دایره المعارف اسلام پدیا » علی اکبر علیه السلام
منوی اصلی

علی اکبر علیه السلام

تاریخ: ۲۹ خرداد ۱۳۹۲ در باب: تاریخ کلام
  1. چکیده مطالب علی اکبر (علیه السلام)
  2. زندگی‌نامه علی اکبر (علیه السّلام)
  3. ولادت علی اکبر (علیه السلام)
  4. نام و کنیه علی اکبر (علیه السلام)
  5. القاب علی اکبر (علیه السلام)
  6. والدین علی اکبر (علیه السلام)
  7. پدر على اکبر (علیهما السلام)
  8. مادر علی اکبر (علیهما السلام)
  9. ‏سیمای کودکی علی اکبر (علیه السلام)‏
  10. دوران نوجوانی علی اکبر (علیه السلام)
  11. علی اکبر (علیه السلام) در کنار پدر‏
  12. دوران جوانی علی اکبر (علیه السلام)‏
  13. ازدواج علی اکبر (علیه السلام)‏
  14. همسر علی اکبر (علیه السلام)
  15. فرزندان علی اکبر (علیه السلام)
  16. فضائل و مناقب حضرت علی اکبر (علیه السّلام)
  17. نمونه ای از اخلاق و فضائل علی اکبر (علیه السلام)‏
  18. امامت و علی اکبر (علیه السلام)
  19. ‏کرامات علی اکبر (علیه السلام)‏
  20. علی اکبر (علیه السلام) در کربلا
  21. ‏شهادت علی اکبر (علیه السلام)
  22. کیفیت شهادت علی اکبر (علیه السلام)‏
  23. کیفیت تغسیل علی اکبر (علیه السلام)‏
  24. کیفیت و مکان دفن علی اکبر (علیه السلام)
  25. زیارت علی اکبر (علیه السلام)
  26. زیارت عاشورا و علی اکبر (علیه السلام)
  27. فضیلت زیارت ‏علی اکبر (علیه السلام)‏
  28. کتاب نامه

چکیده مطالب علی اکبر (علیه السلام)

علی اکبر فرزند امام حسین (علیهما السّلام) بنا به روایتی در یازدهم شعبان سال ۳۳ هجری قمری و بنا به روایتی دیگر در یازدهم ‏شعبان سال ۴۳ قمری در شهر مدینه به دنیا آمد.‏

کنیه وی ابوالحسن و ملقب به اکبر است؛ زیرا او بر اساس روایات موثّق، بزرگ‌ترین پسر امام حسین (علیه‏السلام) ‏بود.‏

نام پدر بزرگوار على اکبر (علیه السلام)، حسین بن على (علیهما السلام) است. امام حسین (علیه السلام)  دومین فرزند برومند حضرت على و فاطمه (علیهما السلام) و سومین امام شیعیان جهان است.

مادر بزرگوار حضرت علی اکبر (علیه السلام) از بانوان پاک‌دامن و ‏صاحب قدر به نام لیلی است.‏ لیلی دختر ابی مره بن عروه بن مسعود ثقفی و مادرش، میمونه دختر ابو سفیان ‏است. از او در تاریخ، به نام های «لیلی»، «آمنه» و «بُرّه» یاد شده است.‏ ‏

از جمله مطالبی که در باره علی اکبر (علیه السلام) مورد بحث و بررسی قرار گرفته این است که حضرت علی اکبر (علیه السلام) همسر داشته یا خیر؟ برخی از مورخان در باره همسر وی سخنی نگفته‌اند، لذا؛ نام و مشخصات دقیق همسر آن حضرت به دست نیامده‌ است.

اما بر اساس بعضی از دلایل که وجود دارد، گروهی دیگر وجود همسر را برای آن جناب ثابت کرده‌اند.

با پذیرش داشتن همسر، امّا این که آن حضرت (علیه السلام) فرزند یا فرزندانی داشته یا خیر، دو نظر وجود دارد. برخی گفته‌اند که ایشان دارای فرزند نبود. اما بر اساس برخی از دلایل، می‌توان برای فرزند دار بودن آن حضرت استدلال کرد، از جمله آن دلایل، این فراز از زیارت حضرت علی اکبر (علیه السلام) است: «صلى الله علیک و على عترتک و أهل بیتک و آبائک و أبنائک و أمهاتک الأخیار الأبرار الذین أذهب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا».

