دایره المعارف اسلام پدیا » شهادت جعفر طیّار
منوی اصلی

شهادت جعفر طیّار

تاریخ: ۲۱ مرداد ۱۳۹۲ در باب: جعفر طیار

در سال‌ هشتم‌ هجرت‌ هنگامی‌ که‌ حارث‌ بن‌ عُمَیر أزدی‌، فرستاده پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) نزد پادشاه‌ بُصری‌’، به‌ دست‌ شُرَحبیل‌ بن‌ عمرو یا عُمیر ازدی‌ غسّانی‌ در روستای‌ مُوْتَه‌ کشته‌ شد،[۱] پیامبر (صلی الله علیه و آله) بسیار غمگین‌ شد و سپاهی‌ سه‌ هزار نفری‌ تدارک دید که‌ بعدها به‌ سپاه‌ امرا معروف‌ شد و فرماندهی‌ آن‌ را به‌ ترتیب‌ بر عهده سه‌ تن‌ از صحابه‌، که‌ یکی‌ از آنها جعفر بن‌ ابی‌طالب‌ بود، قرار داد تا در صورت‌ شهادت‌ یکی‌، دیگری‌ فرماندهی‌ را بر عهده‌ گیرد.[۲] بر اساس‌ برخی‌ روایات، نخستین‌ فرمانده‌ سپاه‌ امرا جعفر بن‌ ابی‌طالب‌ بود[۳] و بنا به‌ روایت‌های‌ دیگر، او دومین‌ فرمانده‌ و جانشین‌ زید بود.[۴]

سپاه‌ سه‌ هزار نفری‌ مسلمانان‌ در جمادی‌الاولی‌ سال‌ هشتم‌ در روستای‌ مُوْتَه‌ در سرزمین‌ بَلقاء به‌ مصاف‌ سپاه‌ دویست‌ هزار (یا صد هزار) نفری‌ رومیان‌ به‌ سرکردگی‌ هِرقل‌ و عرب‌های‌ شام‌ به‌ فرماندهی‌ شرحبیل ‌بن‌ عمرو رفت‌. در گرماگرم‌ نبرد، جعفر‌ از اسب‌ خود پیاده‌ شد و آن گاه‌ پیاده‌ جنگید تا به‌ شهادت‌ رسید.[۵] در باره چگونگی‌ شهادت‌ جعفر روایات‌ مختلف‌ است‌.[۶]

در این‌ نبرد هر دو دست‌ جعفر‌ قطع‌ شد، ولی‌ نگذاشت‌ پرچم‌ روی‌ زمین‌ بیفتد؛ از این‌رو، پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: که‌ خداوند به‌ جعفر، به‌ جای‌ دست‌هایش‌، دو بال‌ از یاقوت‌ داده‌ است‌ و او با فرشتگان‌ در بهشت‌ به‌ هر جا که‌ می‌خواهد پرواز می‌کند[۷] و به‌ همین‌ سبب‌، او را جعفر طیّار و نیز ذوالجناحین‌ خوانده‌اند.[۸]

در همان‌ روز شهادت‌ جعفر، پیامبر (صلی الله علیه و آله) از طریق‌ وحی‌ از شهادت‌ او آگاه‌ و بسیار غمگین‌ شد و آن گاه‌ مردم‌ مدینه‌ را جمع‌ کرد و واقعه موته‌ و چگونگی‌ کشته‌ شدن‌ سه‌ سردار سپاه‌، از جمله‌ جعفر بن‌ ابی‌طالب‌، را به‌ اطلاع‌ آنان‌ رساند و سپس‌ برای‌ آنان‌ آمرزش‌ خواست‌ و آنان‌ را شهید خواند.[۹]

جعفر‌ در هنگام‌ شهادت‌، بنا بر قول‌ مشهور، حدود ۴۱ سال‌ داشت‌.[۱۰] پس‌ از شهادتش‌، همسرش‌ اسماء بنت‌ عمیس‌ و حسان‌بن‌ ثابت‌ و کعب‌بن‌ مالک، اشعاری‌ در سوگ وی‌ سرودند.[۱۱]


[۱]. ابن أبی الحدید، شرح نهج البلاغه، محقق و مصحح: ابراهیم، محمد ابوالفضل‏، ج‌ ۱۵، ص‌ ۶۱؛ نویری‌، احمدبن‌ عبدالوهاب‌، ج‌ ۱۶، ص‌ ۲۷۷٫

[۲]. واقدی‌، محمد بن عمر، مغازى، ج‌ ۲، ص‌ ۷۵۵ـ۷۵۶؛ ابن‌هشام‌، عبد الملک، السیره النبویه، ج‌ ۴، ص‌ ۱۵٫

[۳]. ر.ک: یعقوبی‌، ج ۲، ص ۶۵؛ ابن‌ ابی‌الحدید، ج‌ ۱۵، ص‌ ۶۲٫

[۴]. ر.ک: ابن‌هشام‌، عبد الملک، السیره النبویه، ج ۴، ص ۱۵٫

[۵]. مغازى، ج‌ ۲، ص‌ ۷۵۶ـ۷۶۱؛ السیره النبویه، ج‌ ۴، ص‌ ۱۵ـ۲۰٫

[۶].  همان‌، ج‌ ۴، ص‌ ۲۰؛ مغازى‌، ج‌ ۲، ص‌ ۷۶۱٫

[۷]. همان‌، ج ‌۲، ص ‌۷۶۲ و ۷۶۷؛ السیره النبویه‌، ج‌ ۴، ص‌ ۲۰؛ بلاذری، احمدبن‌ یحیی،‌ انساب‌ الاشراف، تحقیق: محمودی‌، محمدباقر، ص‌ ۴۳٫

[۸]. ر.ک: السیره النبویه، ج‌ ۲، ص‌ ۱۵۱؛ انساب‌ الاشراف، تحقیق: محمودی‌، محمدباقر، ص‌ ۴۳٫

[۹]. مغازى، ج‌ ۲، ص‌ ۷۶۲ و ۷۶۶؛ السیره النبویه، ج‌ ۴، ص‌ ۲۲٫

[۱۰]. ر.ک: عبد الله، التبیین‌ فی‌ انساب‌ القرشیین‌، ج‌ ۱، ص‌ ۲۴۵؛ ابن‌قدامه‌، عبد الله، التبیین‌ فی‌ انساب‌ القرشیین‌، ص‌ ۱۱۵٫

[۱۱]. عودی‌، ستار، جعفربن ابیطالب، دانشنامه جهان اسلام، شماره ۴۶۹۵ .




کلیدواژه ها:



ثبت نظر


9 + = 10