دایره المعارف اسلام پدیا » امام حسین (علیه السلام) و سوره هل اتی
منوی اصلی

امام حسین (علیه السلام) و سوره هل اتی

تاریخ: ۳۰ شهریور ۱۳۹۲ در باب: امام حسین (ع)

بسیاری از مورخان، محدثان و مفسران شیعه و اهل سنت،[۱] معتقدند که تعدادی از آیات سوره انسان از جمله؛ آیه: «وَ یطْعِمُونَ الطَّعامَ…»، در شأن عترت رسول خدا (صلی الله علیه و آله)؛ یعنی على، فاطمه، حسن و حسین (علیهم السلام) نازل شده است، و زمان نزول آن در ماه ذیحجه، پس از ادای نذری بود که امام علی (علیه السلام) و حضرت زهرا (علیها السلام) برای شفای حسنین (علیهما السلام) کرده بودند.

در باره چگونگی نذر و نحوه اطعام اهل بیت (علیهم السلام) به مسکین، یتیم و اسیر، دو نقل وجود دارد:

۱٫ نقل مشهور:ابن عباس درباره آیه: «وَ یطْعِمُونَ الطَّعامَ…»،[۲] می‌گوید: امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) به شدت مریض شدند، به گونه‏اى که همه اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله) از آنان عیادت کردند و در میان آن‌ها ابوبکر و عمر نیز بودند، آن دو به امام علی (علیه السلام) گفتند: اى ابوالحسن اگر براى خدا نذر مى‏کردى (بهتر بود). على (علیه السلام) فرمود: نذر مى‏کنم که اگر خداوند دو نوه پیامبرش محمد (صلی الله علیه و آله) را شفا دهد، سه روز روزه بگیرم. فاطمه (علیها السلام) آن را شنید و گفت، براى خدا بر عهده  من همان باشد که تو گفتى. حسن و حسین (علیهما السلام) نیز آن را شنیدند و گفتند: اى پدر براى خدا بر عهده  ما همان باشد که تو گفتى. خداوند آن‌ها را شفا داد، پس ]آنان برای ادای نذر[ روزه گرفتند.[۳] پس از آن که حسنین (علیهما السلام) شفا یافتند، حضرت امیر (علیه السلام) نزد شمعون یهودى که در همسایگى آنان منزل داشت، رفت. شمعون قدرى پشم داد که بریسند و در عوض، سه صاع جو مزد داد. حضرت زهرا (علیها السلام) جو را آسیاب نمود، پنج قرص نان براى افطار پنج نفر[۴] تهیه نمود. وقتى حضرت امیر (علیه السلام) بعد از نماز مغرب به خانه آمد که افطار کنند، هنوز دست دراز نکرده، از در خانه سائلى آواز داد که من مسکینى از مساکین مسلمانانم، مرا طعام دهید، خدا شما را از طعام‌های بهشت عطا کند. امام علی (علیه السلام) نان خود را به فقیر داد. فاطمه (علیها السلام) و حسن و حسین (علیهما السلام) و فضّه (خادم خانه) نیز متابعت کرده، همگى نان خود را به فقیر دادند و با آب افطار کردند. روز دوم نیز روزه داشتند به همان ترتیب فاطمه (علیها السلام) پنج قرص نان براى افطار تهیه نموده، موقع افطار صدایى از در خانه بلند شد: «السّلام علیکم یا اهل بیت النبوه و معدن الرساله»، من یتیمى از ایتام مسلمانانم، مرا طعام دهید، آن شب نیز همگى نان خود را دادند و با آب افطار نمودند. روز سوم نیز روزه داشتند، موقع افطار صدایى از در خانه بلند شد که من اسیرى هستم از اسرا و گرسنه می‌باشم مرا طعام دهید،[۵] باز همگى (پنج نفر) نان خود را دادند و با گرسنگى صبر نمودند.