در باره فضائل آن حضرت باید گفت: ایشان جوانی زیبا و خوش صورت و دارای زبانی گویا و دلنشین ، همراه با صفات و اخلاق حمیده و نیکویی بوده است. چنان‌که در روز عاشورا هنگامی‌که وی عازم میدان شد و از پدر اذن میدان گرفت، پدر بزرگوارش حضرت سیّد الشّهداء (علیه السّلام) با نگاهی مأیوسانه و چشمانی پر از اشک، رو به‌جانب آسمان کرد و گفت: «… پروردگارا ! گواه باش بر این قوم که جوانی به سوی آنها می‌رود که شبیه‌ترین مردم در خلقت و خُلق و گفتار به پیامبر تو است.

زندگی‌نامه علی اکبر (علیه السّلام)

علی اکبر (علیه السّلام) بنا به روایتی در یازدهم شعبان سال ۳۳ هجری قمری[۱]و بنا به روایتی دیگر در یازدهم شعبان سال ۴۳ قمری در شهر مدینه به دنیا آمد.[۲]

پدر گرامی ایشان، امام حسین بن علی بن ابی طالب (ع) و مادر محترمه‌اش لیلی بنت ابی مرّه بن عروه بن مسعود ثقفی است.[۳] او از طایفه خوش‌نام و شریف بنی هاشم بود و به بزرگانی چون پیامبر اسلام (صلّی الله علیه و آله)، حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، امیر مؤمنان علی بن ابی طالب (علیه السّلام) و امام حسین (علیه السّلام) نسبت داشت.

کنیه وی ابوالحسن و ملقب به اکبر است؛ زیرا او بر اساس روایات موثق، بزرگ‌ترین پسر امام حسین (علیه‏السلام) بود.[۴]

ولادت علی اکبر (علیه السلام)

در منابع اولیۀ تاریخی نظیر طبقات ابن سعد[۵]و تاریخ طبری[۶]  و همچنین در کتاب نفس المهموم اثر شیخ عباس قمی[۷] که زندگی نامۀ علی بن الحسین (علیهما السلام) را بیان کرده به تاریخ ولادت حضرت علی اکبر (علیه السلام)اشاره‌ای نشده است.

اما برخی؛ مانند ابن ادریس در سرائر، تولد ایشان را در سال‌های پایانی خلافت عثمان می‌دانند.[۸] علامه عبدالرزاق مقرم، نیز با تقویت این نظریه، سال ولادت وی را ۳۳ هجری قمری می‌داند که مطابق با نظر ابن ادریس است.[۹] بر این اساس آن بزرگوار در روز عاشورای سال ۶۱ هجری ۲۷ سال داشته است؛ بر این اساس بزرگ‌تر بودن ایشان از نظر سنّی نسبت به امام سجاد (علیه السلام) که در روز عاشورا ۲۳ سال داشته‏اند و مورد اتفاق دانشمندان است، ثابت می‌شود.

در بارۀ زادروز ولادت ایشان فقط در کتاب مقتل الامام الحسین تألیف علامه عبدالرزاق مقرم و کتاب دیگر وی به نام؛ «علی اکبر»[۱۰] آمده است: «حضرت علی اکبر (علیه السلام) در ۱۱شعبان سال ۳۳ هجری متولد شد».[۱۱]

تمام کسانی که زادروزی برای حضرت علی اکبر (علیه السلام) نقل کرده‌اند، از این دو کتاب استفاده کرده‌اند.

مقرم نیز این تاریخ را از کتاب مخطوط «انیس الشیعه»، تألیف سید محمد عبدالحسین جعفری حائری، نقل می‌کند و ظاهراً مشخص نیست صاحب انیس الشیعه از چه منبعی نقل می‌کند.

صاحب کتاب «الذریعه الی تصانیف الشیعه» در بیان ویژگی‌های کتاب انیس الشیعه می‌گوید: «این کتاب را مؤلف در سال ۱۲۴۱هجری قمری بر اساس ترتیب ماه‌های قمری و با شروع از ماه ربیع الاول نوشته است».[۱۲]

بنابراین، دربارۀ زاد روز ولادت حضرت علی اکبر (علیه السّلام) در منابع تاریخی قرون اولیه که به دست ما رسیده، چیزی بیان نشده است و در روز ولادت ایشان به نقل علامه مقرم اکتفا شده است.

نام و کنیه علی اکبر (علیه السلام)

(در حال تکمیل)

القاب علی اکبر (علیه السلام)

(در حال تکمیل)

والدین علی اکبر (علیه السلام)

(در حال تکمیل)

پدر على اکبر (علیهما السلام)

نام پدر بزرگوار على اکبر (علیه السّلام)، حسین بن على (علیهما السلام) است. امام حسین (علیه السلام)  دومین فرزند برومند حضرت على و فاطمه (علیهما السلام) و سومین امام شیعیان جهان است که در روز سوم ماه شعبان سال چهارم هجرت، در خانه وحى و ولایت چشم به جهان گشود.[۱۳] ایشان دارای القاب فراوانی است که یکی از مشهورترین آن‌ها لقب سید الشهداء و کنیه آن‌حضرت ابا عبدالله است. امام حسین (علیه السّلام) در روز دهم؛ (عاشورای) سال ۶۱ هـ. ق در کربلا به شهادت رسید.

