دایره المعارف اسلام پدیا » چکیده مطالب تکبر
منوی اصلی

چکیده مطالب تکبر

تاریخ: ۲۹ مرداد ۱۳۹۲ در باب: تکبر

یکی از خطرناک‌ترین صفات رذیله‌ای که ممکن است انسان را به خود مشغول کند؛ تکبر است. تکبر دارای آفات بسیار و گزند بی‏شمار است.

تکبر در لغت به معنای تَعَظُّم (خود را بزرگ پنداشتن) آمده است. تکبر، صفتی است که از خود بزرگ بینی حاصل شود.

تکبر سبب ایجاد بسیاری از اخلاق فاسد و مانع نیکی است. این صفت از گناهان نابخشودنی در درگاه خداوند است.

در قرآن کریم نیز تکبر از صفات بسیار نکوهیده بشر شمرده شده است. در برخی آیات به کلمه متکبر تصریح شده است؛ مانند آیاتی که دوزخ را جایگاه متکبران معرفی می‌کنند.

در برخی آیات نیز با کلمات مستکبر و استکبار و مُختالٍ فَخور (خرامنده فخرفروش)؛ به این معنا اشاره دارد. هم‌چنین نخستین صفت از صفات رذیله که در داستان انبیاء و آغاز خلقت انسان به چشم مى‏خورد و به اعتقاد بسیارى از علماى اخلاق، ریشه همه مفاسد و مادر همه رذایل اخلاقى و ریشه بسیاری از بدبختی‌ها و صفات زشت انسانى است، تکبر و استکبار مى‏باشد که دراین زمینه، داستان شیطان به هنگام آفرینش آدم (علیه السّلام) و امر به سجود فرشتگان و همچنین ابلیس براى او، داستانى بسیار تکان دهنده و عبرت انگیز است.

در منابع حدیثی نیز، روایات زیادى در باره مذمت تکبر و تفسیر حقیقت آن و علاج و آثار آن آمده است.

تکبر دارای تقسیماتی است؛ در یک تقسیم بندی می‌توان تکبر را به سه بخش تقسیم کرد:

۱٫ تکبر در برابر خداوند، مثل تکبر فرعون و نمرود.

۲٫ تکبر در برابر پیامبران و اولیاء الهی، مثل تکبر کفار.

۳٫ تکبر در برابر ‏بندگان خدا‎.

همچنین در تقسیمی دیگر «تکبر» به دو قسم تقسیم شده است:

۱٫ ممدوح و پسندیده: که این قسم در مورد خداوند به کار مى‌‏رود، چون بزرگى و کبریایی مختص ذات مقدس حق تعالی است.

۲٫ نکوهیده و مذموم: که در مورد غیر خدا به‌کار مى‌‏رود.

تکبّر دارای درجاتی نیز می‌باشد که عبارتند از:

۱٫ تکبر قلبی، زبانی و عملی به صورت هم‌زمان است.

۲٫ تکبر قلبی و عملی با هم‌دیگر است.

۳٫ تکبر قلبی تنها است.

در پایان باید گفت: ایجاد تکبر در افرد انسان، به‌واسطه اسباب و عواملی حاصل می‌شود که از جمله آنها می‌شود به عوامل زیر اشاره کرد:

۱٫ علم؛ ۲٫ اعمال نیک و عبادات است؛ ۳٫ داشتن نسب و حسب عالی؛ ۴٫ جمال و زیبایی و حسن ظاهر. ۵٫ داشتن مال و ثروت فراوان؛ ۶٫ داشتن قدرت و نیروی جسمانی و بدنی ستبر؛ ۷٫ فزونی فرزندان و اقوام و یاران و مددکاران و یا فزونی شاگردان؛ ۸٫ انحرافات اخلاقی؛ ۹٫ جهل و حماقت.




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


8 + = 17