روز چهارم امام علی، دست حسن و حسین (علیهم السلام) را گرفت در حالى که از ضعف می‌لرزیدند، آنان را خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برد. چشم رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) که بر آن‌ها افتاد بسیار دلتنگ شد، فرمود: برخیزید به حجره فاطمه (علیها السلام) برویم، وقتى آمدند که فاطمه (علیها السلام) در محراب عبادت بود و از گرسنگى می‌لرزید و شکم مبارکش به پشت چسبیده و چشمانش به گودى فرو رفته بود، چون رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) این حالات را در عترت خود دید دست به‌دعا برداشت و  استغاثه نمود که خدایا عترت من از گرسنگى می‌میرند، جبرئیل (علیه السلام) فرود آمد و این آیات را از «یوفُونَ بِالنَّذْرِ» تا آن جا که فرموده: «إِنَّ هذا کانَ لَکُمْ جَزاءً وَ کانَ سَعْیکُمْ مَشْکُوراً»،[۶] نازل نمود. .[۷]

جبرئیل (علیه السلام) بعد از تلاوت این آیات از سورۀ «انسان» به حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) گفت: «خُذْهَا یَا مُحَمَّدُ هَنَّاکَ اللهُ فِی اَهْلِ بَیْتِکَ؛ ای محمد! این آیات را تحویل بگیر و داشتن این خاندان ایثارگر و باعظمت بر تو مبارک باد».[۸]

۲٫ نقل غیر مشهور: نقل دیگر آن است که حضرت زهرا (علیها السلام) مقداری غذا برای افطار تهیه کرد، چون هنگام افطار شد مسکینی آمد و درخواست غذا کرد؛ علی (علیه السلام) یک سوم آن را به او داد، پس از آن یتیم آمد و یک قسمت دیگر را به او دادند؛ سپس اسیر آمد و باقی مانده غذا را نیز به وی دادند؛ و هر سه اتفاق در یک شب رخ داد و غذا به سه قسمت تقسیم و هر سه قسمت به آنان داده شد، و امام علی و خانواده‌اش با آب افطار کردند. این جا بود که این آیات نازل شد: «این پاداش شما است، و سعى و تلاش شما مورد قدردانى است!».

گفتنی است که این مواهب و پاداش‌هاى عظیم، نتیجه سعى و مجاهدت‌ها و خودسازی‌ها است، در مورد تمام مؤمنانی که بتوانند این‌گونه خالصانه و فقط برای خدا کار کنند، سعی و تلاششان نزد پروردگار محفوظ خواهد بود.[۹]

بنابراین، طبق نظر اکثر عالمان شیعه و اهل سنت، این آیات در شأن عترت رسول خدا (صلی الله علیه و آله)؛  نازل شده است، که یکی از آن‌ها امام حسین (علیه السلام) می‌باشد.[۱۰]


.[۱] ر. ک: طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مترجمان، ج ‏۲۶، ص ۱۴۷- ۱۴۸؛  فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج‏۳۰، ص ۷۴ و ۷۵٫

.[۲] انسان، ۸٫

.[۳] جعفری، یعقوب، سیماى امام على علیه السلام در قرآن، ص ۳۶۴٫

.[۴] طبق نقلی که فضه نیز مانند آن چهار نفر نذر کرده باشد.

.[۵] «ممکن است سؤال شود که مطابق شأن نزول، مرد اسیر به هنگام افطار بر در خانه على (علیه السلام) آمد! مگر در آن زمان، اسیران، زندانى نبودند؟ در جواب باید گفت: مطابق گزارش تاریخ در زمان پیامبر (صلی الله علیه و آله) مطلقا زندانى وجود نداشت، و حضرت، اسیران را تقسیم کرده و به دست مسلمانان مى‏سپرد، و مى‏فرمود مراقب آنها باشید، و به آنها نیکى کنید، و گاه که آنان توانایى بر تأمین غذاى آنها را نداشتند، از دیگر مسلمانان براى اطعام اسیران کمک مى‏گرفتند، و آنها را همراه خود و یا حتى بدون همراهى خود به سراغ سایر مسلمانان مى‏فرستادند، تا به آنها کمک کنند؛ زیرا در آن موقع مسلمانان سخت در مضیقه بودند. البته بعدا که حکومت اسلامى گسترش پیدا کرد، و تعداد اسیران زیاد شد  و حتى مجرمان زیاد شدند، زندان به وجود آمد و ارتزاق اسیران و مجرمان از طریق بیت المال صورت مى‏گرفت». مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏۲۵، ص ۳۵۴٫

.[۶] انسان، ۷- ۲۲٫

.[۷] امین، سیده نصرت، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج ‏۱۴، ص ۲۳۷۸- ۲۳۹٫‏

[۸]. زمخشری،‌ محمود بن عمر، تفسیر کشاف، ج ۳، ص ۲۹۷؛ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه، ج ۱، ص ۳۰۴؛ طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج ۴، ص ۵۲۸٫

.[۹] ر.ک: مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج ۳۵، ص ۲۴۳٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


9 + 4 =