مادر علی اکبر (علیهما السلام)

مادر بزرگوار حضرت علی اکبر (علیهما السلام) یکی از همسران امام حسین (علیه السلام) و از بانوان پاک‌دامن و صاحب قدر به نام لیلی است.‏ لیلی دختر ابی مره بن عروه بن مسعود ثقفی و مادرش، میمونه دختر ابو سفیان است. از او در تاریخ، به نام های «لیلی»، «آمنه» و «بُرّه» یاد شده است.[۱۴]

مرحوم علامه مقرم می‌گوید: «برای ما، نه سال وفات لیلی روشن شد و نه‎ ‎مقدار عمرش و نه حضورش در کربلا، گرچه ‏حضورش در کربلا را «دربندی» در کتابش‎ ‎‏(اسرار الشهاده)، به بعضی از مجموعه‏هایی که صاحبانش معلوم نیست، ‏نسبت داده است، اما همه مورخان، این موضوع را ترک کرده و یادی از او در کربلا نکرده‏اند. شاید‎ ‎او پیش از حادثه‏ ‏کربلا از دنیا رفته بود».‏[۱۵]

‏سیمای کودکی علی اکبر (علیه السلام)‏

(در حال تکمیل)

دوران نوجوانی علی اکبر (علیه السلام)

(در حال تکمیل)

علی اکبر (علیه السلام) در کنار پدر‏

(در حال تکمیل)

دوران جوانی علی اکبر (علیه السلام)‏

(در حال تکمیل)

ازدواج علی اکبر (علیه السلام)‏

(در حال تکمیل)

همسر علی اکبر (علیه السلام)

یکی از مطالبی که در باره علی اکبر (علیه السلام) مورد بحث و بررسی قرار گرفته، این است که حضرت علی اکبر (علیه السلام) همسر داشته یا خیر؟ برخی از مورخان در باره همسر وی سخنی نگفته‌اند،[۱۶] لذا؛ نام و مشخصات دقیق همسر آن حضرت به دست نیامده‌ است.

اما بر اساس برخی از ادله، گروهی دیگر وجود همسر را برای آن جناب ثابت کرده‌اند.

بزنطى می‌گوید: از حضرت امام رضا (علیه السلام) پرسیدم: آیا کسی می‌تواند با زنی و با کنیزى که از پدر آن زن فرزند دار شده، (با هر دویشان) ازدواج کند؟ آن حضرت فرمود: اشکالى ندارد. گفتم: از پدرت شنیدم که فرمود امام سجاد (علیه السلام) علاوه بر ازدواج با دختر امام حسن (علیه السلام) با ام ولد (کنیز صاحب فرزند) ایشان نیز ازدواج کرد… . امام (علیه السلام) در پاسخ فرمود: این طور که گفتى نیست؛ امام سجاد (علیه السلام) با دختر امام حسن (علیه السلام) ازدواج کرد و نیز با ام ولد (کنیزِ صاحب فرزند) برادرش على بن الحسین (علیهما السلام) که در کربلا کشته شد، نیز ازدواج نمود.[۱۷]

از جهت سندی، شخصیت‌های موجود در سند این روایت ثقه هستند[۱۸] و از لحاظ محتوا این روایت نشانگر آن است که حضرت علی اکبر (ع) فرزندی از یک کنیز داشته است.

پس، طبق بیان فوق، حضرت علی اکبر (ع) دارای همسر بوده، امّا با تحقیقی که انجام شده، نام و مشخصات دقیق همسر آن حضرت معلوم نشده است.

فرزندان علی اکبر (علیه السلام)

در بارۀ این که حضرت علی اکبر (علیه السلام) فرزند یا فرزندانی داشته یا خیر، دو نظر وجود دارد. برخی گفته‌اند که ایشان دارای فرزند نبود. اما بر اساس برخی از دلایل، می‌توان برای فرزند دار بودن آن حضرت استدلال کرد، از جمله آن دلایل، این فراز از زیارت حضرت علی اکبر (علیه السلام) است: «… صلّى الله علیک یا أبا الحسن ثلاثا …».[۱۹] و یا: «صلى الله علیک و على عترتک و أهل بیتک و آبائک و أبنائک و أمهاتک الأخیار الأبرار الذین أذهب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا»؛ که در این زمینه باید گفت: گرچه فراز اول را به تنهایی نمی‌توان دلیل قانع کننده‌ای برای اثبات وجود فرزندی برای ایشان دانست، اما فراز دوم قطعا نشان‌گر آن است که حضرت علی اکبر (علیه السلام) دارای خانواده و فرزندانی بوده است؛ زیرا کلمۀ «ابنائک» جمع است و نیز کلمۀ «عترتک» که عترت هرکسی ذرّیه و فرزندان او محسوب می‌شود.

