دایره المعارف اسلام پدیا » فقهای دوره نهم فقه شیعه
منوی اصلی

فقهای دوره نهم فقه شیعه

تاریخ: ۰۳ بهمن ۱۳۹۱ در باب: فقه شیعه

برخی از فقهای دوره نهم فقه عبارتند از:

۱٫ سید حسین کوه کمرى (م ۱۲۹۹ق): از شاگردان شیخ انصاری و صاحب رساله‌ای در استصحاب.[۱]

۲٫ میرزا محمّدحسن شیرازى (م ۱۳۱۲ق): وى از مشهورترین شاگردان شیخ انصارى بود که پس از رحلت شیخ، زعیم شیعه گردید و پس از مشکلاتى که در نجف پیش آمد، به سامرا رفت و حوزه علمیه بزرگى را در آن جا تأسیس کرد. وی به سبب فتوای تحریم تنباکو به عنوان یکی از مجدّدان مذهب شیعه شناخته شده است.[۲]

۳٫ میرزا حبیب‌اللّٰه رشتى (م ۱۳۱۲ق): از شاگردان برجسته شیخ و صاحب «بدائع الاصول».[۳]

۴٫ سید محمد فشارکی اصفهانی (م ۱۳۱۸ق): از شاگردان درجه اول میرزای شیرازی و صاحب «الفروع المحمدیه» در فقه و رساله «اصاله البرائه» در اصول.[۴]

۵٫ شیخ محمّدحسن آشتیانى (م ۱۳۱۹ق): صاحب حاشیه‌ای بر رسائل شیخ با عنوان «بحر الفوائد فی شرح الفرائد».[۵]

۶٫ شیخ محمّدرضا همدانى (معروف به آقا رضا همدانى) (م ۱۳۲۲ق): نویسندۀ کتاب «مصباح الفقیه» که شرح کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلّی است. عمق و اعتبار این کتاب نزد اساتید فن، زبانزد است.[۶]

۷٫ شیخ محمّدکاظم خراسانى (م ۱۳۲۹ق):

شیخ محمّدکاظم خراسانى معروف به «آخوند خراسانى» پس از ورود به نجف، در درس‌هاى شیخ انصارى و پس از وى در درس‌هاى میرزاى شیرازى حاضر شد. وى از بزرگان علماى شیعه به شمار مى‌آید که افزون بر استفاده از افکار‌ بلند شیخ انصارى، خود نیز داراى ابداعات و نوآورى‌هایى در «اصول فقه» است. آخوند خراسانى از مدرسان چیره دستى بود که در پاى درس وى، بیش از هزار نفر حاضر مى‌شدند که بسیاری از آنها خود مجتهد بودند. کتاب اصولى وى به نام «کفایه الاصول»، سال‌ها است که در سطوح عالى حوزه‌های علمیه تدریس مى‌شود.[۷]

۸٫ سید محمّدکاظم یزدى طباطبایی (م ۱۳۳۷ق)، از شاگردان میرزای شیرازی و صاحب کتاب معروف «العروه الوثقى» که از مراجع بزرگ زمان خود بود.

۹٫ میرزا محمدتقی شیرازی (م ۱۳۳۸ق): وی شاگرد میرزا محمدحسن شیرازی و رهبر انقلاب عراق علیه انگلستان بود. او در مقایسه با استادش به میرزای کوچک معروف است. از جمله آثار او شرح «المکاسب» شیخ انصاری است.[۸]

۱۰٫ شیخ عبدالکریم حائرى (م ۱۳۵۵ق)، مؤسّس حوزۀ جدید علمیه قم (در سال ۱۳۴۰ق) و از شاگردان میرزای شیرازی، آخوند خراسانی و سید محمد کاظم یزدی و… بود. ایشان شاگردان بزرگى؛ مانند: امام خمینى؛ آیه اللّٰه گلپایگانى و آیه اللّٰه اراکى (قدس سرهم)، پرورش داد.

۱۱٫ میرزا محمّدحسین نائینى (م ۱۳۵۵ق)، شاگرد مبرز آخوند خراسانی و میرزای شیرازی و سید محمد فشارکی.

