دایره المعارف اسلام پدیا » جنگ های پیامبر
منوی اصلی

جنگ های پیامبر

تاریخ: ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۱ در باب: تاریخ اسلام

غزوه

(در حال تکمیل است)

مفهوم شناسی غزوه

(در حال تکمیل است)

معنای لغوی غزوه

غَزْوَه به فتح اول و سکون دوم جمع آن غَزْوات، از کلمه «الغزو» گرفته شده است. در لغت به معنای جنگیدن است، اسم فاعل آن «غازی‏» و جمع آن «غُزاه» و «غُزّی‏» آمده است؛ مانند قاضی ، قضاه – سابق، سُبّق، به معنای رفتن به جنگ با دشمن و غارت او.[۱]

معنای اصطلاحی غزوه

در اصطلاح اغلب تاریخ نویسان، غزوه به جنگ هایی گفته می‏شود که به فرماندهی شخص پیامبر اکرم (ص) بوده است.[۲]

غزوه‏هاى پیامبر اسلام (ص)

جنگ هایى که پیامبر (ص) در آنها شرکت داشت بیست و هفت جنگ است که در نه جنگ شخصاً در مبارزه هم شرکت فرمود، که عبارتند از: بدر، احد، مریسیع، خندق، قریظه، خیبر، فتح، حنین و طائف.[۳]

نام غزوه های پیامبر (ص):

۱- غزوه «ودّان» معروف به غزوه «أبواء»- ماه صفر سال دوّم.

۲- غزوه «بواط» در ناحیه «رضوى»- ربیع الاول سال دوّم.

۳- غزوه «عشیره» از «بطن ینبع»- جمادى الأولى سال دوّم.

۴- غزوه «بدر أولى» یعنى: غزوه «سفوان»- جمادى الآخره سال دوّم.

۵- غزوه «بدر کبرى»- ۱۷ رمضان سال دوّم.

۶- غزوه بنى «سلیم» تا سرزمین «کدر»- شوّال سال دوّم.

۷- غزوه «بنى قینقاع» ماه شوّال سال دوّم.

۸- غزوه «سویق» تا سرزمین «قرقره الکدر»- ذى الحجّه سال دوّم.

۹- غزوه «غطفان» یعنى: غزوه «ذى أمرّ» در سرزمین نجد- محرّم سال سوّم.

۱۰- غزوه «بحران» که معدنى است در حجاز، در ناحیه «فرع»- ربیع الآخر سال سوّم.

۱۱- غزوه «أحد»- شوّال سال سوّم.

۱۲- غزوه «حمراء الأسد»- شوّال سال سوّم.

۱۳- غزوه «بنى نضیر»- ربیع الأوّل سال چهارم.

۱۴- غزوه «ذات الرقاع» در سرزمین «نخل»- جمادى الأولى سال چهارم.

۱۵- غزوه «بدر آخره»، «بدر الوعد»، «بدر الصفراء»- شعبان سال چهارم.

۱۶- غزوه «دومه الجندل»- ربیع الأوّل سال پنجم.

۱۷- غزوه «خندق»، «أحزاب»- شوّال سال پنجم.

۱۸- غزوه «بنى قریظه»- ذى‏قعده و ذى حجّه سال پنجم.

۱۹- غزوه «بنى لحیان»، غزوه «عسفان» بر سر طائفه «هذیل»- جمادى- الأولى سال ششم.

۲۰- غزوه «ذى قرد»، غزوه «غابه»، غزوه «فزع»- جمادى الأولى سال ششم.

۲۱- غزوه «بنى المصطلق»، غزوه «مریسیع» بر سر خزاعه- شعبان سال ششم.

۲۲- غزوه «حدیبیه»- ذى‏قعده سال ششم:

۲۳- غزوه «خیبر»- محرّم سال هفتم.

۲۴- غزوه «فتح مکّه»- رمضان سال هشتم.

۲۵- غزوه «حنین»- شوّال سال هشتم.

۲۶- غزوه «طائف»- شوّال سال هشتم.

۲۷- غزوه «تبوک»- رجب سال نهم.

ابن اسحاق در سیره و طبرسى در إعلام الورى مى‏نویسند: کار رسول خدا در غزوه‏هاى: بدر، أحد، خندق، قریظه، مصطلق، خیبر، فتح، حنین و طائف با دشمن به جنگ کشید، اما مسعودى به جاى «مصطلق»، «تبوک» را نوشته است.[۴]

دلیل اختلاف در تعداد غزوات

مسعودى مى‏نویسد: غزوه‏هائى که رسول خدا (ص) خود همراه سپاه اسلام بود ۲۶ غزوه است و برخى آن را ۲۷ غزوه نوشته‏اند، جهت اختلاف آن است که دسته اول بازگشت رسول خدا را از «خیبر» به «وادى القرى» با غزوه خیبر یکى دانسته‏اند.