هم چنین بر اساس روایت پیشین که امام رضا (علیه السّلام) در جواب بزنطی فرمود: « امام سجاد (علیه السلام) با دختر امام حسن (علیه السلام) ازدواج کرد و نیز با ام ولد (کنیزِ صاحب فرزند) برادرش على بن الحسین (علیهما السلام) که در کربلا کشته شد، نیز ازدواج نمود» فرزند دار بودن حضرت علی اکبر (علیه السّلام) استفاده می شود.

مطابق بیان فوق، حضرت علی اکبر (علیه السّلام) دارای فرزند بوده است؛ ولی نام فرزند یا فرزندان ایشان در تاریخ ثبت نشده است.

فضائل و مناقب حضرت علی اکبر (علیه السّلام)

حضرت علی اکبر (علیه السّلام) جوانی زیبا و خوش صورت و دارای زبانی گویا و دلنشین، همراه با صفات و اخلاق حمیده و نیکویی بوده است. چنان‌که در روز عاشورا هنگامی‌که عازم میدان شد و از پدر اذن میدان گرفت، پدر بزرگوارش حضرت سیّد الشّهداء (علیه السّلام) با نگاهی مأیوسانه و چشمانی پر از اشک، رو به‌جانب آسمان کرد و گفت: «… پروردگارا ! گواه باش بر این قوم که جوانی به سوی آنها می‌رود که شبیه‌ترین مردم در خلقت و خُلق و گفتار به پیامبر تو است.[۲۰]

از این کلام حضرت استفاده می‌شود که جناب علی اکبر (علیه السّلام) هم از لحاظ ظاهری (قیافه و صورت و سخن گفتن) و هم از لحاظ صفات باطنی، در مرتبۀ بالایی از کمالات قرار داشته که می‌فرماید شبیه‌ترین مردم به پیامبر خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) است؛ زیرا رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) اشرف کائنات و اشرف مخلوقات عالم است و به او خطاب «و به‌درستی که تو دارای خُلق والایی هستی»، شده است.[۲۱]

در دنبالۀ فرمایش امام حسین (علیه السّلام) چنین آمده است: «و هر زمان که ما مشتاق دیدار پیامبرت می‌شدیم؛ (دلمان برای پیامبرت تنگ می‌شد)، به علی اکبر (علیه السّلام) نگاه می‌کردیم؛ (زیرا او آئینۀ تمام نمای رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) بود».[۲۲]

مرحوم محدّث قمّی می‌گوید: «حضرت علی اکبر (علیه السّلام) در تمام محامد و محاسن معروف بود، چنان‌که ابو الفرج از مغیره روایت کرده که یک روز معاویه در ایّام خلافتش گفت: سزاوارترین مردم به امر خلافت کیست؟ گفتند: جز تو کسی را سزاوارتر نمی‌دانیم. معاویه گفت: چنین نیست؛ بلکه سزاوارترین شخص برای خلافت، علی بن الحسین (علیهما السلام) است که جدّش رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) است و شجاعت بنی هاشم و سخاوت بنی أمیّه و حُسن منظر و فخر و فخامت ثقیف را در خود جمع کرده است».[۲۳]

مرحوم محدّث قمّی در جای دیگری می‌گوید: «آن بزرگوار عمر شریف خود را صرف عبادت و زهد و اطعام مساکین و اکرام میهمانان می‌کرد. با همۀ مردم خوش خلق و به همه انفاق می کرد … . در زیارتش آمده است: «… بهره‌اش از دنیا فقط عمل صالح و تجارتی که مفید برای آخرت باشد، بود …».[۲۴]

هم‌چنین ابو الفرج اصفهانی می‌نویسد: جناب علی اکبر (علیه السّلام) احادیثی از جدّ عالی‌قدرش أمیرالمؤمنین (علیه السّلام) روایت کرده است که این مطلب دلالت می‌کند بر این‌که آن بزرگوار از همان زمان طفولیّت دارای علم و کمالات وافری بوده است.[۲۵]

نمونه ای از اخلاق و فضائل علی اکبر (علیه السلام)‏

(در حال تکمیل)

