دایره المعارف اسلام پدیا » مادر امام رضا (علیه السلام)
منوی اصلی

مادر امام رضا (علیه السلام)

تاریخ: ۱۹ دی ۱۳۹۱ در باب: امام رضا (ع)

مادر امام رضا (علیه السلام)، به نام تُکتَم، کنیز حمیده مصفاه (مادر امام موسى کاظم علیه السّلام)، و از زنان شایسته در عقل و دین و شرف بود که جناب حمیده او را به فرزندش حضرت موسى بن جعفر (علیهما السّلام) بخشید و به آن حضرت عرض کرد: پسرم، «تکتم» کنیزى است که بهتر از او کنیزى ندیده‏ام و شک ندارم که اگر نسلى از او به‌وجود آید، خداوند آن نسل را پاک و مطهّر قرار مى‏دهد، او را به تو بخشیدم، با او به نیکى رفتار کن‏… . [۱]

ایشان نام­ها و القاب متعدّدی داشتند که برخی از آنها عبارتند از: «تکتم، طاهره، نجمه،‏ سکن‏ النوبیه،‏ سمان (سُمانه) و أروى».[۲] کنیۀ ایشان «أمّ‏ البنین»‏ است.[۳]

در روایتی آمده است: وقتی امام رضا (علیه السلام) پا به عرصه وجود نهاد، حمیده مصفاه، مادر آن حضرت را به «طاهره» ملقب نمود.[۴]

هاشم معروف حسنی می گوید: امام رضا (علیه السلام) از مادری به نام خیزران زاده شد و اضافه می کند این زن، کنیزی از نوبیه (از نواحی سودان کنونی واقع در شمال آفریقا) به نام اروی و ملقّب به شقراء بوده است و نیز گفته مى‏شود مادر آن حضرت به نام «نجمه» و با کنیه «ام البنین» (مادر فرزندان) بود و نامش را به استناد سروده­ای در مدح امام رضا (علیه السلام)، «تکتم» ذکر کرده اند که ترجمه اش چنین است: «برترین مردم از نظر شخصیت، پدر، قبیله، و اجداد، همانا علی (حضرت امام رضا (علیه السلام) بزرگوار است. او را «تکتم»، به عنوان هشتمین سمبل دانش و بردباری و به عنوان امامی که حجت حق است برایمان به ارمغان آورد».[۵]

درباره اخلاق و فضایل وجودی مادر امام رضا (علیه السلام) نقل شده است که آن­گاه که حمیده مصفاه (مادر امام کاظم علیه السلام) وی را مالک گردید، تکتم به علامت تکریم حمیده، هرگز در مقابلش بر زمین ننشست.[۶] از نمونه های شگفت انگیزی که حمیده خاتون برای فرزندش امام کاظم (علیه السلام) بیان داشت، این بود که: همانا من در عالم رؤیا، رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) را مشاهده نمودم که خطاب به من فرمودند: «ای حمیده، نجمه را به فرزندت موسی (علیه السلام) ببخش که به زودی برایش بهترین مردمان زمین را به دنیا می آورد» و وى پس از این خواب، کنیز را به فرزندش بخشید.[۷]

در خصوص عبادت مادر امام رضا (علیه السلام) نقل شده است: در ایام شیرخوارگی حضرت، یادآور شد، کس دیگری را که شیر دارد مشخص کنند تا او را در این زمینه کمک کند، پرسیدند مگر شیر تو کم است؟ جواب داد، نه از این بابت مشکلی ندارم، ولی در اثر اشتغال به شیردادن، از انجام نوافل و ذکرهای مستحبی باز می مانم؛ بدین جهت نیروی کمکی می خواهم تا از این امور بازنمانم.[۸]



[۱]. صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۱۴ و ۱۵٫

[۲]. همان، ص ۱۶ و ۱۷٫

[۳]. همان، ص ۱۷٫

[۴]. همان.

[۵]. معروف حسنی، هاشم، الائمه الاثنی عشر، مترجم: مقدس، محمد، ج ۲، ص ۳۵۹ و ۳۶۰٫ ‏

[۶]. عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۱۴٫

[۷]. طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدى، ج ۲، ص ۴۱٫

[۸]. ر.ک: عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۱۵٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 6 = 7