دایره المعارف اسلام پدیا » علّت تامه
منوی اصلی

علّت تامه

تاریخ: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۲ در باب: فلسفه

یکی از تقسیماتی ‌که برای علت ذکر شده، تقسیم آن به علت تامّه و ناقصه است. علت تامه را چنین تعریف کرده‌اند: چیزی که از وجودش وجود معلول و از عدمش انعدام معلول لازم می‌آید. مفاد این تعریف این است که معلول بر چیزی جز علت تامه توقف ندارد. این‌که از عدمش عدم معلول لازم می آید؛ یعنی از عدم وجود علت،‌ اعم از علت تامه و ناقصه، معلول ممتنع خواهد بود. اما علت ناقصه در حکم دیگر، با علت تامه تفاوت پیدا می‌کند؛ یعنی از وجود آن، وجود معلول لازم نمی‌آید.  بدین ترتیب تفاوت میان علت تامه و ناقصه این است که علت ناقصه برای تحقق معلول لازم است، ولی کافی نیست، اما علت تامه، برای تحقق معلول لازم و کافی است. علت وقتی تام می‌شود، معلول ضرورتاً تحقق خواهد یافت. مفاد قاعده «الشیء مالم یجب لم یوجد»،[۱] همین است که وقتی یک شیء به سر حدّ وجوب رسید؛ یعنی علتش تام شد، وجود پیدا می‌کند. با تام شدن علت، دیگر تأخر و درنگی در تحقق یک شیء امکان ندارد.[۲]



[۱]. ابن سینا، شفاء ( الالهیات)، ص ۱۶۵ – ۱۶۶٫

[۲]. ر.ک: ملاصدرا، الحکمه المتعالیه فى الاسفار العقلیه الاربعه، ج ۲، ص ۱۲۷؛ سبزواری، ملا هادی، شرح‏المنظومه، ج ۲، ص ۴۰۶؛ علامه طباطبایی؛ نهایه الحکمه، ۱۵۷ – ۱۵۸٫




کلیدواژه ها:



ثبت نظر


9 + 7 =