دایره المعارف اسلام پدیا » اخباری گری و علامه وحید بهبهانی
منوی اصلی

اخباری گری و علامه وحید بهبهانی

تاریخ: ۰۲ شهریور ۱۳۹۱ در باب: اخباری گری

هر چند در عصر رواج اخبارى‌گرى، جمعى از علماى اصولى[۱] به تلاش خویش در برابر اخباری ها ادامه مى‌دادند، ولی تفکر اخبارى به گونه‌اى سیطره داشت، که اجازۀ نفوذ و رشد افکار مجتهدان اصولى را نمى‌داد.

در اواخر سلطۀ اخباریان، که دانشمندان آنان، راه اعتدال را در پیش گرفته بودند، عالم محقّق و دانشمند ژرف‌اندیش، علّامه وحید بهبهانى (م ۱۲۰۶ق) در برابر تفکر اخبارى‌گرى برخاست. وى از نجف اشرف به کربلا آمد که مرکز اخباری ها بود و زعامت آنان را مرحوم «شیخ یوسف بحرانى»، نویسنده کتاب «الحدائق الناضره» بر عهده داشت.

محقّق بهبهانى، مبانى اخباری ها را نقد کرد و به تقویت مبانى مجتهدان اصولى پرداخت. با نهضت فکرى و علمى محقّق بهبهانى، سرزمین عراق- مخصوصاً کربلا و نجف- تقریباً از وجود چنین افرادى خالى شد.[۲]

علامه وحید بهبهانی، از قوت استدلال و منطق بالایی بهره مند بود، به حدّی که شخصیتی، مانند شیخ یوسف بحرانى، اندک اندک به اصولی ها نزدیک شد، و از دفاعیاتش نسبت به مذهب اخبارى‌ ها دست برداشت و در مقدّمۀ دوازدهم کتاب الحدائق الناضره، بدان اعتراف نمود.[۳]

البته در این میان، نباید از سلامت نفس و انصاف و برخورد نیکوی شیخ یوسف بحرانى، در برابر علامه وحید بهبهانی و شاگردان وی، غافل ماند. نقل شده است که صاحب حدائق، سه روز کرسی تدریس خود را در اختیار وحید بهبهانی قرار داد تا وی نظرات خود را در مقابله با مسلک اخباریان مطرح کند. بر اثر این کار، دو سوم شاگردان او به مذهب اصولیان عدول کردند و شیخ یوسف از این امر شادمان شد.[۴] همچنین نقل شده که: مسجد وحید بهبهانی مقابل مسجد شیخ یوسف بود. وحید به بطلان نماز در پشت سر شیخ یوسف حکم کرده بود، ولی شیخ یوسف به صحت نماز پشت سر وحید حکم می کرد. وقتی به او گفتند که وحید بهبهانی نماز با شما را باطل می داند، پاسخ داد که او به تکلیف شرعی خودش عمل می کند و من به تکلیف شرعی خودم.[۵]

اگر شخصیتی چون او در برابر وحید مقاومت می کرد و کرسی درسش را به او واگذار نمی کرد و رفتن به نماز و درس وحید را تحریم می کرد، نزاع اخباری و اصولی به مرحلۀ خطرناکی وارد می شد و کیان حوزه شیعه متزلزل می گشت.

شهید مطهری درباره نقش وحید بهبهانی در انزوای اخباری ها می فرماید: «اهمیت مرحوم وحید بهبهانى یکى در این است که شاگردان بسیار مبرّزى با ذوق فقاهت و اجتهاد تربیت کرد؛ از قبیل سید مهدى بحر العلوم، شیخ جعفر کاشف الغطاء، میرزا أبو القاسم گیلانى معروف به میرزاى قمى و عده‌اى دیگر. دیگر این که مبارزه‌اى پیگیر با گروه اخباریان که در آن زمان نفوذ زیادى داشته‌اند کرد و شکست سختى به آنها داد. پیروزى روش فقاهت و اجتهاد بر روش اخباری گرى تا حد زیادى مدیون زحمات مرحوم وحید بهبهانى است».[۶]



[۱]. مانند: «سلطان العلماء (م ۱۰۶۴ق)» نویسندۀ تعلیقه بر معالم الاصول و زبدۀ شیخ بهایى، «فاضل تونى (م ۱۰۷۱ق)»، نویسندۀ کتاب الوافیه در اصول فقه، «جمال الدین خوانسارى (م ۱۱۲۵ق)»، صاحب آثاری؛ مانند تعلیقاتى بر شرح لمعه و «فاضل هندى (م ۱۱۳۷ق)»، صاحب کتاب معروف، «کشف اللثام» که شرح قواعد علّامۀ حلّى است.

[۲]. مکارم شیرازی، ناصر، دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۲۲٫

[۳]. بحرانى، یوسف بن احمد، الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره، ج ‌۱، ص ۱۶۷ – ۱۷۰٫

[۴]. اسلامی، رضا، مدخل علم فقه، ص ۳۵۰، به نقل از علامه مامقانی، تنقیح المقال، شرح حال محمد باقر بن محمد اکمل.

[۵]. همان.

[۶]. مطهری، مرتضی، فقه و حقوق (مجموعه آثار)، ج ‌۲۰، ص ۳۷٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


4 + 5 =