دایره المعارف اسلام پدیا » سعادت در نگاه غایت گرایانه
منوی اصلی

سعادت در نگاه غایت گرایانه

تاریخ: ۱۶ مهر ۱۳۹۱ در باب: سعادت

فیلسوفان اخلاق به دو دسته کلى غایت گرا و وظیفه گرا تقسیم شده اند. غایت گرایان معتقدند که هر کارى را باید با توجّه به نتیجه اش انجام داد. اگر نتیجه کارى خوب بود خواه براى خود شخص، خواه براى گروهى، یا براى عموم مطابق با شاخه هاى مختلف غایت گروى آن کار را باید انجام داد و در غیر این صورت نباید انجام داد و براى خوبى نیز معانى متفاوتى در نظر گرفته اند، مثل لذّت، قدرت، معرفت، تحقق کمالات نفس. بر طبق نتیجه گروى قائل شدن به سعادت به عنوان نتیجه نهایى اعمال امرى معقول است، اما وظیفه گرایانى که معتقد هستند عامل اخلاقى باید فعل را، فقط به خاطر خود فعل و یا از آن رو که وظیفه اوست، انجام دهد، خواه این وظیفه را عقل تعیین کرده باشد یا وحى یا عرف، و نتایج عمل اصلاً در انجام دادن یا انجام ندادن آن تأثیر ندارد، مشکل بتوانند سعادت را به عنوان غایت قصواى فعل اخلاقى توجیه کنند. کسانى مثل «کانت» که نمونه بارز وظیفه گروى در اخلاق است، تصریح کرده اند که تنها عملى ارزش اخلاقى دارد، که فقط و فقط از روى وظیفه انجام شود و دخالت هر انگیزه دیگرى در عمل، حتى رسیدن به سعادت، سبب مى شود تا عمل ارزش اخلاقى نداشته باشد. نظام اخلاقى اى که کانت ارائه مى کند، در صدد است تا هر گونه نتیجه گروى یا مصلحت اندیشى را از حوزه اخلاق بیرون کند. ولى آیا اساساً وظیفه گرائى مطلق ممکن است یا نه؟ آیا ممکن است در وراء انجام وظیفه هیچ امر دیگرى در نظر نباشد؟ این سؤالى است که هم آن دسته از مکاتب غربى که مطلقاً وظیفه گرایند و هم آن دسته از متفکران اسلامى که معتقد به اصالت تکلیف اند، باید به آن پاسخ گویند.[۱]


[۱]. دائره المعارف فلسفه اخلاق، ص ۱۱۸۷٫




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


9 + = 17