دایره المعارف اسلام پدیا » مذهب فقهی حنبلى
منوی اصلی

مذهب فقهی حنبلى

تاریخ: ۱۶ فروردین ۱۳۹۱ در باب: فقه اهل سنت

مؤسّس این مذهب، أبو عبد اللّٰه، احمد بن حنبل بن هلال شیبانى است. وى در سال ۱۶۴ هجری در بغداد متولّد شد و در سال ۲۴۱، در همان شهر، وفات یافت.

او سفرهاى علمى‌اش را به کوفه، بصره، مکه، مدینه، یمن و شام انجام داد و از دانش دانشمندان عصر خویش بهره گرفت. هر چند فقه را از شافعى فرا گرفت ولى اساتید او به صد تن بالغ شده‌اند.[۱] وى از محدّثان بزرگ اهل سنّت به شمار مى‌آید و «مُسنَد» او، از اطلاع وى در عرصۀ حدیث گواهى مى‌دهد. احمد در مسند خویش بیش از چهل هزار حدیث نقل کرده است. او به حدیث مرسل و ضعیف نیز عمل مى‌کرد.[۲]

از مشهورترین شاگردانش مى‌توان به فرزندش‌ صالح بن احمد بن حنبل (م ۲۶۶)، و فرزند دیگرش، عبد اللّٰه بن احمد بن حنبل (م ۲۹۰) و عبد الملک بن عبد الحمید بن مهران (م ۲۷۴) و احمد بن محمّد بن حجاج اشاره کرد.[۳]

این مذهب در بغداد ظهور کرد و به شام هم رفت. امروز مذهب غالب اهل سنت در حجاز، قطر، فلسطین و بحرین، مذهب حنبلى است.[۴]

مصادر فقهى احمد بن حنبل:

شیوۀ احمد حنبل در استنباط فقهى، بدین صورت بود که نخست از نصوص کتاب و سنّت استفاده مى‌کرد؛ و در سنّت از روایات مرسل و ضعیف نیز بهره مى‌گرفت و به هنگام تعارض میان کتاب و سنّت، کتاب اللّٰه را مقدّم مى‌شمرد؛ اگر سنّتى نمى‌یافت، به فتاواى صحابه تمسّک مى‌کرد؛ و به هنگام اختلاف نظر صحابه، نظرى را که به کتاب اللّٰه و سنّت نزدیک‌تر بود ترجیح مى‌داد، و اگر نظرى را نزدیک‌تر به کتاب و سنّت نمى‌یافت، نظر اختلافى صحابه را در آن مسئله نقل مى‌کرد، ولى خودش نظرى را برنمى‌گزید. وى حتّى حدیث مرسل را بر قیاس مقدّم مى‌داشت و در صورتى که نصّى از کتاب و سنّت و یا سخنى از صحابه نمى‌یافت، به قیاس عمل مى‌کرد و پس از آن استصحاب، سدّ ذرایع و مصالح مرسله را مستمسک قرار مى‌داد.

احمد بن حنبل در کتاب «الخلال» نقل مى‌کند که از شافعى دربارۀ قیاس سؤال کردم؟ پاسخ داد: فقط به هنگام ضرورت مى‌توان به آن عمل کرد.[۵]



[۱]. مکارم شیرازی، ناصر، دائره المعارف فقه مقارن، ص ۱۴۱‌، به نقل از الفقه الاسلامى و ادلّته، ج ۱، ص ۵۳٫

[۲]. همان، به نقل از همان.

[۳]. همان، ص ۱۴۱و۱۴۲، به نقل از همان، ص ۵۴٫

[۴]. همان، ص ۱۴۲، به نقل از موسوعه جمال عبد الناصر، ج ۱، ص ۳۶؛ تاریخ الفقه الاسلامى، ص ۱۴۸٫

[۵]. همان، به نقل از تاریخ الفقه الاسلامى، ص ۱۴۵؛ المدخل فى التعریف بالفقه الاسلامى، ص ۲۰۳٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


2 + 1 =