دایره المعارف اسلام پدیا » ويژگى‌هاى دورۀ ششم فقه شیعه
منوی اصلی

ویژگى‌هاى دورۀ ششم فقه شیعه

تاریخ: ۰۳ بهمن ۱۳۹۱ در باب: فقه شیعه

ویژگى‌هاى دورۀ ششم فقه شیعه عبارت است از:

۱٫ پایان عصر تقلید از گذشتگان به طور کامل.[۱]

۲٫ تألیف فراوان متون فقهى:

در این دوره فقها آثار ماندگارى در متون فقهى از خود به یادگار گذاشتند که از مهم­ترین آنها مى‌توان به شرایع و قواعد و لمعه و جامع المقاصد و مجمع الفائده اشاره کرد.[۲]

۳٫ اهتمام به اصول فقه به شکل تازه میان فقها:

از کتاب­هاى مهم اصولى در این عصر مى‌توان به «معارج الأصول» محقق حلّى و «نهایه الوصول الى علم الأصول» علّامۀ حلّى اشاره کرد که تطور کمّی و کیفی مباحث اصول در این کتاب­ها آشکار است.[۳]

۴٫ ابتکار تازه در ترتیب و تقسیم ابواب فقهى:

این کار توسط محقّق حلّى صورت گرفت و فقه را به چهار قسم عبادات، عقود، ایقاعات و احکام تقسیم نمود.[۴]

۵٫ تدوین کتب و موسوعات رجالی جدید:

در این دوره کتب رجالی جدید که اقوال علمای رجال را به همراه تحلیل و تفسیری از مؤلف بیان می کرد، ظهور یافت که این نشانگر نوعی اجتهاد در علم رجال بود. از این کتاب­ها مى‌توان به رجال علّامۀ حلّى و رجال ابن داوود (م ۷۴۷ق)، اشاره کرد. موسوعات رجالی: «مجمع الرجال» قهبائی و «منهج المقال» میرزا محمد استرآبادی، نیز قابل ذکر است.[۵]

۶٫ تدوین آیات الاحکام:

مقصود از «آیات الاحکام» بررسى آیاتى از قرآن کریم است که از آنها حکمى از احکام فقهى استفاده مى‌شود.[۶] مهم­ترین اثر شیعی در آیات الأحکام از فاضل مقداد، با نام «کنز العرفان فی فقه القرآن» است،[۷] پس از ایشان، محقّق اردبیلى نیز کتاب «زبده البیان فی احکام القرآن» را در همین ارتباط نوشت. از کتاب­های دیگر در این زمینه می توان به «مسالک الأفهام فی شرح آیات الأحکام» اثر فاضل جواد[۸] اشاره نمود.

۷٫ تدوین کتبى در قواعد فقهی:[۹]

تدوین قواعد فقهی، نخست تا حدّی در کار علامه حلّی با تألیف «قواعد الأحکام»، آغاز و سپس در کار شهید اوّل به نام «القواعد و الفوائد» به خوبی تجلی یافت و پس از آن با شرح و حاشیه نویسی کتاب شهید و ترتیب و تنظیم فاضل مقداد در «نضد القواعد الفقهیّه علی مذهب الإمامیه» و همچنین تألیف کتاب «فوائد القواعد» توسط شهید ثانى، ادامه یافت.[۱۰]

۹٫ توجّه به تدوین فقه حکومتى:

با تشکیل حکومت صفوى در ایران در ابتداى قرن دهم و رسمیت یافتن شیعه، تحوّل دیگرى در فقه ایجاد شد؛ زیرا با دعوت پادشاهان صفوى از علما براى نظارت بر مسائل حکومت، فقه حکومتى شکل عملى به خود گرفت. مرحوم «محقّق کرکى» (م ۹۴۰ق) از کسانى بود که در این زمینه گام­هاى مهمّى برداشت و بحث­هایى؛ مانند ولایت فقیه و حدود آن، بحث خراج، مقاسمه، نماز جمعه، مسئله غنا و جوایز سلطان، مورد توجّه ویژه فقها قرار گرفت. در واقع از ابتداى قرن دهم، توجّه فقها از احکام و مسائل شخصى فراتر رفته و به فقه اجتماعى و حکومتى نیز معطوف گردید.[۱۱]



[۱]. مکارم شیرازی، ناصر، دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۱۷‌.

[۲]. همان؛ اسلامی، رضا، مدخل علم فقه، ص ۳۱۸و ۳۱۹٫

[۳]. دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۱۷‌؛ مدخل علم فقه، ص ۳۱۹٫

[۴]. دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۱۷٫

[۵]. همان.

[۶]. همان، ص ۱۱۷‌‌.

[۷]. مدخل علم فقه، ص ۱۰۱٫

[۸]. شیخ جواد بن سعید بن جواد کاظمی، معروف به فاضل جواد (زنده در سال ۱۰۲۹ق)، شاگرد خاص شیخ بهایی بود. کتاب مسالک الافهام (مسالک الأفهام إلى آیات الأحکام) وی را نباید با مسالک الافهام (مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام) شهید ثانی اشتباه گرفت، ر.ک: همان، ص ۳۱۸٫

[۹]. در تعریف «قاعدۀ فقهیه» گفته ‌شده: قاعده‌اى است که تحت آن مسائل متعددۀ فقهیه مندرج است؛ یعنى قاعدۀ مذکور بر تمامى مسائلى که شامل آنها است، تطبیق مى‌کند… به عبارت دیگر قاعده فقهی حکم کلى فرعى الهى است که موارد جزئى ذیل آن مندرج است و در اجراى آن فرقى میان مجتهد و غیر مجتهد نیست. برخى از این قواعد افراد فراوان دارد و برخى دیگر افرادشان کمتر است. قاعدۀ «أصالت صحت در فعل غیر»، شامل تمامى معاملات مى‌شود و قاعدۀ «فراغ» شامل اکثر عبادات است. برخى از قواعد نیز مخصوص یک باب است، ر.ک: بجنوردى، سید محمد، قواعد فقهیه، ج ‌۱، ص ۳۳۷و ۳۳۸٫

[۱۰]. مدخل علم فقه، ص ۳۱۹٫

[۱۱]. دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۱۷و ۱۱۸‌.




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


+ 4 = 13