دایره المعارف اسلام پدیا » فلسفه نام گذاری کعبه
منوی اصلی

فلسفه نام گذاری کعبه

تاریخ: ۲۲ آذر ۱۳۹۱ در باب: کعبه (خانه خدا)

در آموزه­های اسلامی، نکاتی در باب اسرار برخی از نام­های کعبه به چشم می خورد، که به برخی از آن­ها اشاره می شود:

۱٫ کعبه:

کعبه به صورت مربع است و در زبان عربی معمولاً به خانه­های چهارگوش و مربع، کعبه اطلاق می شود. علت چهارگوش بودنش نیز آن است که در مقابل بیت­المعمور است که آن هم چهار گوش است، چون در برابر عرش است که آن هم چهارگوش است. عرش چهار گوش شده، چون کلماتی که اسلام برآنها استوار است چهار کلمه است «سبحان الله»، «الحمد لله»، «لا إله إلاّ الله» و «الله اکبر».[۱]

۲٫ عتیق: در زمینه علت این نامگذاری وجوه مختلفی بیان شده، که عبارتند از:

الف. عتیق یعنی آزاد: مقصود این است که خدا آن خانه را از گزند حوادث مصون داشته و آزاد کرده است.[۲] در برخی از احادیث بیان­های مختلفی درباره آزادی کعبه ذکر شده است، از جمله: آزاد از مالکیت مردم: امام باقر (علیه السلام) با بیانی روشن تر به همین مضمون اشاره دارد: «کعبه خانه­ای است که آزاد از مردم بوده و هیچ کس مالک آن نیست».[۳]

آزاد از غرق و توفان نوح: خداوند در طوفان نوح (علیه السلام)، تمام زمین را غرق آب کرد؛ لذا هر چه که در زمین بود غرق شد، مگر کعبه که خداوند آن را از زمین بالا برد تا غرق نشود؛ از این رو است که به کعبه عتیق گفته اند.

 امام صادق (علیه السلام) فرمود: «خداوند در ماجرای نوح، همه زمین را زیر آب برد، جز خانه خدا را، آن روز این خانه «عتیق» نام نهاده شد، چون آن روز از غرق شدن رها شد».[۴]

آزادی از جهنم: در بعضی از روایات[۵] به این نکته اشاره شده است که اگر کسی خانه خدا را در دنیا زیارت کند و زائر بیت الله الحرام باشد، خداوند او را از جهنم نجات می دهد و برائت از جهنم هدیه او خواهد بود، پس کعبه باعث برائت از آتش جهنم است و به همین دلیل به آن بیت العتیق گفته اند.

ب. قدیم و کهن: از جمله معانی عتیق، کهن و قدیمی است، همین مضمون در روایات هم آمده است. امام باقر (علیه السلام) در مسجدالحرام نشسته بودند، از ایشان درباره بیت عتیق سؤال شد، امام (علیه السلام) فرمود: خداوند کعبه را قبل از خلقت زمین آفرید.[۶]

گفتنی است که همۀ این موارد ممکن است در این نامگذاری وجود داشته باشد؛ یعنی مثلاً هم به دلیل این که از مالکیت افراد آزاد است و هم زائرانش از آتش جهنم آزادند و … به آن بیت عتیق گفته شود.

 ۳٫ بکّه: این عنوان از قرآن گرفته شده است. در این آیه واژه «بکّه» با ویژگی­های خاصی بیان شده است: نخستین خانه­ای که برای مردم بنا شده، همان است که در مکه است. [۷]

عبدالله بن سنان از امام صادق (علیه السلام) درباره این نامگذاری سؤال می کند، امام (علیه السلام) می فرماید: مردم در دور و اطراف آن می گریند،[۸] خانه خدا پیوندی با اشک و آه دارد و خیراتی برای انسان به ارمغان می آورد و وسیله هدایت بشر است. این امر مهم با تضرع به خدا و اشک و آه امکان پذیر است.

۴٫ بیت المعمور: یکی دیگر از اسامی خانه خدا، بیت المعمور است؛ یعنی خانۀ آباد، این خانه همواره آباد است. آبادانی کعبه به دو معنا می تواند باشد، یکی این که همواره این خانه روی زمین آباد بوده است و اگر هم کسی آن را تخریب کرده، با سرعت تجدید بنا و آباد شده است. دیگر این که بیت المعمور اشاره به عمران و آبادی معنوی است.

محمد بن سنان از حضرت رضا (ع) روایت شده که فرمود: علت طواف به کعبه این است که بعد از آن­که خداوند متعال به فرشتگان فرمود: ” من در زمین خلیفه‏اى قرار خواهم داد” و فرشتگان اعتراض کردند که آیا مى‏خواهى کسانى در زمین بیافرینى که خونریزى کنند؟ و آن گاه از اعتراض خود پشیمان شده، فهمیدند که گناه کرده‏اند ناچار به عرش خدا پناه برده استغفار کردند، و خداوند از این حالت فرشتگان خوشش آمد و به همین خاطر در آسمان چهارم خانه‏اى برابر عرش ساخت و اسم آن را” ضراح” گذاشت، و در مقابل آن خانه دیگرى به نام” بیت المعمور” در آسمان دنیا بنا نهاد آن گاه خانه کعبه را مقابل” بیت المعمور” قرار داد و آدم را فرمود تا آن را طواف نماید، و این سنت در میان فرزندان او تا قیامت معمول خواهد بود [۹].[۱۰]


[۱]. صدوق، من ‏لا یحضره ‏الفقیه، ج ۲، ص ۱۹۰ و ۱۹۱٫

.[۲]  مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه ، ج ‏۱۴، ص ۸٫

[۳]. صدوق، علل الشرایع، ج ۲، ص ۳۹۹٫

[۴]. رازی، فخر الدین، مفاتیح الغیب، ج ‏۲۳، ص ۲۲٫

[۵]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۴، ص ۱۸۹٫

[۶]. آل عمران، ۹۶٫

إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذی بِبَکَّهَ مُبارَکاً وَ هُدىً لِلْعالَمینَ، آل عمران، ۹۶٫ .[۷]

[۸]. طور، ۱ـ۴٫

[۹]. علل ‏الشرائع، ج ۲، ص ۴۰۶٫

[۱۰].با استفاده از سایت تبیان.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 5 = 14