دایره المعارف اسلام پدیا » عید قربان در قرآن و روایات
منوی اصلی

عید قربان در قرآن و روایات

تاریخ: ۲۳ مهر ۱۳۹۲ در باب: عید قربان

در قرآن کریم و روایات اهل بیت (علیهم السّلام) به مسئله عید قربان پرداخته شده که در ذیل به آن اشاره می شود:

عید قربان در آیات قرآن کریم:

ماده «قرب» که واژه قربان ریشه در آن دارد، بسیار در قرآن آمده است،[۱] اما کلمه «قربان» در قرآن، دو بار آمده است.[۲] واژه «عید» در قرآن تنها یک بار به کار رفته است: عیسى بن مریم (علیهما السّلام) به خداوند سبحان عرض کرد: «خداوندا! پروردگارا! از آسمان مائده‏اى بر ما بفرست! تا براى اول و آخر ما، عیدى باشد، و نشانه‏اى از تو، و به ما روزى ده که تو بهترین روزى دهندگانى».[۳]

گفتنی است که برخی از کلمات در قرآن آمده که ماده «قرب» در آن نیست، اما در روایات و به دنبال آن در تفاسیر، از آن به روز عید قربان، قربانی و … تعبیر و تفسیر  شده است:

الف. مفسران در تفسیر «شاهد» و «مشهود»، سخنان بسیار دارند که بعضى، آنها را تا سى وجه شمرده‏اند؛ از جمله آن که گفته‏اند: شاهد، روز عید قربان و مشهود، روز عرفه است.[۴]

ب. در آیه: «و الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ»،[۵] از جابر از رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) نقل شده: منظور از «الشّفع»، روز عید قربان است و منظور از «الوتر»، روز عرفه، است.[۶]

ج. بعضى درباره آیه «فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ»،[۷] گفته‏اند: معنایش این است که نماز عید قربان بخوان، و شتر هم قربانی کن.[۸]

اکثر مفسران گفته‏اند که مراد از صلاه در آیه شریفه « فَصَلِّ لِرَبِّکَ»، نماز عید قربان است و مراد از نحر در «وَ انْحَرْ»، کشتن حیوانى است که از واجبات حج است یا منظور قربانى کردن است که سنت است (و بعضى) گفته‏اند که مراد از صلاه، نماز بامداد روز عید قربان است و از نحر، قربانى کردن؛ زیرا که پیغمبر (صلّى اللَّه علیه و آله) در روز عید قربان، اول قربانى مى‏کرد و بعد از آن نماز بامداد مى‏گذارد، پس در این آیه خداى تعالى به آن حضرت امر کرد که اول، نماز مذکور را به جاى آور، بعد از آن قربانى کن.[۹]

د. «وَ اللَّیْلِ إِذا یَسْرِ؛[۱۰] و سوگند به شب، هنگامى که (به سوى روشنایى روز) حرکت مى‏کند».

در این آیه شریفه، اگر الف و لام «اللّیل»؛ به معناى عموم باشد، تمام شب‌ها را شامل مى‏شود که خود آیتى است از آیات خدا، و پدیده‏اى است از پدیده‏هاى مهم آفرینش، و اگر الف و لام آن، «عهد» باشد، اشاره به شب معینى است، و به تناسب سوگندهاى گذشته، منظور شب عید قربان است که حاجیان از عرفات به «مزدلفه» (مشعر الحرام) رفته و بعد از گذراندن شب در آن وادى مقدس به هنگام طلوع آفتاب به سوى سرزمین «منى» روان مى‏شوند- این تفسیر در روایاتى که از معصومان (علیهم السّلام) نقل شده نیز آمده است.[۱۱]

عید قربان در روایات

حضرت امام موسى بن جعفر (علیهما السّلام)، از پدرش حضرت امام جعفر صادق (علیه السّلام) روایت کرده که فرمود: على بن ابى طالب (علیه السّلام) مى‏گوید: خوشش مى‏آمد از مردى که خود را در طول سال، در چهار شب، ]برای عبادت[، فارغ مى‏نماید: شب فطر، شب قربان، شب نیمه شعبان، اولین شب از ماه رجب.[۱۲]


[۱]. مائده، ۲۷ و ۱۰۶؛ توبه، ۹۹ و ۱۱۳؛ احقاف، ۲۸؛ مریم، ۵۲؛ انعام، ۱۵۲؛ فاطر، ۱۸٫

[۲]. مائده، ۲۷، وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبا قُرْباناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِما؛ احقاف، ۲۸، فَلَوْ لا نَصَرَهُمُ الَّذینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ قُرْباناً آلِهَهً بَلْ ضَلُّوا عَنْهُ.

[۳]. مائده، ۱۱۴، «قالَ عیسَى ابْنُ مَرْیَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنا أَنْزِلْ عَلَیْنا مائِدَهً مِنَ السَّماءِ تَکُونُ لَنا عیداً لِأَوَّلِنا وَ آخِرِنا وَ آیَهً مِنْکَ وَ ارْزُقْنا وَ أَنْتَ خَیْرُ الرَّازِقین».

.[۴] طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج‏۲۰، ص ۲۵۰٫

[۵]. فجر، ۳٫

.[۶] ر.ک: المیزان فى تفسیر القرآن، ج‏۲۰، ص ۲۸۶٫

[۷]. کوثر، ۲٫

[۸] سیوطى، جلال الدین، الدر المنثور فى تفسیر المأثور، ج ‏۶، ص ۴۰۳، «و اخرج ابن جریر عن قتاده فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ قال صلاه الأضحى و النحر نحر البدن».

[۹]. حسینى جرجانى، سید امیر ابوالفتوح، آیات الأحکام، تحقیق: اشراقى سرابى، میرزا ولى الله، ج ‏۱، ص ۱۸۸٫

[۱۰]. فجر، ۴٫

[۱۱]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏۲۶، ص ۴۴۶ و ۴۴۷٫

.[۱۲] سید بن طاوس، الإقبال بالأعمال الحسنه فیما یعمل مره فی السنه، ج‏۱، ص ۴۲۱، «رُوِّینَا ذَلِکَ بِإِسْنَادِنَا إِلَى جَدِّی أَبِی جَعْفَرٍ الطُّوسِیِّ رَحِمَهُ اللَّهُ فِیمَا رَوَاهُ عَنِ الصَّادِقِ ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ کَانَ یُعْجِبُهُ أَنْ یُفَرِّغَ نَفْسَهُ أَرْبَعَ لَیَالٍ فِی السَّنَهِ وَ هِیَ أَوَّلُ لَیْلَهٍ مِنْ رَجَبٍ وَ لَیْلَهُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ وَ لَیْلَهُ الْفِطْرِ وَ لَیْلَهُ الْأَضْحَى»‏.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


2 + = 4