دایره المعارف اسلام پدیا » دعا در زندگی امام رضا (علیه السلام)
منوی اصلی

دعا در زندگی امام رضا (علیه السلام)

تاریخ: ۱۹ دی ۱۳۹۱ در باب: امام رضا (ع)

یکى دیگر از مظاهر زندگى عبادی و روحانى امام رضا (علیه السّلام)، «دعا» است. آن حضرت نقش ویژه­ای برای دعا در زندگی قائل بود و انس خاصی با آن داشت؛ چرا که در دعا و تضرّع سودى معنوى یافته بود که هیچ سودى با آن برابرى نمى‏کرد.[۱]

امام رضا (علیه السّلام)، درباره اهمیت دعا و شرایط آن و آسیب شناسی آن، فرمایشاتی دارند که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود:

دعا سلاح پیامبران‏:

امام رضا (علیه السّلام) از دعا به مثابه یک سلاح و حربه (در برابر دشمنان درونی و بیرونی) استفاده مى‏نمود و به اصحابش مکرر توصیه مى‏فرمود: به سلاح پیامبران متصل و متوسل شوید. از ایشان پرسیدند: سلاح پیامبران چیست؟ امام در پاسخ فرمود: دعا.[۲]

دعاى مخفى:‏

امام رضا (علیه السّلام) به اصحابش توصیه مى‏کرد که دعاهاى خود را مخفى کنند و درخواست خود را به مولای خود محرمانه بگویند تا کسى از آن باخبر نگردد. آن حضرت در این باره فرموده است: «دعاى مخفى یک بنده برابر با ۷۰ دعاى آشکار است».[۳]

کندى اجابت دعا:

احمد بن محمد بن ابى نصر مى‏گوید: به ابو الحسن على بن موسى الرضا (علیهما السلام) عرض کردم: فدایت گردم، من چندین و چند سال قبل، تقاضایى از خدا کردم و از تأخیر اجابتش در دلم شبهه و نگرانى پدید آمده است. حضرت در جوابم فرمود: اى احمد، بر حذر باش از این که شیطان راهى در (دل‏) تو باز کند تا تو را از رحمت خدا مأیوس سازد. همانا ابو جعفر (امام باقر علیه السّلام) مى‏فرمود: هنگامى که مؤمن حاجت خود را از خدا طلب مى‏کند، خداى متعال آن را عطا مى‏فرماید، امّا پاسخ وى را به خاطر عشق به صداى او و شنیدن ناله­‏هایش به تعویق مى‏اندازد. سپس فرمود: آن چه خداى تبارک و تعالى در این دنیا دیرتر به مؤمن بدهد، بهتر از آن است که زودتر عطا فرماید. مگر این دنیا چه ارزشى دارد؟.

ابو جعفر (علیه السّلام) مى‏فرمود: دعاى مؤمنان در حال رفاه و آسایش باید همانند دعایشان در حال سختى و گرفتارى باشد. مؤمن نباید نگران این باشد که چه موقع به خواسته خود مى‏رسد و از دعا کردن خسته نشود؛ زیرا دعا جایگاه بزرگی در پیشگاه الهی دارد، پس صبر پیشه کن و در طلب حلال باش و پیوند خویشى را محکم نما و از نشان دادن دشمنى آشکار با مردم بر حذر باش؛ زیرا ما خاندان پیامبر (صلی الله علیه و آله)، مى‏پیوندیم به کسى که از ما بریده است و خوبى مى‏کنیم به کسى که به ما بدى کرده است؛ از این رو به خدا سوگند، نتیجه آن را خوب مى‏بینیم. همانا صاحب نعمت در این دنیا، اگر هر چه که درخواست کند به او بدهند، به همان قناعت نکند و دنبال جز آن چه خواسته برود و آن را هم بخواهد و (در نتیجه) نعمت خدا در چشم او خوار و کوچک می شود و از هیچ چیز سیر نشود. هنگامى که نعمت هاى انسان زیاد شد، او در خطر است؛ زیرا وظایفى بر او واجب مى‏شود و از این طریق آزمایش شده و مورد امتحان الهى قرار مى‏گیرد.

به من بگو که اگر من بعضى از کلمات را به تو بگویم به آنها اعتماد مى‏کنى؟ احمد پاسخ داد: فدایت گردم، اگر من به شما اعتماد نکنم، به چه کسى اعتماد کنم؟ تو حجّت خدا بر مخلوقاتش هستى. امام پاسخ داد: بنابراین باید بیشتر به خدا اعتماد داشته باشی؛ زیرا خدا به تو وعده اجابت داده است. آیا خداى تبارک و تعالى نفرموده است: «و چون بندگانم درباره من از تو سؤال کنند، من مطمئناً به آنان خیلى نزدیکم. من دعاى آنها را پاسخ مى‏دهم، وقتى آنها مرا بخوانند»؟[۴]، آیا او نفرموده است: «از رحمت خدا مأیوس نباشید»؟[۵] و آیا او نفرموده است: «خدا وعده کرده است که شما را مورد عفو و بخشش قرار دهد»؟[۶] بنابراین باید به خدا بیش از هر کس دیگرى اعتماد داشته باشى و در دل خود جز خوبى راه ندهید، همانا شما آمرزیده‏اید.[۷]