امامت و علی اکبر (علیه السلام)

یکی از مطالبی که در مورد حضرت علی اکبر (علیه السلام) مطرح است این است که ایشان با توجه به این‌که از نظر سنی از امام سجاد (علیه السلام)  بزرگ‌تر بوده‌، اما امام نشده است. برای روشن شدن این موضوع باید گفت:

در روایتی که جابر بن عبدالله انصاری از رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) نقل کرده، چنین آمده است که: پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) در شب معراج، اسامی ائمه (علیه السلام) را دیدم که بر ساق عرش نوشته شده بود که دوازده اسم بود و سپس نام ائمه (علیه السلام) را بیان کردند.[۲۶]

در بارۀ این روایت نکاتی قابل ذکر است که یاد آوری می‌شود:

۱٫ اگر چه در روایت جابر، نام «علی» (امام چهارم) مطلق آمده، ولی به قرینۀ روایات دیگر، مراد امام سجاد (علیه السلام) است؛ زیرا در برخی از آن‌ها بعد از امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) تصریح به لقب حضرت شده است.[۲۷]

۲٫ با تحقیقی که در منابع روایی صورت پذیرفته است؛ مدرکی که دلالت بر این کند که اگر علی اکبر (علیه السلام) در کربلا شهید نمی‌شد، به مقام امامت می‌رسید، یافت نشده است.

۳٫ ممکن است این شبهه برای کسی ایجاد شده باشد که در برخی از روایات تصریح شده است که جانشین امام معصوم (علیه السلام) باید فرزند بزرگ‌تر باشد،[۲۸] با این حال چرا امام سجاد (علیه السلام)؛ (فرزند وسط) امام شد، در پاسخ به این شبهه ضروری است به این مسئله توجه شود که امامت فرزند بزرگ‌تر، در جایی است که آن فرزند زنده باشد و  در زمان شهادت امام حسین (علیه السلام)، بزرگ‌ترین فرزند، امام سجاد (علیه السلام) بوده است.

‏کرامات علی اکبر (علیه السلام)‏

(در حال تکمیل)

علی اکبر (علیه السلام) در کربلا

علی اکبر (علیه السلام)  درحماسه کربلا، درخششی چشم‌گیر داشت و با هربار حمله خود، ده‌ها نفر را به خاک هلاکت می‌انداخت. هنگامی که با ۲۵ سوار به ساحل فرات روانه شد و برای سیصد نفر از خاندان، عیال و اصحاب امام حسین (علیه السلام) آب آورد، بسیاری از مسئولان و سرپرستان حفاظت از فرات را از دم تیغ خود گذراند و پشت دشمن را به لرزه درآورد. عمویش حضرت عباس (علیه السلام) که خود در دلاوری، بی باکی، شجاعت و شهامت، زبانزد همگان بود، به‌خاطر چنین صفات تابناک، آن جناب را بسیار احترام می کرد.

علی اکبر در چنین صحنه‌های سخت و طاقت سوز، تنها به رضا و تسلیم الهی فکر می‌کرد و چنان در برابر بلاهای الهی آرام و مطمئن بود که گاه حیرت و شگفتی دیگران را برمی‌انگیخت. از این رو؛ عقبه بن سمعان می‌گوید: «هنگامی که امام (علیه السلام) و همراهان ایشان از منزل قصر بنى مقاتل، کوچ می‌کردند، ساعتى همراه آن جناب رفتیم و همان‌طور که آن حضرت بر روى اسب بود، اندک خوابى او را گرفت و پس از این‌که از خواب بیدار شد، می‌فرمود: (إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ) و دو یا سه بار این کلمات را بر زبان جارى کرد. در این میان فرزندش على بن الحسین (علیه السلام) پیش آمده گفت: از چه حمد خداى را بجاى آوردید و (انا للَّه …) بر زبان راندید؟! امام (علیه السّلام) فرمود: پسر جان اندکى خواب رفتم، پس (در آن خواب اندک) سوارى را دیدم که پیش روى من آشکار شد و می‌گفت: این گروه می‌روند و مرگ به‌سوى ایشان در حرکت است!، دانستم که آن سوار جان‌هاى ما است که خبر مرگ ما را می‌دهد، على گفت: پدر جان خداوند بدى براى شما پیش نیاورد، آیا مگر ما بر حق نیستیم؟ فرمود: بله، سوگند بدان خدائى که بازگشت بندگان به‌سوى او است، (ما برحقیم)، گفت: پس ما در چنین حالى باک نداریم از این‌که بر حق بمیریم، حسین (ع) به او فرمود: خدایت بهترین پاداشى را که فرزندى از پدر خود می‌برد به تو عنایت کند …».[۲۹]

