دایره المعارف اسلام پدیا » ویژگى‌هاى دورۀ نهم‌ فقه شیعه
منوی اصلی

ویژگى‌هاى دورۀ نهم‌ فقه شیعه

تاریخ: ۰۳ بهمن ۱۳۹۱ در باب: فقه شیعه

دوره نهم فقه شیعه، ویژگی‌هایی دارد که در ذیل به آنها اشاره می شود:

۱٫ تنظیم ویژۀ مباحث اصولى:‌

هر چند در واقع بخش قابل توجهى از این دوره، ثمره‌اى است که شیخ انصارى و شاگردانش، از محقّق بهبهانى به ارث برده‌اند و از این رو، بیشتر مطالبى که علماى این دوره نوشته‌اند ریشۀ آنها در کلمات محقّق بهبهانى و شاگردانش یافت مى‌شود،[۱] ولى تفاوتش با دورۀ گذشته آن است که این سلسله از مباحث به شکل خاص تنظیم و ارائه گردید که نمونه‌هاى روشن آن در آثار شیخ انصارى و آخوند خراسانى به خوبى دیده مى‌شود.

مسائل اصولى در این دوره به مباحث الفاظ و مباحث عقلى تقسیم شد و مباحث عقلى به صورت گسترده‌اى، همراه با نوآوری‌ها، مورد بحث قرار گرفت که پیش از این سابقه نداشته است.[۲] نمونه آن را در «اصول الفقه» مرحوم مظفر، شاگرد شیخ محمدحسین اصفهانی می توان دید.[۳]

۲٫ نوآورى‌هاى فقهى‌ و اهتمام گسترده به عبادات و عقود‌:

در این دوره ابواب فقهى به صورت تازه و گسترده‌اى ارائه گردید که مى‌توان به بحث‌هاى گسترده شیخ انصارى در فقه و محقّق همدانى در مصباح الفقیه اشاره کرد.

هر چند فقه ابواب متعدّدى؛ مانند عبادات و عقود و ایقاعات و سیاسات دارد، ولى فقهاى این دوره، بیشترین همّت خود را صرف عبادات و عقود کرده‌اند و این رویکرد در کتاب مکاسب شیخ انصارى (در بخش معاملات) و مصباح الفقیه محقّق همدانى و عروه الوثقى آیه اللّٰه سید محمّد کاظم یزدى (عمدتاً در بخش عبادات) و دیگر آثار این دوره نمود کامل دارد. فقهاى این دوره غالباً در یکى از این دو باب و یا هر دو باب تألیفاتى دارند.[۴]

۴٫ پیدایش «تقریرات» در فقه و اصول:‌

در این دوره شکل جدیدی از آثار فقهی به نام «تقریرات» ظهور پیدا کرد. تقریرات، شبیه «امالى» در علم حدیث در میان علماى پیشین است که استاد املا مى‌کرد و شاگردان مى‌نوشتند، ولى دو تفاوت عمده با آن دارد:

الف) امالى استادان، در گذشته، به نام خود استاد منتشر مى‌شد بدون آن که نامى از شاگرد به میان آید؛ مانند امالى شیخ صدوق و امالى شیخ مفید، ولى در این عصر، تقریرات استادان به نام شاگردان منتشر مى‌شود، هرچند نام استادان نیز ذکر مى‌گردد؛ مانند «اجود التقریرات» که درس‌هاى آیه اللّٰه نائینى است، ولى به نام شاگردش آیه اللّٰه خویى منتشر شده است و ده‌ها تقریرات دیگر.

ب) در «امالى» الفاظ و عبارات نیز از استاد بوده و شاگردان متن املاى استاد را یادداشت و به نام استاد منتشر مى‌ساختند؛ ولى در «تقریرات»، محتواى کتاب از اساتید است، اما شاگردان، آن محتوا را با عبارات و الفاظ و جمله‌بندى و تبویب مناسب با ذوق خود تهیه و منتشر مى‌سازند.[۵]

۵٫ پیدایش رساله‌هاى عملیه به شکل جدید‌:

هر چند در میان فقهاى گذشه رساله‌هایى براى عمل مقلّدان و مراجعان وجود داشت؛ مانند:

المسائل الجیلانیه و المسائل الرجبیه از شیخ طوسى و جامع عبّاسى از شیخ بهایى و نجاه العباد فى یوم المعاد از صاحب جواهر؛ ولى به هر حال، کتاب‌هایى در محدودۀ معین و مختصر و گاه نیز تخصّصى و غیر قابل استفاده براى عموم بود، اما در این دوره، رساله‌هاى عملیه که تقریباً دربردارندۀ همۀ مسائل مورد نیاز مردم در مسائل فقهى است، بدون اشاره به ادلّۀ فتوا تألیف شده است. از جمله این نوع کتاب‌ها است:

العروه الوثقى، اثر آیه اللّٰه سید محمّد کاظم یزدى، وسیله النجاه، تألیف آیه اللّٰه سید ابو الحسن اصفهانى، منهاج الصالحین، نوشتۀ آیه اللّٰه سید محسن حکیم، تحریر الوسیله، تألیف امام خمینى، منهاج الصالحین، نوشتۀ آیه اللّٰه سید ابو القاسم خویى و توضیح المسائل مراجع تقلید امروز.[۶]

۶٫ ظهور آثار جدیدی در علم حدیث؛ مانند «جامع احادیث الشیعه»، اثر آیه الله بروجردی و در علم رجال؛ مانند «معجم رجال الحدیث»، اثر آیه الله خویی.[۷]



[۱]. مکارم شیرازی، ناصر، دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۲۸‌، به نقل از موسوعه طبقات الفقهاء، مقدّمه، جزء ۲، ص ۴۵۸٫

[۲]. دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۲۸‌.

[۳]. اسلامی، رضا، مدخل علم فقه، ص ۳۷۳٫

[۴]. دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۲۸‌.

[۵]. همان.

[۶]. همان، ص ۱۲۹‌

[۷]. همان، ص ۳۷۳٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 2 = 6