دایره المعارف اسلام پدیا » اخباریان میانه رو
منوی اصلی

اخباریان میانه رو

تاریخ: ۰۲ شهریور ۱۳۹۱ در باب: اخباری گری

در میان‌ کسانى‌ که‌ شیوه محمد امین‌ استرآبادی را پسندیدند و به‌ اخباری گری گرایش‌ پیدا کردند، فقیهان‌ بزرگى‌ را مى‌توان‌ یافت‌ که‌ در عین‌ اعتقاد داشتن‌ به‌ مکتب‌ اخباری، دارای اعتدال‌ و میانه‌ روی بودند و از شدت‌ لحن‌ و ستیزه‌ جویى‌ اخباریان‌ تندرو پرهیز مى‌کردند که‌ از آن‌ جمله‌ «شیخ‌ یوسف‌ بحرانى»‌ شایسته ذکر است‌. او که‌ به‌ سبب‌ تألیف‌ کتاب‌ «الحدائق‌ الناضره» به‌ «صاحب‌ حدائق» شهرت‌ دارد، به‌ اتفاق‌ منابع‌، گرچه‌ ظاهراً اخباری بود، اما تعصب‌ و تندروی نداشت‌ و شیوه فقهى‌ او روشى‌ میانه‌ بین‌ اخباریان‌ و اصولیان‌ بود.[۱] بحرانى‌ خود مدّعى‌ بود که‌ در شیوه فقهى‌ بر مسلک محمد تقى‌ مجلسى‌ است‌ که‌ حد وسط میان‌ اخباری گری و اصولی گری است‌.[۲] در این‌ میان‌ وحید بهبهانى‌ از مخالفت‌ با شیخ‌ یوسف‌ بحرانى‌ پرهیز نداشت‌ و مردم‌ را از خواندن‌ نماز جماعت‌ با او نهى‌ مى‌کرد؛ در حالى‌ که‌ صاحب‌ حدائق‌ حکم‌ کرد که‌ نماز خواندن‌ به‌ امامت‌ وحید بهبهانى‌ صحیح‌ است‌. چون‌ شیخ‌ یوسف‌ را خبر دادند که‌ وحید درباره وی چنین‌ مى‌گوید، اظهار داشت‌ که‌ تکلیف‌ شرعى‌ وی همان‌ است‌ که‌ او مى‌گوید و تکلیف‌ شرعى‌ من‌ نیز این‌ است‌ که‌ بیان‌ داشتم‌ و هر یک از ما بر آن چه‌ خداوند بر آن‌ مکلفمان‌ ساخته‌ است‌، عمل‌ مى‌کنیم.[۳]

از دیگر اخباریان‌ میانه‌رو، «سید نعمت‌ الله‌ جزایری شوشتری» است‌ که‌ گفته‌ شده‌، با این که‌ اخباری بوده‌، در تأیید و نصرت‌ مجتهدان‌ و هواداران‌ ایشان‌ و ارج‌ نهادن‌ به‌ اقوال‌ آنان‌ اهتمام‌ تمام‌ داشته‌ است.[۴]

گفتنى‌ است‌ که‌ برخى‌، «ملامحسن‌ فیض‌ کاشانى»‌ را نیز در عداد اخباریان‌ نام‌ برده‌اند.[۵] فیض‌ کاشانى‌ خود می گوید: مقلّد قرآن‌ و حدیث هستم‌ و نسبت‌ به‌ غیر از قرآن‌ و حدیث‌ بیگانه‌ام‌.[۶] شاید بتوان‌ این‌ سخنان‌ فیض‌ را نمایان گر تمایل‌ او به‌ اخباری گری دانست‌. او همچنین‌ معتقد بوده‌ است‌ که‌ عقول‌ مردم‌ِ عادی ناقص‌ و غیر قابل‌ اعتماد و فاقد حجیت‌ است‌.[۷]

«محمدتقى‌ مجلسى»‌ نیز از پیروان‌ میانه‌رو و متعادل‌ مکتب‌ اخباری بوده‌، و چنان که‌ گفته‌ شده‌، آموزش های محمد امین‌ استرآبادی را صریحاً تأیید مى‌کرده‌ است‌.

از دیگر اخباریان‌ میانه‌رو مى‌توان از افراد ذیل نام برد:

  1. «محمد باقر مجلسی» معروف به علامه مجلسی صاحب کتاب «بحار الانوار».
  2. «ملا خلیل‌ بن‌ غازی قزوینى‌« که‌ از معاصران‌ شیخ‌ حر عاملى‌، محمدباقر مجلسى‌ و ملامحسن‌ فیض‌ کاشانى‌ و از شاگردان‌ شیخ‌ بهایى‌ و میرداماد بود و با اجتهاد کاملاً مخالفت‌ مى‌ورزید و آن‌ را انکار مى‌کرد.[۸]
  3. «محمد طاهر قمى».‌[۹]
  4. «شیخ‌ حرعاملى‌« صاحب کتاب‌ معروف‌ «وسائل‌ الشیعه»‌.‌ اخباری گری او در کتاب «الفوائد الطوسیه» به خوبی منعکس شده است. [۱۰] این کتاب از منابع اصلی در شناخت افکار اخباریان محسوب می شود. [۱۱]


[۱]. کشمیری، محمدعلى‌، نجوم‌ السماء، ص ۲۷۹؛ تنکابنى‌، محمد، قصص‌ العلماء، ص ۲۷۱‌؛ مدرس‌، محمد على‌، ریحانه الادب‌، ج ۳، ص۳۶۰‌.

[۲]. نجوم‌ السماء، ص ۲۸۳٫

[۳]. مامقانى‌، عبدالله‌، تنقیح‌ المقال‌، ج ۲، ص ۸۵، نجف‌، ۱۳۵۰ق‌.

[۴]. ریحانه الادب‌، ج ۳، ص ۱۱۳٫

[۵]. خوانساری، محمدباقر، روضات‌ الجنات‌، ج ۶، ص ۸۵٫

[۶]. فیض‌ کاشانى‌، محسن‌، ده‌ رساله‌، به‌ کوشش‌:‌ جعفریان‌، رسول، ص‌ ۱۹۶، اصفهان‌، ۱۳۷۱ش.‌

[۷]. ده رساله، ص ۱۶۹ و ۱۷۰٫

[۸]. قصص‌ العلماء، ص ۲۶۳؛ روضات‌ الجنات‌، ج ۳، ص ۲۷۰٫

[۹]. ریحانه الادب‌، ج ۴، ص ۴۸۹٫

[۱۰]. حرّ عاملى، محمد بن حسن‌، الفوائد الطوسیه‌، ص ۱۶۳، ۲۱۲ – ۲۱۵ و ۳۱۸،

[۱۱]. اسلامی، رضا، مدخل علم فقه، ص ۳۴۴٫




کلیدواژه ها: , , , , , ,



ثبت نظر


+ 6 = 13