‏شهادت علی اکبر (علیه السلام)

(در حال تکمیل)

کیفیت شهادت علی اکبر (علیه السلام)‏

(در حال تکمیل)

کیفیت تغسیل علی اکبر (علیه السلام)‏

(در حال تکمیل)

کیفیت و مکان دفن علی اکبر (علیه السلام)

(در حال تکمیل)

زیارت علی اکبر (علیه السلام)

(در حال تکمیل)

زیارت عاشورا و علی اکبر (علیه السلام)

یکی از موضوعاتی که برای برخی حل نشده این است که مراد از علی بن الحسین، در فراز «السلام علی الحسین و علی ابن الحسین» در زیارت عاشورا چه کسی است؟ آیا منظور حضرت علی اکبر است و یا امام سجاد (علیهما السّلام).

اگرچه از زیارت‌نامه‌ها، دعای توسل، صلوات بر حجج طاهره، روایات و رجز نامه‌ای که از امام زین العابدین و علی اکبر (علیهما السلام)، به‌دست آمده، استفاده می‌شود که علی بن الحسین نام مشترکی برای آن دو حضرت بوده است، امّا از شأن زمانی و مکانی زیارت عاشورا، که اشاره به روز عاشورا و سرزمین کربلا  و کشته شدگان در آن روز دارد، و همین طور از زیارت عاشورای غیر معروفه، زیارت وارث و زیارت مطلقه امام حسین (علیه السلام) که لقب شهید، پس از علی ابن الحسین دارد، می شود اطمینان حاصل کرد که مراد از علی ابن الحسین، در السلام علی الحسین و علی ابن الحسین، همان علی اکبر است که در روز عاشورا در سرزمین کربلا به شهادت رسیده است.

البته توجه به نکات ذیل می‌تواند مطلب را روشن‌تر نماید:

الف. در روایات، زیارت‌نامه‌ها، صلوات بر حجج طاهره (علیهم السلام)، دعای توسل به ائمه (علیهم السلام) از امام زین العابدین (علیه السلام) با نام علی بن الحسین یاد شده است مثلا: السلام علی علیّ بن الحسین، (زیارت امام حسین در روز عرفه)؛ اللهم صلّ علی علیّ بن الحسین (صلوات بر حجج طاهره)؛ السلام علیک یا مولای یا ابا محمد علی بن الحسین (زیارت جامعه)؛ یا اباالحسن یا علی بن الحسین (دعای توسل به ائمه (علیهم السلام)).

ب. در زیارت‌نامه‌ها و رجز نامه‌ای که از حضرت علی اکبر (علیه السلام) به‌دست آمده، از آن حضرت این‌گونه یاد شده است: السلام علی علیّ بن الحسین الشهید (زیارت وارث)؛ السلام علی علیّ بن الحسین الشهید (زیارت عاشورای غیر معروفه)؛ السلام علیک یابن الحسین الشهید (زیارت مطلقه امام حسین)[۳۰] و در رجز نامۀ آن حضرت آمده است:

انا علیّ بن الحسین بن علی

نحن و بیت الله اولی بالنبی.[۳۱]

ج. اگرچه «علی بن الحسین» در زیارت‌نامه‌ها، توسلات، صلوات، رجز نامه و روایات، نام مشترکی برای امام زین العابدین و علی اکبر (علیهما السلام) است، امّا به دلایل زیر مراد از علی بن الحسین در زیارت عاشورا، علی اکبر است:

۱٫ همان‌گونه که ملاحظه شد، در زیارت عاشورای غیر معروفه و زیارت وارث و زیارت مطلقه امام حسین (علیه السلام)، پس از علی ابن الحسین لقب شهید آمده است، و این لقب برای امام زین العابدین (علیه السلام) در زیارت نامه‌ها و توسّلات و … نیامده است.

۳٫ این زیارت اختصاص به کشتگان دارد؛ لذا کسی احتمال نداده است که على بن الحسین مذکور در این زیارت، امام زین العابدین (علیه السّلام) باشد و قرینۀ بر این مدعا عبارت جابر بن عبد اللّه انصاری در زیارت اربعین است که  خطاب به اصحاب امام حسین (علیه السلام) گفته است: «السلام على الارواح المنیخه بقبر أبی عبد اللّه»؛[۳۲] لذا با این دو دلیل می‌توان اطمینان حاصل کرد که مراد از علی بن الحسین، همان «علی اکبر» شهید در کربلا باشد.