اما دسته دوم، غزوه «خیبر» و غزوه «وادى القرى» را دو غزوه شمرده‏اند. ولی ابن اسحاق که نامى از «وادى القرى» بعد از «خیبر» نمى‏برد، نیز غزوه‏هاى رسول خدا را ۲۷ غزوه مى‏گوید و «عمره القضاء» را جزو غزوات مى‏شمارد.[۵]

سریه

(در حال تکمیل است)

مفهوم شناسی سریه

(در حال تکمیل است)

معنای لغوی سریه

سریه[۶] جمع سرایا: گروهی از لشکر؛ بدین نام خوانده شده که مخفیانه حرکت می کردند، (که از پنج تا سیصد نفر) است.[۷]

سَرَایَا [سری‏]: گروهى از لشکر که پنهانى حرکت کنند و به پیش روند، سرنیزۀ گِرد و کوچک.[۸]

معنای اصطلاحی سریه

در تاریخ اسلام به جنگ هایی که حضرت رسول (ص) شخصاً در آنها شرکت نداشته و یکی از اصحاب را به سرکردگی سپاهیان تعیین می کرده، سریه می گویند.[۹]

سریه هاى رسول خدا (ص)

سرایائى که رسول خدا (ص) اصحاب را مى‏فرستاد و خود در آنها حضور نداشت جمعاً سى و هشت سریه بود که بدین شرح است:

۱- سریه عبیده بن حارث که رسول خدا (ص) او را به قسمت جنوبى «ثنیه ذى المروه» فرستاد.

۲- سریه حمزه بن عبد المطلب در ناحیه «عیص» از نواحى ساحلى دریاى احمر، و برخى سریه حمزه را پیش از سریه عبیده ذکر کرده‏اند.

۳- سریه سعد بن ابى وقاص- در خرار.

۴- سریه عبد اللّه بن جحش در نخله.

۵- سریه زید بن حارثه در قرده.

۶- سریه محمّد بن مسلمه براى کشتن کعب بن اشرف.

۷- سریه مرثد بن ابى مرثد در رجیع.

۸- سریه منذر بن عمرو در بئر معونه.

۹- سریه ابى عبیده جرّاح در «ذى القصه» سر راه عراق.

۱۰- سریه عمر بن خطاب در تربه از بلاد بنى عامر.

۱۱- سریه على بن ابى طالب (علیه السلام) در یمن.

۱۲- سریه غالب بن عبد الله لیثى در بنى ملوح.

۱۳- سریه على بن ابى طالب (علیه السلام) و جنگ با بنى عبد اللّه بن سعد از اهل فدک.

۱۴- سریه ابى العوجاء سلمى در سرزمین بنى سلیم که خود او و همراهانش همگى به دست بنى سلیم کشته شدند.

۱۵- سریه عکاشه بن محصن در غمره.

۱۶- سریه ابى سلمه بن عبد الاسد در «قطن» که نام آبى از آب هاى بنى اسد و در ناحیه نجد است، در آن جنگ مسعود بن عروه کشته شد.

۱۷- سریه محمّد بن مسلمه- از طائفه بنى حارثه- در «قرطاء هوازن».

۱۸- سریه بشیر بن سعد و جنگ- او با بنى مره در فدک.

۱۹- سریه بشیر بن سعد در یکى از نواحى خیبر.

۲۰- سریه زید بن حارثه در «جموم» از اراضى بنى سلیم.

۲۱- سریه زید بن حارثه

۲۲- سریه زید بن حارثه در «طرف» از نواحى نخل در سر راه عراق.

۲۳- سریه زید بن حارثه در وادى القرى‏

۲۴- سریه عبد اللّه بن رواحه در خیبر

۲۵- سریه عبد اللّه بن عتیک در خیبر که ابو رافع بن حقیق در همین سریه کشته شد.

۲۶- سریه عبد اللّه بن انیس‏

۲۷- سریه موته و فرستادن رسول خدا (صلى اللّه علیه و آله) زید بن حارثه و جعفر بن ابى طالب و عبد اللّه بن رواحه را براى جنگ با رومیان که (چنانچه شرحش گذشت) هر سه آنها در آن جنگ کشته شدند.

۲۸- سریه کعب بن عمیر غفارى در «ذات اطلاح» از اراضى شام که او و همراهانش همگى در آن جا به قتل رسیدند.

۲۹- سریه عیینه بن حصن‏

۳۰- سریه غالب بن عبد اللّه در اراضى بنى مره که در آن جنگ مرداس بن نهیک به دست لشگریان اسلام کشته شد، و قاتلش اسامه بن زید و مردى از انصار بود.

