دایره المعارف اسلام پدیا » طبقه ششم فیلسوفان مسلمان
منوی اصلی

طبقه ششم فیلسوفان مسلمان

تاریخ: ۲۸ اسفند ۱۳۹۱ در باب: فلسفه

طبقه ششم‏:

این طبقه را طبقه نوابغ باید نام نهاد. هیچ طبقه ای از طبقات فلاسفه مانند این طبقه افراد برجسته نداشته است. از شخصیت هاى این طبقه می توان به افراد ذیل اشاره نمود:

۱٫ ابوعلى احمد بن محمد بن یعقوب مسکویه رازى: وی اهل رى بود، و مدتى به اتفاق ابوریحان بیرونى، ابن سینا، ابوالخیر،ابوسهل مسیحى و ابونصر عراقى در دربار خوارزمشاه بوده است. وفاتش در اصفهان در سال ۴۲۰ هـ .ق واقع شده است. از معروف ترین کتاب هاى او تجارب الامم در تاریخ، الفوز الاصغر در فلسفه و طهاره الاعراق در اخلاق است.

۲٫ ابوریحان محمد بن احمد بیرونى خوارزمى: از شخصیت هاى طراز اول فرهنگ و تمدن اسلامى است. از نظر برخى مستشرقین، در تمام جهان اسلام بی نظیر است. رشته تخصصى‏اش ریاضیات، نجوم، تاریخ، هیئت، داروشناسى، بررسى عقاید و ادیان اقوام و ملل و امثال آنها بوده است. چندین کتاب تحقیقى نفیس از قبیل تحقیق ما للهند، الآثار الباقیه، قانون مسعودى و غیره به رشته تحریر درآورد، که جهان هنوز به دیده اعجاب در آنها مى‏نگرد.

بیرونى در سال ۳۶۲ ق متولّد شده و در ۴۴۲ ق درگذشت. او علاوه بر زبان فارسى، عربى و خوارزمى- که زبان مادرى او بوده – زبان هاى یونانى و سریانى را نیز مى‏دانست. وی زبان عربى را بهترین زبان ها براى مسائل علمى مى‏دانست و علاقه خاصى به این زبان نشان مى‏داد. او مى‏گوید: اگر مرا به عربى ناسزا گویند، از این‌که به برخى زبان هاى دیگر مرا بستایند، بیشتر دوست دارم.

استادان او جز یک نفر به نام ابونصر بن على بن عراقى که ظاهراً همان ابونصر عراقى است، و در دربار خوارزمشاه بوده است، مشخص نیستند، همچنین معلوم نیست ابوریحان شاگردانى داشته یا نداشته است.

ابوریحان از کسانى است که عمر نسبتاً طویل (قریب هشتاد سال) نموده و تمام وقتش وقف علم بوده است. وی جز به علم به کاری دیگر (وزارت و غیره) نپرداخت.

ابوریحان به مبانى اسلامى سخت معتقد و پایبند بوده است، در نوشته‏هاى خود عموماً مانند یک مؤمن واقعى از دین مقدس اسلام یاد مى‏کند و به تناسب، آیات کریمه قرآن را ذکر می کند. او مخصوصاً احساسات ضد ملی گرایى داشته و در برخى نوشته‏هاى خود سخت از ملی گرایى اظهار تنفر مى‏نماید. ابوریحان به احتمال زیاد شیعه بوده است.[۱]

۳٫ ابوعلى حسین بن عبد اللَّه ابن سینا: او اعجوبه دهر و نادره روزگار بود. عجیب این است با این‌که ابن ابى اصیبعه و ابن القفطى هر دو متن این دو گزارش را بدون اختلاف ضبط کرده‏اند، جمله آخر را که مدّت عمر شیخ است به اختلاف ضبط کرده‏اند. بنا بر نقل ابن ابى اصیبعه عمر شیخ ۵۴ سال و بنا بر نقل ابن القفطى ۵۸ سال بوده است. بعضى دیگر از روى بعضی از قرائن، احتمال مى‏دهند که عمر شیخ ۶۳ سال بوده است.

لازم به ذکر است که شخصیت بوعلى همه حکماى اسلامى پیش از او را تحت الشعاع قرار داد. بعد از بوعلى، چه در طب و چه در فلسفه، کتاب هاى او محور بحث و حاشیه و شرح بود.

نکته دیگر این‌که قبل از بوعلى، بغداد مرکز طب و فلسفه بود. بوعلى به بغداد نرفت – پدرش بلخى و مادرش بخارایى است، نیمه اول عمرش در آن حدود گذشته است – به عللى به سوى خراسان و گرگان رهسپار شد و در چند شهر توقف هاى کوتاهى کرد. عاقبت در اصفهان و همدان – و بیشتر در همدان – رحل اقامت افکند.

آوازه شهرتش تشنگان علم و حکمت را از هر سو به سوى او مى‏کشید. شاگردان زیادى تربیت کرد. شخصیت بوعلى در زمان حیات او و شهرت کتاب هایش بعد از خودش – که محور بحث میان اهل فضل بود و متخصصان آن کتب بیشتر در ایران یافت مى‏شدند – سبب شد که مرکز ثقل فلسفه و طب از بغداد به ایران منتقل شود. وی در سال ۴۲۸ ق در گذشت.[۲]

۴٫ ابوالفرج بن الطیبک: او عراقى (و ظاهراً بغدادى) است. وی طبیب و فیلسوف بود، ولى از نظر طبابت قوی‌تر بود. ابن القفطى مى‏گوید تا بعد از سال ۴۲۰ ق زنده بود و گفته شده در سال ۴۳۵ درگذشته است.[۳]

۵٫ ابوالفرج بن هندو: در طب و حکمت شاگرد ابوالخیر بوده و از بزرگ‌ترین و فاضل‌ترین شاگردان او به شمار رفته است. ضمناً مردى ادیب، شاعر و سخنور بوده است.[۴]

۶٫ ابوعلى حسن بن الحسن (یا الحسین) بن الهیثم بصرى: او فیلسوف، طبیب، فیزیک‌دان و ریاضى‌دان بود. در فیزیک و ریاضیات شهرت جهانى دارد و از عوامل مؤثر در پیشرفت ریاضیات جهانى به شمار مى‏رود. در سال ۳۵۴ ق متولد شد و در حدود سال ۴۳۰ ق درگذشته است. [۵]



[۱]  کرامتی، یونس، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج ۱۳، مقاله ۵۳۶۹٫

[۲]  مجتبائى، فتح‌ الله‌ ‌، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج ۴، مقاله ۱۳۵۶٫

[۳]  بخش علوم ، دایره المعارف اسلامی، ج ۶، مقاله ۲۴۴۸٫

[۴] بخش ادبیات عرب، دایره المعارف اسلامی، ج ۵، مقاله ۱۹۱۵٫

[۵]. ر.ک: جعفری نائینی، علیرضا، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج ۵، مقاله ۱۹۱۷؛ مطهری، مرتضی، مجموعه آثار(خدمات متقابل اسلام و ایران)، ج۱۴، ص۴۷۷-۴۸۲٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


5 + 1 =