دایره المعارف اسلام پدیا » اندیشه و مکتب ابن سینا
منوی اصلی

اندیشه و مکتب ابن سینا

تاریخ: ۳۱ مرداد ۱۳۹۲ در باب: ابن سینا

ابن‌سینا در فلسفه، عرفان، پزشکی، علوم طبیعی، ریاضی  و سایر علوم، صاحب اندیشه و مکتب است که در ذیل به آن پرداخته می شود:

۱٫ در فلسفه ابن سینا، هر چند فیلسوفان بزرگی؛ مانند ارسطو، افلاطون و فارابی، تأثیر بسیار داشته‌اند و البته او، بیش از همه، از فلسفه ارسطو بهره گرفته است؛[۱] زیرا ارسطو معتقد بود که به یاری عقل و استدلال می‌توان به حقیقت دست یافت و او نیز در فلسفه خود از همین روش پیروی کرد، با این همه، او در فلسفه دیدگاهی نو داشت که تا اندازه‌ای با فلسفه ارسطو متفاوت بود. ابن سینا فیلسوفی بود دارای استقلال فکر، و تأثیر اندیشه‌های فلسفی یونان در او چنان نبود که او را بازگو کننده ساده این عقیده‌ها بشناسیم. او به الهیات اسلامی توجه داشت و کوشش کرد تا اندیشه‌های اسلامی را در فلسفه خود وارد کند؛ به عنوان نمونه:

ارسطو مؤسس مکتب مشاء در حکمت مابعدالطبیعه خود نوشته که نفس ناطقه انسانی مادام که با بدن قرین است قادر به شناخت خود نیست، اما ابن‌سینا چون به تعالیم عالیه قرآن و اسلام اطلاع کامل داشت اظهار می‌کرد که اگر نفس ناطقه را با اعمال صالح و ملکات عالیه مزین بداریم و مقداری از مشاغل دنیوی دورش نماییم و به او مجال و فرصت تعقل، تفکر، تأمل، توکل، توجه و تمرکز بدهیم، او می‌تواند خود را بشناسد؛ وقتی خود را شناخت، براساس حدیث نبوی «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ عَرَفَ رَبَّه‏؛[۲] یعنی هر که نفس خود را شناخت، خدای خود را شناخته است»، عقل کل و خیر محض و منبع فیض و عشق؛ یعنی واجب‌الوجود و آفریدگار ممکنات را شناخته است.[۳]

دکتر قاسم غنی می‏گوید: … چیزی که در فلسفه ابن سینا صفت ممتاز محسوب می‌شود، موضوع تطبیق فلسفه با مبادی مذهبی اسلام و کوششی است که ابن سینا در این راه به کار می‏برد.[۴]

وی، در پایان زندگی، به تألیف کتاب‌هایی پرداخت که نشانه دست یافتن او به اندیشه‌ای نو در فلسفه بوده است. یکی از این کتاب‌ها «الحکمه المشرقیه»  است[۵].

۲٫ ابن‌سینا با اطلاع وسیعی که از عرفان نظری و عملی و از عرفای کامل و صوفیان بزرگ داشته، مقامات و منازل و مراحل سیر و سلوک را در «نمط نهم کتاب اشاراتش» به خوبی تبیین می‌نماید.[۶] در «رساله عشق» خود می‌نگارد که عشق در همه موجودات، اعم از جماد، نبات، حیوان و انسان، ساری و جاری است و عشق است که محرک ذاتی موجودات به سوی کمال و مبدأ اعلی و باعث کسب فیض از مبدأ فیاض است. [۷]

۲٫ ابن سینا اکتشاف‌ها و روش‌هایی نو در دانش پزشکی داشته است که در کتاب «قانون» و دیگر رساله‌های پزشکی او باقی است. کتاب «قانون»، جوهر همه دانش پزشکی تا زمان ابن سینا است. در این کتاب درباره تشریح اعضای بدن انسان، جراحت‌های پس از عمل جراحی، طبقه بندی داروها و شیوه استفاده از آنها به تفصیل سخن به میان آمده است. او در کتاب «قانون»، هنگام بحث درباره یک بیماری یا به کار بردن دارو، از تجربه‌های شخصی خود نمونه های فراوان آورده است. قانون یکی از پر ارزش‌ترین کتاب‌های پزشکی جهان بوده است. این کتاب با ترجمه به زبان‌های اروپایی، مدت شش قرن کتاب درسی رشته پزشکی دانشگاه‌های اروپا بود. «قانون» از نخستین کتاب‌هایی است که پس از اختراع چاپ در اروپا انتشار یافت.[۸] به جهت جایگاه عظیم و برجسته ابن سینا در علم طب و معارف بلندی که در این رشته به تمدن بشری هدیه نموده است، روز تولد او به عنوان «روز پزشک» در ایران معرفی شده است.[۹]

۳٫ ابن سینا علوم طبیعی و ریاضی را جزئی از فلسفه می‌دانست. رساله های مهم او درباره علوم طبیعی و ریاضی، همراه با رساله‌های او در منطق و الهیات، درکتاب «شفا» آمده است. او بر اساس اندیشه‌های فلسفی خود، حرکت، نیرو، خلاء، نور و حرارت را توضیح داد. در گفت‌وگوی مشهورش با ابوریحان بیرونی، وجود خلاء و تبدیل فلزها به یک‌دیگر را غیر ممکن دانست.[۱۰]

۴٫ ابن سینا پاره ای از ابزارها و شیوه های رصد کردن را اصلاح کرد و خود به رصد کردن ستارگان پرداخت.[۱۱]

۵٫ او در بخش ریاضیات کتاب «شفا»  و آثار دیگر خود، به طور دقیق و مفصل، درباره موسیقی بحث کرده است. همچنین ابن سینا نظریه های علمی فارابی را درباره موسیقی کامل کرد.[۱۲]

۶٫ ابن سینا نخستین دانشمندی است که در ایران پس از اسلام، به آموزش و پرورش کودکان توجه داشت. او در کتاب قانون و شفا و رساله تدابیرالمنازل در این باره سخن گفته و یاد آور شده است که در تربیت کودکان توجه به ایمان، اخلاق، تندرستی، سواد ، هنر و پیشه، بسیار ضروری است.[۱۳]

 

[۱]. او اندیشه های فلسفی ارسطو و پیروان این فیلسوف یونانی را که به «فلسفه مشّاء» معروف است، در کتاب «شفا»  گرد آورده است.

[۲]. تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، محقق/ مصحح: درایتى، مصطفى‏، ص ۲۳۲، ح ۴۶۳۷‏.‏

[۵]. ر.ک: سایت تبیان.

[۶]. ابن سینا، حسین بن عبدالله، الإشارات و التنبیهات (شرح خواجه نصیرالدین طوسی)، ج ۳، ص ۳۶۳ – ۳۹۵٫‏ ‏

[۷]. ابن سینا، حسین بن عبدالله، رسائل ابن سینا، ص ۳۷۳ – ۳۹۷٫

[۸]. ر.ک: سایت تبیان.

[۱۰]. همان.

[۱۱]. همان.

.[۱۲] همان.

[۱۳]. همان.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


3 + = 6