دایره المعارف اسلام پدیا » پیشینه اخباری گری
منوی اصلی

پیشینه اخباری گری

تاریخ: ۰۲ شهریور ۱۳۹۱ در باب: اخباری گری

نگرش اخباری گری و تقابل آن با دیدگاه اصولی به سده‌ هاى نخستین حیات فقه شیعه باز مى‌گردد. با پایان یافتن عصر حضور امامان (علیهم السّلام) و آغاز عصر غیبت صغرا در سال ۲۶۰ (ه‍.ق)، در چگونگى دست­یابى به احکام شرعى، دو نوع نگرش پدید آمد. یک نگرش -که امتداد خط مشى عصر حضور بود و بیشتر یاران ائمّه بر آن بودند- بسنده کردن به احادیث و عدم تجاوز از آن در دست­ یابى به احکام شرعى بود. چهره ‌هاى برجستۀ این نگرش در این دوره عبارتند از:

محمد بن یعقوب کلینى (م ۳۲۸ یا ۳۲۹ ه‍.ق)، على بن بابویه قمى (م ۳۲۸ ه‍.ق) و محمد بن على بن بابویه قمى معروف به شیخ صدوق (م ۳۸۱ ه‍.ق) که در گردآورى کهن‌ ترین آثار و مجموعه‌ هاى فقهى، حدیثى، نقش اساسى داشتند.[۱]

نگرش دیگر، اجتهاد و استخراج و استنباط فروع از اصول؛ یعنى قواعد عمومى و کلّى بود که از برجستگان این مکتب مى‌توان از شیخ مفید (م ۴۱۳ ه‍.ق)، سید مرتضى (م ۴۳۶ ه‍.ق) و شیخ طوسى (م ۴۶۰ ه‍.ق) نام برد که با نگارش و بر جاى گذاشتن آثارى در اصول فقه، پایه‌ گذار حرکتى نوین و بنیادى در فقه شیعى به شمار مى‌روند. در این میان، شیخ طوسى بیشترین سهم را داشت. نگرش اصولى به فقه به تدریج رونق یافت و بر نگرش نخست چیره شد و تا قرن‌ ها گرایش فقها به استنباط و اجتهاد را بر حدیث‌ گرایى صرف، برترى داد و کم فروغى و بى‌رونقى مکتب فقیهان اهل حدیث را در اواخر سدۀ چهارم و نیمۀ نخست سدۀ پنجم هجرى در پى داشت.[۲]

مکتب اهل حدیث در اوائل قرن یازدهم هجرى بار دیگر به وسیلۀ «محمد امین استرآبادى» (م ۱۰۳۳ یا ۱۰۳۶ ه‍.ق) در قالبى نو مطرح و احیا شد. وى در این مرحله با سامان دادن مکتب اهل حدیث، بر مکتب اصول ‌گرایى سخت حمله کرد و بدین ترتیب، دورۀ نوینى از تقابل دو مکتب یاد شده در حوزۀ فقاهت شیعى پدید آمد و در حقیقت، رواج و اطلاق عنوان «اخبارى» بر گروهى از فقها با مفهوم و اصطلاح خاص و امروزى،[۳] از همین دوران و با ظهور استرآبادى آغاز شده است.

از بارزترین عالمان دینى پیرو مکتب استرآبادى، مى‌توان از محمد تقى مجلسى (م ۱۰۷۰ ه‍.ق)، محمد باقر مجلسى، صاحب بحار الانوار (م ۱۱۱۱ ه‍.ق)، محمد بن مرتضى معروف به ملا محسن فیض کاشانى (م ۱۰۹۱ ه‍. ق)، محمد بن حسن حرّ عاملى، مؤلف وسائل الشیعه (م ۱۱۰۴ ه‍.ق)، سید نعمت اللّه جزائرى (م ۱۱۱۲ ه‍.ق) و شیخ یوسف بحرانى، صاحب حدائق (م ۱۱۸۶ ه‍.ق) نام برد.[۴]



[۱]. جمعى از پژوهشگران زیر نظر هاشمى شاهرودى، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج ‌۱، ص ۳۰۱٫

[۲]. همان، ص ۳۰۲٫

[۳]. اصطلاح خاص و امروزی اخباری در مبانی آنها جلوه گر است که در زیر موضوع «موارد اختلاف اخباری ها و اصولی ها»، تبیین شده است.

[۴]. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج ‌۱، ص ۳۰۲٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


3 + 4 =