دایره المعارف اسلام پدیا » حضرت زینب (س) و بازگشت به کربلا
منوی اصلی

حضرت زینب (س) و بازگشت به کربلا

تاریخ: ۱۴ اسفند ۱۳۹۰ در باب: زینب کبری (س)

کسانی که معتقد هستند حضرت زینب (س) و کاروان اسرا (اهل بیت امام حسین) (ع)، بعد از شام، به کربلا بازگشتند، در تاریخ و زمان این بازگشت اختلاف دارند، بعضی از دانشمندان با توجه به مسافت و زمان رفتن اسرا به کوفه و شام، و توقف آنها در شام، بازگشت به کربلا در اربعین اول شهادت امام حسین (ع) را بعید می دانند، اما عده ای دیگر این امر را با توجه به ادله ای که می آورند امکان پذیر دانسته اند.

در این مقاله به صورت خلاصه به بیان نظریۀ بازگشت اهل بیت (ع) به کربلا در اربعین اول و اشکالات وارد بر آن اشاره می کنیم.

الف. طرفداران نظریۀ بازگشت اهل بیت (ع) به کربلا در اربعین اول:

عده ای از دانشمندان معتقد هستند که بازگشت اسرا به کربلا در همان اربعین اول بوده است، مرحوم شهید سید علی قاضی اولین شهید محراب، کتابی در بازگشت اسرا به کربلا در اربعین اول به رشتۀ تحریر در آورده است، که برای آگاهی از دلایل ذکر شده، باید به آن مراجعه نمود.[۱]

ب. اشکالات وارده به بازگشت اهل بیت (ع) در اربعین اول:

مرحوم مطهری در این باره می گوید: “یکی از ادله ای که آن را دلیل بر بازگشت اسرا به کربلا می دانند، جریان ملاقات کاروان حسینی با جابر بن عبد الله و عطیه است، گرچه اصل زیارت جابر در روز اربعین که اول زائر امام حسین(ع) بوده است در کتب معتبره آمده است،[۲] اما مصادف شدن جابر با کاروان اسرا را فقط سید بن طاووس در کتاب لهوف[۳] نقل کرده است در حالی که در کتاب هاى دیگرش آن را تکذیب کرده و لااقل تأیید نکرده است، این مطلب در کتاب­هاى دیگر نیست و هیچ دلیل عقلى هم قبول نمى‏کند. علاوه بر این، اصلاً راه شام از کربلا نیست. راه شام به مدینه از خود شام جدا مى‏شود. در اربعین تنها موضوعى که مطرح است موضوع زیارت امام حسین است چون اولین زائرش جابر بوده است و در این روز زیارت امام حسین سنت شده است. اربعین‏، جز موضوع زیارت امام حسین هیچ چیز دیگرى ندارد، موضوع تجدید عزاى اهل بیت نیست، موضوع آمدن اهل بیت به کربلا نیست”.[۴]

شیخ عباس قمی (ره) در بیان حوادث بعد از شهادت امام حسین (ع) می گوید: “آن چه از بعضی مورخان رسیده، که اهل بیت (ع) از راهنمای قافله درخواست کردند، که آنان را از مسیر کربلا به مدینه ببرند و او قبول کرد و در کربلا با جابر ملاقات کردند صحیح نمی باشد؛ زیرا کاروان حسینی را از مسیر اصلی حرکت دادند و نزدیک به چهل روستا و آبادی در بین راه بوده است و با توجه به نقل سید بن طاووس در کتاب اقبال[۵] که اهل بیت، حدود یک ماه هم در شام توقف داشته اند، بازگشت آنان به کربلا بعید به نظر می رسد. شیخ مفید[۶] و ابن اثیر[۷] و دیگران فقط حرکت کاروان حسینی از شام به مدینه را ذکر کرده اند و از مسافرت به عراق نام نبرده اند و شیخ مفید[۸] و  طوسی[۹] و کفعمی[۱۰] گفته اند که روز بیستم صفر، اهل بیت (ع) از شام به مدینه مراجعت کردند و در همان روز جابر برای زیارت به کربلا آمد”.[۱۱]



[۱]. قاضی، سید محمد علی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سید الشهداء، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، تهران، ۱۳۸۳ش؛ در ضمن برای آگاهی بیشتر در این زمینه به مقالۀ «تحلیل مبناى تاریخى اربعین حسینى / محمد فاضل» مراجعه کنید.

[۲]. طبری، عماد الدین، بشاره المصطفی، ج۱، ص ۷۴، کتابخانۀ حیدریه، نجف، ۱۳۸۳ق.

[۳]. سید بن طاووس، اللهوف، ص ۱۹۶، جهان، تهران، ۱۳۴۸ش.

[۴]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج ۱۷، ص ۷۸ و ۷۹، صدرا، تهران، بی تا.

[۵]. سید بن طاووس، اقبال الأعمال، ج۱، ص ۵۸۹، دار الکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۶۷ش.

[۶]. شیخ مفید، الارشاد، ج ۲، ص ۱۲۲، کنگرۀ شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق.

[۷]. ابن اثیر، عز الدین، الکامل، ج ۴، ص ۸۸، تکمیل شود.

[۸]. شیخ مفید، مسار الشیعه، ص ۴۶، کنگرۀ شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق.

[۹]. طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، ج۱، ص ۷۸۷، مؤسسه فقه الشیعه، بیروت، ۱۴۱۱ق.

[۱۰]. کفعمی، ابراهیم بن علی، المصباح، ص ۵۰۹، رضی، قم، ۱۴۰۵ق.

[۱۱]. قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ج ۱، ص ۴۱۷، هجرت، قم، ۱۴۱۰ق.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


3 + 8 =