بعضى از دعاهاى امام رضا (علیه السلام)

۱٫ دعاى طلب امنیت و ایمان:

« یَا مَنْ دَلَّنِی عَلَى نَفْسِهِ وَ ذَلَّلَ قَلْبِی بِتَصْدِیقِهِ أَسْأَلُکَ الْأَمْنَ وَ الْإِیمَانَ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ».[۸]

۲٫ دعای طلب هدایت:

اللَّهُمَّ أَعْطِنِی الْهُدَى وَ ثَبِّتْنِی عَلَیْهِ وَ احْشُرْنِی عَلَیْهِ آمِناً أَمْنَ مَنْ لَا خَوْفٌ عَلَیْهِ وَ لَا حُزْنٌ وَ لَا جَزَعٌ إِنَّکَ أَهْلُ التَّقْوى‏ وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَه».[۹]

۳٫ دعا در سختی ها و حوائج:

یونس بن بکیر نقل نموده که از مولاى خود حضرت امام رضا (علیه السلام) درخواست نمودم: به من دعایى تعلیم نمایید که آن را در سختی­ها بخوانم. آن حضرت به من فرمود که آن چه را که براى تو مى‏نویسم محافظت کن و آن را در هر سختى بخوان که حاجت تو برآورده مى‏شود و آن چه را که آرزو نمایى، به تو عطا مى‏شود. پس براى من این دعا را نوشتند: ‏بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ اللَّهُمَّ إِنَّ ذُنُوبِی وَ کَثْرَتَهَا قَدْ أَخْلَقَتْ وَجْهِی عِنْدَکَ وَ حَجَبَتْنِی عَنِ اسْتِیهَالِ رَحْمَتِکَ وَ بَاعَدَتْنِی عَنِ اسْتِیجَابِ مَغْفِرَتِکَ و…».[۱۰]

اینها بعضى از دعاهایى است که بخشی از زندگى روحانى و عبادی امام (علیه السلام) را تبیین مى‏نماید. آن حضرت با خداوند متعال راز و نیاز داشت و خود را وقف خدا نموده بود.

حرز[۱۱] امام رضا (علیه السلام)

امام (علیه السّلام) از این دعاى شریف به عنوان یکی از حرزهای خود، استفاده مى‏فرمود:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ یَا مَنْ لَا شَبِیهَ لَهُ وَ لَا مِثَالَ لَهُ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ وَ لَا خَالِقَ إِلَّا أَنْتَ تُفْنِی الْمَخْلُوقِینَ وَ تَبْقَى أَنْتَ حَلُمْتَ عَمَّنْ عَصَاکَ‏ وَ فِی الْمَغْفِرَهِ رِضَاک‏.[۱۲]



[۱]. برگرفته از: شریف قرشى، باقر، پژوهشى دقیق در زندگانى امام رضا علیه السلام، مترجم: صالحى، سید محمد، ص ۸۱ – ۹۲٫

[۲]. کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج ‏۲، ص ۴۶۸، ح ۵٫

[۳]. همان، ص ۴۷۶٫

[۴]. بقره، ۱۸۶٫

[۵]. زمر، ۵۳٫

[۶]. بقره، ۲۶۸٫

[۷]. کافی، ج ‏۲، ص ۴۸۸ و ۴۸۹، ح ۱٫

[۸]. همان، ص ۵۷۹، ح ۹، ای کسی که مرا به خود راهنمایی فرمود و قلبم را با تصدیق به خود، نرم و رام نمود، از تو امنیت و ایمان در دنیا و آخرت را مسئلت می نمایم.

[۹]. صدوق، محمد بن علی، عیون اخبارالرضا علیه السلام، ج ‏۱، ص ۶۱، خدایا مرا هدایت فرما و بر هدایتت ثابت قدم بدار و بر هدایتت مرا محشور فرما و امنیتی عطا نما که ترس و غم و ناله و بی تابی با آن نباشد؛ چرا که تو اهل تقوا و آمرزشی.

[۱۰]. ر.ک: سید بن طاوس، مهج الدعوات و منهج العبادات‏، ص ۲۵۳ – ۲۵۶، به نام خداى بخشنده مهربان. خداوندا به درستى که گناهان من و بسیارى آنها، روى مرا در نزد تو کهنه (شرمنده) کرده است و مرا از قابلیّت رحمت تو مانع شده است و مرا از استحقاق آمرزش تو دور نموده است و… .

[۱۱]. «حرز»، دعایی است که به وسیلۀ آن، شخص استفاده کننده، خود را به خدا سپرده و در تحت عنایت و توجه و حفاظت او قرار می دهد.

[۱۲]. همان، ص ۳۵ و ۳۶٫ به نام خداى بخشنده مهربان.‏ اى کسى که مانندى و نمونه‏اى از براى او نیست. تو خدایى هستی که الهی جز تو نیست. تنها تو آفریننده ای. تو همه خلق ‏شده‏­ها را فانى مى‏نمایى و تنها تو باقى مى‏مانى. نسبت به کسى که ترا عصیان نموده، حلم می ورزی و خشنودى تو در آمرزش است.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


4 + = 11