دایره المعارف اسلام پدیا » مفهوم اصطلاحی قبله در فقه
منوی اصلی

مفهوم اصطلاحی قبله در فقه

تاریخ: ۱۴ مهر ۱۳۹۲ در باب: مفهوم شناسی قبله

فقها در بیان ماهیت قبله، آراء گوناگونی دارند که در ذیل اشاره می‌شود:

۱٫ قبله، خانه کعبه، است.[۱]

۲٫ قبله، مکان خانه کعبه ] نه خود کعبه[ است.[۲]

۳٫ قبله، مکان خانه کعبه که از دل زمین تا گستره آسمان، امتداد دارد، است.[۳]

۴٫ قبله، خانه کعبه که در مکّه معظمه مى‌باشد و محاذى آن تا آسمان، است.[۴]

۵٫ قبله، خانه کعبه و جای آن، است.[۵]

مشکینی می‌گوید: قبله، اسم کعبه معظمه است که خداوند سبحان آن را مایه قیام مردم[۶] و قبله مسلمانان قرار داده است. قبله اسم مکانی است که خانه خداوند متعال (کعبه)، در آن واقع شده و این مکان از اعماق زمین تا نهایی‌ترین قسمت آسمان امتداد دارد به نحوی که اگر بر فرض، زمانی کعبه خراب شد، وجوب توجه به این نقطه، از بین نرفته و  ساقط نمی‌شود.[۷]

محمود عبدالرحمان، قبله را به معنای جهتی می‌داند که هنگام نماز خواندن به آن رو می‌کنند.[۸] در فرهنگ فارسی معین نیز همین معنا بیان شده است.[۹]

در فرهنگ لغت عمید، قبله، کلمه‌ای عربی، اسم و به ۳ معنا ذکر شده است: ۱. جهت خانۀ کعبه در شهر مکه که مسلمانان رو بدان نماز می‌خوانند. ۲. سمتی که هنگام نمازگزاردن به آن رو می‌کنند. ۳. کعبه.[۱۰]

راغب در مفردات می‌گوید: قبله در اصل اسم است برای حالت شخصی که به چیزی رو کرده است، اما در عرف اسم شده است برای مکانی که در نماز به طرف آن مکان رو می‌کنند.[۱۱] همین معنا را صاحب مجمع البیان نیز ذکر کرده است.[۱۲]

در تعاریف اصطلاحی ذکر شده، مفهوم لغوی قبله نیز مورد توجه قرار گرفته است.

در مجموع می‌توان گفت: قبله در اصطلاح فقهی (شرع و اهل شرع)، خانه خدا؛ کعبه معظمه است که مسلمانان، هنگام نماز و سایر اموری که توجه به قبله در آن شرط است، رو به آن می‌نمایند.


[۱]. حضرت امام و آیت‌الله مکارم. ر.ک: خمینى، سید روح اللّٰه، توضیح المسائل (محشّٰى)، محقق/ مصحح: بنى‌‌هاشمى خمینى‌، سید محمد حسین، ج ‌۱، ص ۴۳۱‌.

.[۲] آیت‌الله سیستانی. ر.ک: همان.

[۳]. صاحب جواهر و صاحب عروه. ر.ک: نجفى، محمد حسن‌، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، محقق: قوچانى، عباس/ آخوندى، على، ج ‌۷، ص ۳۲۰؛ طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، العروه الوثقی فیما تعم به البلوى (المحشّٰی)، محقق/ مصحح: محسنی سبزواری‌، احمد، ج ‌۲، ص ۲۹۳٫

[۴]. آیت الله زنجانی. ر.ک: توضیح المسائل (محشّٰى)، محقق/ مصحح: بنى‌هاشمى خمینى‌، سید محمد حسین، ج ‌۱، ص ۴۳۱‌.

[۵]. آیات عظام گلپایگانی، صافی. ر.ک: همان.

[۶]. برگرفته از آیه شریفه: «جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَهَ الْبَیْتَ الْحَرَامَ قِیَاماً لِلنَّاسِ؛ خداوند، کعبه -بیت الحرام- را وسیله‌اى براى استوارى و سامان بخشیدن به کار مردم قرار داده است». مائده، ۹۷٫

[۷]. ر.ک: مشکینى، میرزا على‌، مصطلحات الفقه‌، ص ۴۱۵‌.

[۸]. عبدالرحمان، محمود، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیه، ج ‌۳، ص ۶۵٫

[۱۱]. راغب اصفهانى، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن،‌ محقق: داودى، صفوان عدنان، ص ۶۵۴٫‏

[۱۲]. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، مقدمه: بلاغى، محمد جواد، ج ‏۱، ص ۴۱۲٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 9 = 11