فضیلت زیارت ‏علی اکبر (علیه السلام)‏

(در حال تکمیل)

کتاب نامه

  1. قرآن کریم.‏
  2. ابن قولویه قمی، کامل الزیارات، انتشارات مرتضویه، نجف، ۱۳۵۶ق.
  3. اصفهانی، ابو الفرج على بن الحسین‏، مقاتل الطالبیین، دار المعرفه، بیروت، بی تا.‏
  4. اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، ترجمه: فاضل، م. جواد (با عنوان  فرزندان آل ابی طالب)، ناشر: ‏کتاب فروشی علمی، ‏تهران، ۱۳۳۹ ش.‏
  5. تاریخ الیعقوبی.
  6. تهرانی ،آقا بزرگ، الذریعه الی تصانیف الشیعه، نشر اسماعیلیان، قم، ۱۴۰۸٫‏
  7. حسون، محمد و مشکور، امّ علی، أعلام النّساء المؤمنات.
  8. خوئی، سید أبو القاسم، ‏معجم رجال الحدیث، عده ای از دانشمندان، تأریخ الفقهاء و الرواه، الوسائل،جمع آوری شده از برنامه های جامع فقه اهل بیت ‏مؤسسات تحقیقات کامپیوتری نور، قم).‏ ‏
  9. سحاب رحمت.‏
  10. سماوى‏، شیخ محمد بن طاهر، ابصار العین، ناشر: دانشگاه شهید محلاتى، چاپ اول، قم، چاپ: ۱۴۱۹ ق.‏
  11. ‏طبری، تاریخ طبری، بیروت، دار التراث،  ۱۳۸۷هجری قمری.‏
  12. ‏طوسی، أبو جعفر محمد بن الحسن،‏ الفهرست، ناشر: المکتبه الرضویه، نجف اشرف.
  13. طوسی، محمد بن الحسن؛، الأمالی (للشیخ الطوسی)، ناشر: دار الثقافه، چاپ اول، قم‏، ۱۴۱۴ ق.‏‏
  14. عمانی، الحسن بن علی بن أبی عقیل الحذّاء، حیاه ابن ابی عقیل و فقهه، ناشر: مرکز معجم فقهی‏، قم، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  15. قمی، شیخ عباس، نفس المهموم، انتشارات مسجد جمکران).
  16. گلی زواره، غلامرضا، مقاله حماسۀ حسینی و مسئله تحریفات، مجلۀ مبلغان (معاونت تبلیغ و آموزش های کاربردی حوزه علمیه ‏قم).
  17. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، مؤسسه الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ ق.‏
  18. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار،محقق و مصحح: جمعى از محققان، ناشر: دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم، بیروت، ‏‏۱۴۰۳ ق. ‏
  19. مجلسى، محمد باقر؛ نجفی، محمد جواد، زندگانى حضرت امام حسین علیه السلام / ترجمه بحار الأنوار، ناشر: اسلامیه‏، ‏چاپ سوم، تهران، ۱۳۶۴ ش. ‏
  20. مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد، محقق و مصحح: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏، ناشر: ‏کنگره شیخ مفید، چاپ اول، قم، ۱۴۱۳ ق. ‏
  21. مفید، محمد بن ‏نعمان، الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد، ناشر: کنگره شیخ مفید، چاپ اول، قم، ۱۴۱۳ ق.‏
  22. مقرم، عبدالرزاق، مقتل الامام الحسین، انتشارات المکتبه الحیدریه، قم ، ۱۳۸۳٫‏
  23. مقریزی، تقى الدین أحمد بن على‏، إمتاع الأسماع، ناشر: دار الکتب العلمیه، چاپ اول، بیروت، ‏‏۱۴۲۰ق.
  24. نمازی، علی، مستدرک سفینه البحار.‏
  25. هاشمی بصری، محمد بن سعد بن منیع‏، الطبقات الکبری، دار الکتب العلمیه، بیروت، ‏چاپ اول، ۱۴۱۰ق.


[۱]. مقرم، عبدالرزاق، مقتل الامام الحسین، ص ۲۵۶٫

[۲]. نمازی، علی، مستدرک سفینه البحار، ج ۵، ص ۳۸۸٫

[۳]. حسون، محمد و مشکور، امّ علی، أعلام النّساء المؤمنات، ص ۱۲۶؛ اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبین، ص ۵۲؛ شیخ مفید، محمد بن نعمان، الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد، ج ۲، ص ۱۰۶، ناشر: کنگره شیخ مفید، چاپ اول، قم، ۱۴۱۳ ق.‏

[۴]. سماوى‏، شیخ محمد بن طاهر، ابصار العین، ص ۵۰، ناشر: دانشگاه شهید محلاتى، چاپ اول، قم، چاپ: ۱۴۱۹ ق.‏

[۵]. الطبقات الکبری، ج ۵، ص ۱۶۳،

[۶]. طبری، تاریخ طبری، ج ۱۱، ص ۵۲۰ و ۶۲۹٫

[۷]. نفس المهموم”[۷] ، ص ۳۹۴٫

[۸]. سحاب رحمت،ص ۴۴۹٫

[۹]. مقرم، عبدالرزاق، مقتل الامام الحسین، ص ۲۵۶٫

[۱۰]. همان.

