دایره المعارف اسلام پدیا » طبقه سی ام فیلسوفان مسلمان
منوی اصلی

طبقه سی ام فیلسوفان مسلمان

تاریخ: ۲۸ اسفند ۱۳۹۱ در باب: فلسفه

طبقه سى‏ام‏

۱٫ حاج ملاهادى سبزوارى: سبزواری بعد از ملاصدرا، مشهورترین حکماى الهى سه چهار قرن اخیر است. ملاهادی سبزوارى در سال ۱۲۱۲ ق در سبزوار متولد شد. در ده سالگى براى تحصیل به مشهد مقدس رفت و ده سال اقامت کرد. شهرت حکماى اصفهان او را به اصفهان کشانید. در حدود هفت سال از محضر ملااسماعیل دربکوشکى اصفهانى استفاده کرد و در همان وقت، دو سه سالى اواخر دوره حکیم نورى را درک کرد. سپس به مشهد مراجعت کرد و چند سالى در مشهد به تدریس پرداخت، آن‌گاه عازم بیت اللَّه شد، در مراجعت اجباراً دو سه سالى در کرمان اقامت کرد، در مدت اقامت در کرمان براى تربیت و ریاضت نفس خود، سعى کرد ناشناخته بماند، و در همه مدت به کمک خادم مدرسه به خدمت طلاب قیام مى‏کرد. بعد از ازدواج رهسپار سبزوار شد. قریب چهل سال بدون آن‌که حتى یک نوبت از سبزوار خارج شود در آن شهر توقف کرد و تا پایان عمرش به کار مطالعه، تحقیق، تدریس، تألیف، عبادت، ریاضت نفس و تربیت شاگردان پرداخت.

بعد از حکیم نورى، از نظر تشکیل حوزه فلسفى و جذب شاگرد از اطراف و اکناف و تربیت آنها و پراکندن آنها در بلاد مختلف، به قدرتمندی حکیم سبزوارى وجود ندارد. آوازه شهرتش در تمام ایران و خارج از ایران پیچید. طالبان حکمت از هر سو به محضرش مى‏شتافتند، شهر متروک سبزوار از پرتو وجود این حکیم عالیقدر، قبله جویندگان حکمت الهى گشته و مرکز یک حوزه علمى شد.

حکیم سبزوارى فوق العاده خوش بیان و خوش تقریر بود؛ با شور و جذبه تدریس مى‏کرد. او گذشته از مقامات علمى و حکمى، از ذوق عرفانى سرشارى برخوردار بود. بعلاوه، مردى با انضباط، اهل مراقبه، متعبد، متشرع و بالاخره سالک الى اللَّه بود. مجموع اینها سبب شده بود که شاگردان وی تا سرحد عشق، به او ارادت بورزند. از نظر جاذبه استاد و شاگردى، حکیم سبزوارى بى‏مانند است. حکیم سبزوارى به فارسى و عربى شعر مى‏سروده و در اشعارش به «اسرار» متخلص بود. حکیم سبزوارى در سال ۱۲۸۹ ق درگذشت.

در ذیل به تعدادی از شاگردان وی اشاره می‌شود:

ملاعبد الکریم خبوشانى (قوچانى)، میرزا حسین سبزوارى، حاج میرزا حسین علوى سبزوارى، حکیم عباس دارابى، شیخ ابراهیم سبزوارى ، شیخ محمدابراهیم تهرانى، سید ابوالقاسم موسوى زنجانى، سید عبد الرحیم سبزوارى، ملامحمد صباغ، شیخ محمدرضا بروغنى، میرزا عبد الغفور دارابى، ملاغلامحسین شیخ الاسلام مشهدى، میرزا محمد سروقدى، شیخ على فاضل تبّتى، میرزا آقا حکیم دارابى، میرزا محمد یزدى، حاج میرزا ابوطالب زنجانى، حاج ملااسماعیل عارف بجنوردى، شیخ عبد الحسین شیخ العراقین، میرزا محمد حکیم الهى، مرحوم حکیم ربانى، آخوند ملاحسینقلى همدانى و … .

۲٫ آقا على زنوزى، معروف به آقاعلى حکیم و آقاعلى مدرس: وی فرزند ملاعبد اللَّه زنوزى، و از اساتید کم نظیر دو قرن اخیر است. او در سال ۱۲۳۴ ق در اصفهان متولد شد. در ابتدا علوم عقلی و نقلی را از پدر استفاده کرد، سپس براى تکمیل علوم منقول به عتبات رفت و پس از مراجعت، به اصفهان رفت و از محضر درس میرزا حسن نورى فرزند ملاعلى نورى بهره‏مند شد، از آن‌جا به قزوین رفت و از درس ملاآقاى قزوینى استفاده کرد. بار دیگر به اصفهان رفت و مجدداً در خدمت میرزا حسن نورى به تکمیل تحصیلات پرداخت. آن‌گاه به تهران مراجعت کرد و سال‌ها در مدرسه سپهسالار قدیم مدرس‏ رسمى بود، و در سال ۱۳۰۷ ق در تهران درگذشت.

۳٫ آقامحمدرضا حکیم قمشه‏اى: او از اعاظم حکما و اساطین عرفان قرون اخیر است. آقامحمدرضا اهل قمشه (شهرضا) اصفهان بود. در جوانى براى تحصیل به اصفهان مهاجرت کرد و از محضر میرزا حسن نورى و ملامحمدجعفر لنگرودى بهره‏مند شد. سال‌ها در اصفهان عهده‏دار تدریس فنون حکمت بود. حدود ده سال پایان عمر خود را در تهران به سر برد و در حجره مدرسه صدر مسکن گزید و فضلا از محضر پرفیضش استفاده کردند.

وى مردى به تمام معنى وارسته و عارف مشرب بود؛ با خلوت و تنهایى مأنوس بود و از جمع تا حدودى گریزان. وی در جوانى ثروتمند بود؛ در خشکسالى ۱۲۸۸ ق تمام مایملک منقول و غیرمنقول خود را صرف نیازمندان کرد و تا پایان عمر درویشانه زیست. او در سال ۱۳۰۶ ق در کنج حجره مدرسه، در تنهایى و خلوت و سکوتى عارفانه از دنیا رفت. حکیم قمشه‏اى شاگردان بسیارى تربیت کرد، از جمله: میرزا هاشم اشکورى، میرزا حسن کرمانشاهى، میرزا شهاب نیریزى، جهانگیرخان قشقایى، آخوند ملا محمد کاشى اصفهانى و … .

۴٫ میرزا ابوالحسن جلوه: از مشاهیر اساتید و مدرسان این طبقه است. سال‌هاى‏ متمادى تدریس کرد و شاگردان بسیارى تربیت کرد. جلوه در سال ۱۲۳۸ ق متولد شد و در سال ۱۳۱۴ق[۱] درگذشت. جلوه بیشتر طرفدار فلسفه بوعلى بود و به فلسفه ملاصدرا اعتقاد چندانى نداشت. وى اهل اصفهان بود و به تهران مهاجرت کرد. او شاگرد میرزا حسن نورى و میرزا حسن چینى بود. جلوه با حکیم قمشه‏اى و آقاعلى مدرس، سه مدرس نامدارى بودند که حوزه تهران در اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم بر محور وجود آنها مى‏گردید.[۲]



[۱]. تهرانی، آقا بزرگ، الذریعهإلى‏تصانیف‏الشیعه، ج ‏۹، ص ۲۰۲ .

[۲]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار(خدمات متقابل اسلام و ایران)، ج ۱۴، ص ۵۲۴ – ۵۳۱٫




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


2 + = 5