بسیارى از آثار وى به قلم شاگردانش نوشته شده، از جمله: «فوائد الاصول» به قلم شیخ محمّد على کاظمى (م ۱۳۶۵ق)، «منیه الطالب فى احکام المکاسب»، به قلم شیخ موسى خوانسارى (م ۱۳۶۵ق) و «اجود التقریرات»، به قلم فقیه توانا حضرت آیه اللّٰه خویى (م ۱۴۱۳ق).[۹]

۱۲٫ آقا ضیاءالدین عراقى (م ۱۳۶۱ق)، از شاگردان سیدمحمد فشارکی و آخوند خراسانی و سیدمحمد کاظم یزدی و شیخ الشریعه اصفهانی. ایشان شاگردان برجسته‌اى؛ مانند آیه اللّٰه سیدمحسن حکیم، آیه الله خویی و شیخ محمد تقی آملی و… تربیت نمود.[۱۰]

۱۳٫ شیخ محمّدحسین غروی اصفهانى (معروف به کمپانی) (م ۱۳۶۱ق):

وى از شاگردان مرحوم آخوند خراسانى، سیدمحمد فشارکی و آقا رضا همدانی بود. دقّت‌های عقلی و نگاه فلسفی او، در گسترش مباحث اصولی نقش مهمی داشت. شرح و تعلیقه او بر کفایه الاصول، موسوم به «نهایه الدرایه» معروف است.[۱۱] ایشان شاگردان برجسته‌اى پرورش داد؛ از جمله:

الف) شیخ محمّدرضا مظفر (م ۱۳۸۴ق) مؤلّف کتاب اصول فقه (معروف به اصول مظفر) که از کتاب‌هاى درسى حوزه‌هاى علمى شیعى است.

ب) آیه اللّٰه سید محمّدهادى میلانى (م ۱۳۹۴ق) که مرجع و زعیم مسلمانان در منطقه خراسان بود.

ج) علّامه سید محمّدحسین طباطبایى (م ۱۴۰۱ق) صاحب تفسیر معروف و مشهور «المیزان فى تفسیر القرآن» که در بیست جلد منتشر شده است.

۱۴٫ آیه اللّٰه سید ابو الحسن اصفهانى (م ۱۳۶۵ق):

ایشان از شاگردان آخوند خراسانی و سید محمد کاظم یزدی و صاحب کتاب «وسیله النجاه» است. این کتاب یک دوره فقه است و همۀ ابواب فقهى -جز قضا و شهادات و حدود و دیات- را در برمى‌گیرد.[۱۲]

۱۵٫ آیه اللّٰه سید حسین بروجردى (م ۱۳۸۰ق):

وی از جمله شاگردان آخوند خراسانی بود که علاوه بر فقه و اصول، در رجال و حدیث نیز صاحب نظر و مبتکر محسوب می شد. وى در سال ۱۳۶۴ قمرى به قم آمد و سال‌ها زعامت مطلق حوزه‌هاى علمیه و مرجعیت شیعیان را بر عهده داشت.[۱۳]

۱۶٫ آیه اللّٰه سید احمد خوانسارى (م ۱۴۰۵ق):

او از شاگردان میرزای نایینی و آقا ضیاء عراقی. مهم‌ترین اثر علمى او در فقه -که مورد توجّه محقّقان است- «جامع المدارک فى شرح المختصر النافع» نام دارد که در هفت جلد منتشر شده است.[۱۴]

۱۷٫ امام خمینى (م ۱۴۰۹ق):

سید روح اللّٰه فرزند سید مصطفى، معروف به «امام خمینى» پیشواى بزرگ و رهبر عالیقدر جهان اسلام که در تاریخ فقهاى شیعه شخصیتى کم‌نظیر است. از امام خمینى آثار فقهى و اصولى ارزشمندى به یادگار مانده است که از جمله آنان است:

الف) المکاسب که در پنج جلد منتشر شده است.

ب) تحریر الوسیله؛ که اصل آن از مرحوم سید ابو الحسن اصفهانى است و امام خمینى آن را به شیوه تازه‌اى تدوین و تکمیل و تحریر کرد.

ج) چند دوره اصول که به قلم خود ایشان و شاگردانش تدوین شده است و یکى از آنها «تهذیب الاصول» نام دارد که توسط آیه اللّٰه جعفر سبحانى تدوین گردیده است.[۱۵]

۱۸٫ آیه اللّٰه سید ابو القاسم خویى (م ۱۴۱۳ق):

آثار علمى فراوانى از ایشان به یادگار مانده که برخى به قلم خود او و برخى دیگر به قلم شاگردانش فراهم آمده است.

الف. تألیفات:

منهاج الصالحین، تکمله المنهاج، مبانی التکمله، حاشیه العروه الوثقی، مصباح الفقاهه،‌ فقه العتره در دو جلد،‌ تحریر العروه، محاضرات فی الفقه الجعفری: در دو جلد، الرأی السدید فی الاجتهاد و التقلید، رساله فی تحقیق الکر، رساله فی حکم اوانی الذهب.