[۱۱]. مقرم، عبدالرزاق، مقتل الامام الحسین، ص ۲۵۶٫

[۱۲]. تهرانی ،آقا بزرگ، الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج ۲،ص ۴۵۸٫

[۱۳]. طوسی، محمد بن الحسن؛، الأمالی (للشیخ الطوسی)، ص ۳۶۷٫‏‏

[۱۴]. اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، ترجمه: فاضل، م. جواد (با عنوان  فرزندان آل ابی طالب)، ج ‏۱، ص ۱۲۰٫‏

[۱۵]. به نقل از: گلی زواره، غلامرضا، مقاله حماسۀ حسینی و مسئله تحریفات، مجلۀ مبلغان (معاونت تبلیغ و آموزش های کاربردی حوزه علمیه قم)، شماره ۴، ص ؟.

[۱۶]. تاریخ الیعقوبی، ج ۲، ص ۲۴۶؛ مقریزی، تقى الدین أحمد بن على‏، إمتاع الأسماع، ج ۵، ص ۳۶۵؛ تاریخ الطبری، ج ۱۱، ص ۵۲۰؛ هاشمی بصری، محمد بن سعد بن منیع‏، الطبقات الکبری، ج ۵، ص ۱۶۳؛ اصفهانی، ابو الفرج على بن الحسین‏، مقاتل الطالبیین، ص ۸۶٫

[۱۷]. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۱۶۳ و ۱۶۴٫

[۱۸]. در سند این روایت، ابن عیسی معروف به ابی عقیل عمانی و بزنطی قرار دارند که هر دو ثقه هستند و به روایاتشان اعتماد می شود. (ابن أبی عقیل  العمانی، الحسن بن علی بن أبی عقیل الحذّاء، حیاه ابن ابی عقیل و فقهه، ص ۱۸؛ طوسی، أبو جعفر محمد بن الحسن،‏ الفهرست، ص ۵۴ و ۱۹۴؛ خوئی، سید أبو القاسم، ‏معجم رجال الحدیث، ج ۶، ص ۲۵ – ۲۷؛ عده ای از دانشمندان، تأریخ الفقهاء و الرواه، الوسائل، ج ۳۰، ص ۳۰۹، جمع آوری شده از برنامه های جامع فقه اهل بیت مؤسسات تحقیقات کامپیوتری نور، قم).

[۱۹]. ابن قولویه قمی، کامل الزیارات، ص ۲۴۰٫

[۲۰]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، مترجم: نجفی، محمد جواد، (زندگانى حضرت امام حسین علیه السلام)، ج ۲، ص ۳۱۰٫

[۲۱]. قلم، ۴٫

[۲۲]. ، بحار الأنوار، مترجم: نجفی، محمد جواد، (زندگانى حضرت امام حسین علیه السلام)، ج ۲، ص ۳۱۰،

[۲۳]. اصفهانى،‏ ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، ص ۸۶٫

[۲۴]. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، ، محقق و مصحح: جمعى از محققان، ج ۹۸، ص ۲۴۲٫

[۲۵]. مقاتل الطالبیین، ص ۸۶٫

[۲۶]. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج ۳۶، ص ۳۵۷٫

[۲۷]. همان، ج ۳۶، ص ۳۰۵؛ «إِذَا انْقَضَتْ مُدَّهُ الْحُسَیْنِ قَامَ بِالْأَمْرِ بَعْدَهُ عَلِیٌّ ابْنُهُ وَ یُلَقَّبُ بِزَیْنِ الْعَابِدِینَ».

[۲۸]. همان، ج ۳۷، ص ۱۱٫

[۲۹]. مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد، محقق و مصحح: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏، ج ۲، ص ۸۲٫

[۳۰]. برای آگاهی از زیارت نامه‌ها، نک: مفاتیح الجنان.

[۳۱]. سید بن طاووس، الإقبال، ص ۵۷۴٫

[۳۲]. بحارالأنوار، ج ۹۸ ، ص ۳۲۹ ؛ نک: طهرانی، ابوالفضل، شفاء الصدور،ص ۱۷۰٫




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


+ 6 = 13