دایره المعارف اسلام پدیا » ويژگى‌هاى دوره سوم فقه شیعه
منوی اصلی

ویژگى‌هاى دوره سوم فقه شیعه

تاریخ: ۰۳ بهمن ۱۳۹۱ در باب: فقه شیعه

دوره سوم فقه شیعه ویژگی­هایی دارد که در ذیل ذکر می شود:

۱٫ شکوفایی اجتهاد شیعه همزمان با پایان یافتن دوره نصوص یا دوره حضور امام.[۱]

۲٫ ظهور سه گرایش مختلف در میان فقهای امامیه: الف: گرایش اهل حدیث که نمایندۀ آن کسانی؛ مانند شیخ کلینی و شیخ صدوق بودند؛ ب: گرایش اهل کلام و اجتهاد و فتوا که نمایندۀ آن کسانی؛ مانند قدیمین؛ یعنی ابن ابی عقیل و ابن جنید بودند؛ ج: گرایش صاحبان مکتب اعتدال و واسطه که کسانی؛ مانند علی بن بابویه (پدر شیخ صدوق) و شیخ مفید نمایندۀ آن بودند.[۲]

۳٫ انقطاع حرکت اهل حدیث پس از تقریباً یک قرن و استمرار حرکت تکاملی اهل فتوا و اجتهاد از قدیمین تا سید مرتضی، در حالی که این دو حرکت همزمان با هم آغاز شده بودند.[۳]

۴٫ عرضه کتب فقهى به صورت تبویب شده، و‌ غالباً در محدودۀ روایات و با استفاده از الفاظ روایت؛ البتّه گاه به صورت مبسوط، همراه با ذکر متن روایات و اسناد آن؛ مانند «کافى» شیخ کلینى و «من لا یحضره الفقیه» شیخ صدوق، و گاه با حذف اسناد بلکه با تقطیع متن روایات و اقتصار روایت بر مورد فتوا؛ مانند کتاب «شرایع» علی بن بابویه و کتاب­هاى «هدایه» و «مقنع» از شیخ صدوق.[۴]

۵٫ این دوره آغاز تدوین اصول فقه به حساب مى‌آید؛ نخست شیخ مفید رساله‌اى به نام «التذکره باصول الفقه» نوشت، آن گاه شاگردش سیّد مرتضى کتاب مشروح ترى در اصول فقه به نام «الذریعه الى اصول الشریعه» را تدوین کرد.[۵]

۶٫ این دوره آغاز تدوین فقه مقارن نیز محسوب مى‌شود؛ به این صورت که موارد مورد اختلاف مسائل فقهى شیعه با مذاهب دیگر نیز ذکر مى‌شد. در این ارتباط شیخ مفید کتاب «الإعلام» و سیّد مرتضى کتاب­‌هاى «الإنتصار» و «الناصریات» را تدوین کردند.[۶]



[۱]. اسلامی، رضا، مدخل علم فقه، ص ۲۹۱٫

[۲]. همان.

[۳]. همان.

[۴]. مکارم شیرازی، ناصر، دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۰۸‌ – ۱۱۰٫

[۵]. همان، ص ۱۱۰٫

[۶]. همان.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


4 + 9 =