دایره المعارف اسلام پدیا » ويژگى‌هاى دوره چهارم فقه شیعه
منوی اصلی

ویژگى‌هاى دوره چهارم فقه شیعه

تاریخ: ۰۳ بهمن ۱۳۹۱ در باب: فقه شیعه

دوره چهارم فقه شیعه، دارای ویژگی­هایی است که آن را از دوره­های قبل از خود متمایز نموده است. این ویژگی ها عبارتند از:

۱٫ نگارش جدید مسائل فقهى:

مرحوم شیخ طوسى، سنّت گذشتگان را در تدوین کتب فقهى کنار گذاشت و با استفاده از قواعد و اصول کلى به تفریع فروعات پرداخت و از تقیّد به متن روایت (نه محتواى آن) در تدوین مسائل فقهى خارج شد و با تألیف کتاب «المبسوط»، فصل تازه‌اى را در تدوین کتب فقهى امامیّه، باز کرد.[۱]

۲٫ توجّه به مسألۀ فقه مقارن به صورت گسترده‌تر:

هر چند پیش از شیخ طوسى کتاب­هایى در فقه مقارن نوشته شده بود، ولى وى با نوشتن کتاب «الخلاف» به طور گسترده­ترى وارد این عرصه شد و مسائل مورد اختلاف مذهب امامیّه و مذاهب اهل سنّت را مورد توجّه قرار داد.[۲] شیخ، علاوه بر نقل اقوال مختلف در این کتاب، به بررسی و موازنه علمی میان آنها پرداخته است. این کار وی، تکمیل کار سید مرتضی در «الإنتصار» و شیخ مفید در «الإعلام» است.[۳]

۳٫ ورود «اجماع» به ادلّه فقه:

تا زمان سیّد مرتضى، امامیّه در مسائل فقهى به «اجماع» استدلال نمى‌کرد و تنها اهل سنّت از آن بهره مى‌گرفت، ولى از زمان سیّد مرتضى و مخصوصاً از عصر شیخ طوسى، اجماع نزد امامیّه به عنوان یکى از ادلّه، مورد پذیرش قرار گرفت، هر چند حجیّت آن را از راه «لطف» و مانند آن مى‌دانستند.[۴]

۴٫ ورود گستردۀ «علم اصول فقه» به عرصۀ فقه:

شیخ طوسى با نوشتن کتاب ارزشمند و مهم خود به نام «عُدّه الاصول» عرصۀ جدیدى را در علم اصول گشود. این کتاب، سال­ها به عنوان کتاب درسى در حوزه‌­هاى علمیّه امامیّه مورد استفاده قرار گرفت. مرحوم سیّد مهدى بحر العلوم (م ۱۲۱۲) دربارۀ این کتاب مى‌نویسد: «این کتاب، بهترین کتابى است که در علم اصول نوشته شده است».[۵]

از ثمرات مهم این اثر، اثبات حجیّت خبر واحد‌ است؛ زیرا پیش از شیخ طوسى، ادعاى اتّفاق مى‌شد که جز به خبر قطعى نمى‌شود عمل کرد، ولى شیخ طوسى نخستین کسى است که اثبات کرد، اخبار آحاد -اگر راویانش افراد موثّقى باشند-  حجیّت دارد و ادعا کرد که عمل اصحاب به روایات، همین گونه بوده است.[۶]

۵٫ فراهم شدن دیگر عناصر لازم براى استنباط احکام:

شیخ طوسى افزون بر تدوین کتابى در علم اصول، با تدوین کتاب­هاى رجالى و موسوعات حدیثى، خدمت بزرگى به فقها در مسیر استنباط احکام کرد. در رجال، از چهار کتاب اصلی این فن، سه کتاب به قلم شیخ طوسی است که عبارتند از: «الرجال» که در آن ده هزار از رجال به ترتیب طبقات معرفی شده اند؛ «الفهرست» در معرفی اصحاب امامیه و صاحبان اصول و کتب، و «اختیار معرفه الرجال» که تلخیص رجال کشّی است؛ زیرا اصل کتاب کشّی به دست ما نرسیده است. دو موسوعۀ حدیثى وى نیز «تهذیب الأحکام» و «استبصار» نام دارد که دو کتاب از کتب اربعه شیعه است.[۷]



[۱]. مکارم شیرازی، ناصر، دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۱۱٫

[۲]. همان.

[۳]. اسلامی، رضا، مدخل علم فقه، ص ۲۹۶٫

[۴]. دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۱۱٫

[۵]. بحر العلوم، سید مهدى، الفوائد الرجالیه، ج ۳، ص ۲۳۱٫

[۶]. دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۱۱ و ۱۱۲٫

[۷]. همان؛ مدخل علم فقه، ص ۲۹۶٫




کلیدواژه ها: , , , , ,



ثبت نظر


5 + 5 =