دایره المعارف اسلام پدیا » تعریف معرفت دينی
منوی اصلی

تعریف معرفت دینی

تاریخ: ۰۲ مهر ۱۳۹۱ در باب: معرفت شناسی

با توجه به معانی دین و معرفت می­توان واژه معرفت دینی را این گونه تعریف کرد؛ «معرفت دینی مجموعه شناخت­هایی است درباره ادیان الهی که در بخش­های عقاید، اخلاق و احکام، و به عبارت دیگر در بخش های عقیدتی و ارزشی و به عبارت سوم هست­ها و بایدها یا نبایدها وجود دارد».[۱]

این مجموعه از معارف در میان مسلمانان در علوم متعددی مانند فلسفه، کلام، حدیث شناسی، فقه، اصول، قرآن شناسی یا تفسیر متبلور شده است که به نام علوم اسلامی شهرت دارد؛ مثلا پاسخ به این مسأله که آیا خداوند برای پیامبر جانشینانی نصب کرده یا انتخاب آنها را به خود مردم واگذار کرده است، یک معرفت دینی است،  که صحت و سقم آن باید بر اساس علم کلام مورد بررسی قرار گیرد.

البته باید توجه کرد که وقتی گفته می­شود فهم یا معرفت دینی، مراد فهم هر شخص از دین یا متون دینی نیست، بلکه منظور از آن فهمِ عالمان دین، به صورت فهمی روشمند، متخصصانه و مضبوط است.[۲] در واقع معرفت دینی مجموعه دستاوردهایی است که علمای دین با پژوهش در منابع دینی یعنی کتاب و سنت و عقل و با استفاده از علوم دینی(اسلامی) به دست می­آورند. پس معرفت دینی امری است بشری و قائم به اذهان عالمان دینی، لذا مشتمل بر خطا و صواب و قابل نقص و کمال و اختلاف پذیر خواهد بود. بر خلاف خود دین که تغییر و تحول در آن راه ندارد، چرا که این دین، دین خاتم است و لذا نه اصل آن به دین دیگری قابل تبدیل است و نه این که معارف و احکام آن با گذشت زمان دچار تغییر خواهد شد، و فقط ممکن است موضوعات احکام تغییر کند.

معرفت دینی امری متمایز از دین است. حال اگر شناخت ما از دین کامل باشد به گونه­ای که در فهم آن از هر خطائی مصون باشیم، آنچنان که در مورد معصومان (ع) این گونه است، در این صورت معرفت دینی ما مطابق با حقیقت دین خواهد بود و خواص آن را خواهد داشت.[۳] پس معرفت دینی حضرات معصومان (ع) دقیقا مطابق با اصل دین است و لذا ملاک و معیار برای میزان مطابقت یا عدم مطابقت معرفت های دینی ما، معرفت دینی آنها است؛ یعنی هرچه قدر فهم ما از دین نزدیک تر به فهم معصومان (ع) از دین باشد، به واقعیت دین نزدیک تر است و این در صورتی است که معصوم (ع) حاضر باشد. اما اگر معصوم (ع) غایب و خارج از دسترس ما باشد، در این صورت ملاک صدق و کذب برای معرفت­های دینی ما مانند دیگر معرفت­های بشری ما خواهد بود.[۴]


[۱]. حسین زاده، مبانی معرفت دینی، ص۲۴٫

[۲]. کلام جدید، ص۹۵٫

[۴]. حسین زاده، محمد، درآمدی بر معرفت شناسی و مبانی معرفت دینی، فصل دوم از بخش دوم.؛ برگرفته از سایت پژوهشکده باقرالعلوم.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


+ 7 = 14