اجود التقریرات» که تقریرات درس استاد وى محقّق نائینى است که به قلم آیت الله خوئی است،

ب. تقریرات درس ایشان:

التنقیح: تقریر استاد، شیخ علی غروی تبریزی،

مستند العروه الوثقی: نگارش استاد حاج شیخ مرتضی بروجردی.

معتمد العروه الوثقی: نگارش استاد سید رضا خلخالی.

مبانی العروه الوثقی: از فرزند ایشان آقا سید محمد تقی و… .[۱۶]

هم اکنون آثار فقهى و اصولى و تفسیرى او تحت عنوان «موسوعه الامام الخویى» در ۵۰ جلد و موسوعۀ گستردۀ رجالى او با نام «معجم الرجال الحدیث» در ۲۳ جلد منتشر شده است.[۱۷]

۱۹٫ سید عبدالاعلی سبزواری (م ۱۴۱۴ق):

ایشان از شاگردان میرزای نایینی و آقا ضیاء عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی بود. اثر مهم او در فقه «مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام» در سی جلد است که یازده جلد آن فقه استدلالی به ترتیب مسائل «العروه الوثقی» و بقیه بر اساس «شرائع الاسلام» است.[۱۸]

۲۰٫ آیه اللّٰه سید محمّد رضا گلپایگانى (م ۱۴۱۴ق):

آیه اللّٰه گلپایگانى از شاگردان بزرگ آیه اللّٰه شیخ عبدالکریم حائرى بود. از ایشان آثارى در فقه به جاى مانده است از جمله: کتاب الحج، ولایه الفقیه، الدّر المنضود فى احکام الحدود و کتاب الطهاره.[۱۹]



[۱]. امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعه، ج ۶، ص ۱۴۶و ۱۴۷٫

[۲].  همان، ج ۵، ص ۳۰۴- ۳۱۰٫

[۳]. ر.ک: همان، ج ۴، ص ۵۵۹؛ اسلامی، رضا، مدخل علم فقه، ص ۳۶۶٫

[۴]. مدخل علم فقه، ص ۳۶۹٫

[۵]. اعیان الشیعه، ج ۵، ص ۳۷ و ۳۸٫

[۶]. همان، ج ۷، ص ۱۹- ۲۳٫

[۷]. همان، ج ۹، ص ۵ و ۶؛ مکارم شیرازی، ناصر، دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۲۵ و ۱۲۶٫

[۸]. مدخل علم فقه، ص ۳۶۹٫

[۹]. اعیان الشیعه، ج ۶، ص ۵۴- ۵۶٫

[۱۰]. همان، ج ۷، ص ۳۹۲ و ۳۹۳؛  امین‏، سید حسن، مستدرکات ‏أعیان‏ الشیعه، ج ‏۱، ص ۵۲٫

[۱۱]. مدخل علم فقه، ص ۳۷۰٫

[۱۲]. اعیان الشیعه، ج ۲، ص ۳۳۱- ۳۳۴٫

[۱۳]. همان، ج ۶، ص ۹۲- ۹۴؛ دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۲۷، به نقل از سیماى فرزانگان، ج ۱، ص  ۴۷۷ – ۵۱۰٫

[۱۴]. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم

جامعه مدرسین حوزه علمیه قم

جامعه مدرسین حوزه علمیه قم

جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، نجوم امّت ۵ (شرح حال مرحوم آیت اللّه العظمی‌ حاج سید احمد خوانساری (رحمه الله علیه)، مجلّۀ نور علم، شمارۀ هشتم، ص ۱۱- ۱۸٫

[۱۵]. دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۲۷، به نقل از سیماى فرزانگان، ج ۱، ص ۶۰۷- ۶۲۹٫

[۱۶]. ر.ک: فصلنامه تاریخ و فرهنگ معاصر، شماره ۵٫

[۱۷]. همان، به نقل از سیماى فرزانگان، ج ۱، ص ۶۴۵- ۶۷۹؛ خویى، سید ابو القاسم، موسوعه الامام الخویى، محقق: پژوهشگران مؤسسه إحیاء آثار آیه الله العظمى خویى‌، ج ۱، مقدمه، ص ۵ – ۵۲٫

[۱۸]. مدخل علم فقه، ص ۳۷۲٫

[۱۹]. دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۲۷، به نقل از کریمى جهرمى، على، خورشید فقاهت (زندگى‌نامه آیه اللّٰه گلپایگانى)، و به نقل از سیماى فرزانگان، ج ۱، ص ۶۹۱ – ۷۱۲٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 3 = 10