دایره المعارف اسلام پدیا » شاگردان مکتب امام هادی (ع)
منوی اصلی

شاگردان مکتب امام هادی (ع)

تاریخ: ۲۷ بهمن ۱۳۹۰ در باب: امام علی النقی (ع)

عصر زندگی امام هادی (ع)، هرچند عصر اختناق و استبداد بود و امام (ع) برای فعالیت فرهنگی های در سطح گسترده، آزادی عمل نداشت و از این نظر فضای جامعه با عصر امام باقر (ع) و امام صادق (ع)، تفاوت فراوان داشت، اما آن حضرت در همان شرایط نامساعد، علاوه بر فعالیت های فرهنگی؛ نظیر مناظرات، مکاتبات، پاسخگویی به شبهات و …، راویان و محدثان و بزرگانی از شیعه را تربیت کرد و علوم و معارف اسلامی را به آنان آموزش داد تا آنان، هم جامعۀ زمان خود را از آسیب های فرهنگی اعتقادی حفظ نموده و هم این میراث بزرگ را به نسل های بعدی منتقل نمایند.

شیخ طوسی، دانشمند نامدار اسلامی، تعداد شاگردان آن حضرت در زمینه های مختلف علوم اسلامی را، ۱۸۵ نفر می داند.[۱] این تعداد، به استثنای کسانی است که دچار لغزش و انحراف شده و حضرت (ع)، آنان را به جرم غلوّ طرد نمود.[۲]

در میان شاگردان امام هادی (ع)، چهره های درخشان علمی و معنوی و شخصیت های برجسته ای مانند: فضل بن شاذان، حسین بن سعید اهوازی، على بن مهزیار اهوازى دورقى‏، ایوب بن نوح، حسن بن راشد (مکنّى به ابو على غلام آل هلب بغدادى)، عبد العظیم حسنی (مدفون در شهر ری)، احمد بن محمد بن عیسى اشعرى قمى و عثمان بن سعید عمری،[۳] به چشم می خورند که برخی از ایشان دارای آثار و تألیفات ارزشمند در زمینه های مختلف علوم اسلامی هستند که در کتاب های رجال بیان شده است؛ به عنوان نمونه:

الف. «احمد بن محمد بن عیسى اشعرى» قمى‏ (بزرگ و شخصیّت موجّه قمى‏ها)، کتاب­هایى تألیف کرده از جمله: کتاب «التّوحید»، «فضل النبى صلّى اللّه علیه و آله»، «المتعه»، «النّوادر»، «الناسخ و المنسوخ»، «فضائل» و … .[۴]

ب. یکی دیگر از شاگردان و یاران امام هادی (ع) «حسن بن راشد» است،  وی مردى ثقه و مورد اعتماد بوده است که شیخ مفید او را از فقهاى بزرگ و رؤسایى دانسته که حلال و حرام را از ایشان مى‏آموختند…، امام هادى (ع) او را وکیل خود ساخت و چندین نامه براى وى فرستاد. [۵]

ج. فضل بن شاذان نیشابوری: دربارۀ «فضل بن شاذان نیشابوری» گفته شده: «او یکى از پایه‏هاى علمى و از رجال برجسته و متفکر اسلامى عصر خود بوده است. در علوم و فنون مختلف غوطه‏ور بود و در مورد آنها کتاب نوشته است. این دانشمند بزرگ در علوم مختلف همانند فقه، تفسیر، علم کلام، فلسفه، لغت، منطق و دیگر علوم، کتاب نوشته و تألیفات او بالغ بر صد و هشتاد جلد است. امام حسن عسکرى (ع)، فضل بن شاذان را ستوده و به صورت نیکو او را توصیف نموده است. یکى از تألیفات «فضل» را به امام عرضه کردند، امام (ع) نگاهى به کتاب کرد و براى فضل طلب مغفرت نمود و فرمود: «مردم خراسان به مقام و منزلت «فضل بن شاذان» و والا بودن وى از ایشان، رشک مى‏برند. بار دیگر امام به کتاب دیگرى از وى نگریست، سه مرتبه براى او طلب مغفرت کرد و در تأیید کتاب فرمود: «این کتاب صحیح است و سزاوار است که مطابق آن عمل کنند».[۶]

د. صالح معروف به ابو مقاتل دیلمى، یکى دیگر از اصحاب امام هادى (ع) است که کتابى روایى و کلامى درباره مسئله امامت تألیف نموده است.[۷]



[۱]. شیخ طوسى، رجال الطوسی، ص ۳۸۳ – ۳۹۴، جامعه مدرسین‏، چاپ اول، قم‏، ۱۴۱۵ق‏، ‏

[۲]. سیرۀ پیشوایان، ص ۶۱۱٫

[۳]. عثمان بن سعید عمرى‏، مکنّى به ابو عمرو، مردى ثقه بزرگوار. وى از سن یازده سالگى خدمتگزار امام هادى (ع) بوده است. در پیش­گاه امام، مقام شامخى یافت، احمد بن اسحاق قمى نقل می کند : روزى به محضر ابو الحسن على بن محمد (ع)، شرفیاب شدم و عرض کردم: مولاى من! من گاهى نیستم و گاهى هستم و در همه اوقات امکان زیارت شما را ندارم، سخن چه کسى را بپذیرم و فرمان چه کسی را ببرم؟ امام (ع) فرمود: «این «ابو عمرو» مورد اعتماد و امین است. آن چه را که او به شما بگوید، از طرف ما مى‏گوید، و آن چه را که او ادا کند، از طرف ما ادا مى‏کند». وقتى که امام ابو الحسن (ع) از دنیا رفت، به خدمت فرزندش؛ ابو محمد حسن عسکرى (ع) رسیدم و روزى همان عبارتى را که خدمت پدر بزرگوارش گفته بودم به آن حضرت عرض کردم، فرمود:  «این ابو عمرو، مورد اعتماد ما و امین است، مورد اعتماد گذشتگان و مورد اعتماد ما در زمان حیات و ممات ما است، هر چه او بگوید، از جانب ما مى‏گوید، و هر چه را که او ادا کند، از طرف ما ادا کرده است.» این روایت بر وثاقت وى و این که او داراى مقام والایى در نزد ائمه طاهرین (ع) بوده است، دلالت دارد، همان طورى که دلیل بر فضل و علم او نیز هست و این که وى مرجع فتوا و دریافت احکام بوده است. (لازم به ذکر است که  جناب عثمان بن سعید، در زمان امامت حضرت حجت (ع)، اولین نائب خاص آن حضرت (ع) بود، شریف قرشى، باقر، تحلیلى از زندگانى امام هادى (ع)، عطائى، محمدرضا، ص ۲۸۴، آستان قدس رضوى، مشهد، ۱۳۷۱ش.

[۴]. همان، ص ۲۵۹٫

[۵]. تحلیلى از زندگانى امام هادى(ع) ،ص ۲۶۳ و ۲۶۴٫

[۶]. همان، ص ۲۹۸ و ۲۹۹٫

[۷]. جعفریان، رسول، حیات فکرى و سیاسى ائمه، ص ۵۳۱، انصاریان، چاپ ششم، قم، ۱۳۸۱ش.




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


+ 3 = 5