دایره المعارف اسلام پدیا » طبقه اول و دوم فیلسوفان مسلمان
منوی اصلی

طبقه اول و دوم فیلسوفان مسلمان

تاریخ: ۲۸ اسفند ۱۳۹۱ در باب: فلسفه

طبقه اول‏[۱]:

فلسفه اسلامى با ابویوسف یعقوب بن اسحاق کندى معروف به «فیلسوف العرب» آغاز مى‏شود و به وسیله شاگردان او ادامه مى‏یابد. کندى عرب خالص است. وی با مأمون و معتصم (از خلفای عباسی) و  حنین بن اسحاق و عبد المسیح بن ناعمه حمصى از مترجمان معروف، معاصر است. در این‌که آیا او خود مترجم هم بوده است، تردید کرده‏اند، ولى از ابومعشر بلخى، شاگرد کندى، نقل شده که کندى یکى از چهار مترجم درجه اول دوره اسلامى است. دوره کندى دوره ترجمه است، ولى خود کندى فیلسوفى است که در حدود دویست و هفتاد کتاب و رساله به وى نسبت داده شده است. برخى از اروپاییان او را یکى از دوازده چهره عقلى تاریخ بشر که تأثیر فراوان داشته‏اند، شمرده‏اند. تاریخ نشان نمى‏دهد که در طبقه مقدم بر او و یا در طبقه خود او فیلسوفى صاحب نظر اعم از مسلمان یا غیرمسلمان وجود داشته است.

درباره کندى همین قدر نوشته‏اند که در بصره و بغداد به تحصیل پرداخت. در آن وقت نه در بصره، و نه در بغداد، فیلسوفى وجود نداشته است. این است که کندى سرسلسله حلقات فلاسفه اسلامى است بدون آن‌که خود به حلقه‏اى و طبقه‏اى دیگر وابسته باشد.

کندى کتب زیادى در حمایت دین اسلام نوشته است. بعضى به اتکاى قرائن، او را شیعه دانسته‏اند. عجیب این است که برخى او را به علت این که نامش یعقوب و نام پدرش اسحاق و کنیه‏اش ابویوسف است، یهودى پنداشته‏اند.

امروز در اثر تحقیقاتى که به عمل آمده، روشن شده که اولًا ارزش علمى و فلسفى کندى بیش از آن است که قبلًا تصور مى‏شد، ثانیاً مسلمانى پاک اعتقاد و مدافع و احتمالًا شیعه بوده است، ثالثاً به واسطه موقعیت علمى و اجتماعى محسود بوده و نسبت هاى ناروا به او، مولود آن حسادت ها است.

شخصیتى دیگر اعم از مسلمان و غیرمسلمان که فیلسوفى صاحب نظر باشد، در طبقه و دوره او وجود ندارد. کندى در حدود سال ۲۵۸ درگذشته است.

طبقه دوم‏:

این طبقه از دو گروه مختلف تشکیل مى‏شود: گروه شاگردان کندى و گروهى که شاگرد کندى نبوده‏اند. اما گروه اول:

۱٫ ابوالعباس، احمد بن الطیب سرخسى: او بزرگ‌ترین شاگرد کندى بوده است. در سال ۲۱۸ ق متولد و در سال ۲۸۶ ق به دست قاسم بن عبیداللَّه وزیر معتضد به قتل رسیده است. ابن ابى اصیبعه پنجاه و چهار کتاب و رساله از او نام مى‏برد که ظاهراً هیچ کدام در دست نیست.

۲٫ ابوزید احمد بن سهل بلخى: وی ادیب و فیلسوف بود، در سال ۳۲۲ درگذشت.

۳٫ ابومعشر، جعفر بن محمد بلخى: ابومعشر بیش از صد سال عمر کرد و در سال ۲۷۲ درگذشت. او پیش از آن‌که فیلسوف باشد، مورخ و منجم بوده است.

۴٫ دبیس محمد بن یزید.

اما گروه دوم؛ یعنى افرادى از طبقه دوم که شاگرد کندى نبوده‏اند؛ آنها عبارتند از:

۱٫ ابواسحاق، ابراهیم قویرى: اهمیت‌ علمى‌ قویری‌ در این‌ است‌ که‌ منطق‌ و حکمت‌ را در عالم‌ اسلامى‌ ترویج‌ و تدریس‌ کرده‌ است‌ و جزو ناقلان‌ این‌ علوم‌ به‌ عالم‌ اسلام‌ و زبان‌ عربى‌ به‌ شمار مى‌رود. از جزئیات‌ زندگى‌ و تاریخ‌ تولد و مرگ‌ او آگاهى‌ دقیقى‌ در دست‌ نیست‌.[۲]

۲٫ ابویحیى، ابراهیم مروزى.

۳٫ یوحنا بن حیلان: او استاد منطق فارابى بود. معلوم نیست فارابى منطق را در کجا نزد یوحنا تحصیل کرده است.

۴٫ ابوالعباس محمد بن محمد ایرانشهرى نیشابورى: فیلسوف‌ و دانشمند ایرانى‌ سده ۳ ق،‌ از این شخص اطلاع صحیحى در دست نیست، برخى می گویند عقاید فلسفى محمد بن زکریاى رازى درباره قدم مکان و هیولا متخذ از او است، ایرانشهرى معلوم نیست از گروه پیروان و شاگردان کندى است یا از گروه قویرى و ابن حیلان و مروزى و یا خود مستقل از همه اینها است و به گروه سومى وابسته است.

لازم به ذکر است تا حدود اوایل قرن چهارم دو نحله فلسفى وجود داشته است: نحله‏اى که از کندى آغاز شده که شامل تعلیم منطق، فلسفه، طب، نجوم، موسیقى و غیره بوده است و نحله حرانی ها که ظاهراً در ابتدا از منطق تجاوز نمى‏کرده است.[۳]



[۱]. مطالب طبقه اول و دوم، از مأخذ زیر:‌ مطهری، مرتضی، مجموعه آثار(خدمات متقابل اسلام و ایران)، ج ۱۴، ص۴۶۱-۴۶۷، می باشد، در مواردی که به مأخذی غیر از آن چه ذکر شد، دست یافتیم در ذیل مطلب به صورت پاورقی آمده است

[۲]. پزشک، منوچهر، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج ۲، مقاله ۷۱۰٫

[۳]. ر.ک: انواری، محمدجواد، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج ۱۰، مقاله ۴۱۸۳٫




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


9 + 5 =