۳۱- سریه ذات السلاسل‏

۳۲- سریه عبد اللّه بن أبى حدرد و مأموریت او با قبیله إضم پیش از فتح مکه.[۱۰]

۳۳- سریه عبد اللّه بن أبى حدرد و مأموریت او براى کشتن رفاعه بن قیس جشمى.

۳۴- سریه عبد الرحمن بن عوف در دومه الجندل.

۳۵- سریه ابو عبیده جرّاح به سوى سیف البحر:

۳۶- سریه عمرو بن امیه ضمرى.

۳۷- سریه عمیر بن عدى خطمى و رفتن او براى کشتن عصماء دختر مروان.

۳۸- سریه علقمه بن مجرز.

دلیل اختلاف در تعداد سرایا

در تعداد سریه‏هاى رسول خدا (ص) نیز اختلاف است. مورّخان آن‏ها را ۳۵، ۳۶، ۴۸ و تا ۶۶ سریه نیز نوشته‏اند. علت اختلاف این است که برخى از مورخان، تعدادی از سریه‏ها را به سبب کمى افراد به شمارش نیاورده اند و از این جهت در شماره آن‏ها اختلاف پیش آمده است.[۱۱]

علت وقوع سرایا

علّت وقوع سرایا توسط پیامبر (ص) غالباً سرکوبى اشرار، دعوت طوائف به اسلام، پیش گیرى از وقوع حوادث غیر مترقبه و عقیم نمودن توطئه‏هاى دشمنان اسلام و مسائلى از این قبیل بوده است، و چنان که از ملاحظه علل ارسال سرایاى پیامبر اسلام (ص) به دست مى‏آید احیاناً جهت ارسال سرایا، تعلیم مسائل دینى و یا جمع‏آورى صدقات بوده است، امّا غالبا- چنان که اشاره شد- همان دفاع و پیش گیرى از حرکات دشمنان اسلام و توطئه علیه اسلام و مسلمانان بوده است.[۱۲]



[۱]. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ۱۵، ص ۱۲۳،ناشر، دار صادر، بیروت، چاپ سوم،  ۱۴۱۴ ق،.

[۲]. کاتب واقدى، محمد بن سعد، الطبقات الکبرى، ترجمه،‏ مهدوى دامغانى،‏ محمود، ج ‏۲،ص ۱، انتشارات فرهنگ و اندیشه، تهران، ۱۳۷۴ش.

[۳]. واقدى، محمد بن عمر، مغازى تاریخ جنگ هاى پیامبر(ص)، ترجمه، مهدوى دامغانى، محمود، متن، ص ۵، مرکز نشر دانشگاهى، تهران، چاپ دوم، ۱۳۶۹ش.

[۴]. آیتى، محمد ابراهیم، ‏تاریخ پیامبر اسلام، متن، ص، ۲۳۹-۲۴۰‏، انتشارات دانشگاه، تهران، ۱۳۷۸ ش‏

[۵]. مسعودی، أبو الحسن على بن الحسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، ترجمه، پاینده، ابو القاسم ، ج ۲، ص ۲۸۱ ، انتشارات علمى و فرهنگى، تهران، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش.

[۶]. سَریّه از سری به معنای به شب راه پیمودن، مهیار، رضا، فرهنگ ابجدى عربى- فارسى، ج۱، ص۴۸۲،

[۷]. المنجد، ص ۷۳۶٫

[۸]. فرهنگ أبجدی عربی-فارسی، متن، ص ۵۶٫

[۹]. کاتب واقدى، محمد بن سعد، الطبقات الکبرى، ترجمه،‏ مهدوى دامغانى،‏ محمود، ج ‏۲،ص۱، انتشارات فرهنگ و اندیشه، تهران، ۱۳۷۴ش.

[۱۰]. ابن هشام، زندگانى محمد (ص) پیامبر اسلام، ترجمه، رسولى، سید هاشم، ،ج‏۲، ص ۴۰۶ -۳۸۷، انتشارات کتابچى، تهران، چاپ پنجم ، ۱۳۷۵ش.ُُُُُُُُُُُُُُّّّّّّّّّّّّّّ

[۱۱]. سبحانى، جعفر، ‏فروغ ابدیت، ص۴۶۰، ناشر، بوستان کتاب، قم‏، چاپ، بیست و یکم، ۱۳۸۵ ش.‏

[۱۲]. آیتى، محمد ابراهیم، ‏تاریخ پیامبر اسلام، مقدمه، ص۲۳، انتشارات دانشگاه، تهران، ۱۳۷۸ ش‏




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


6 + 2 =