دایره المعارف اسلام پدیا » اهل بیت (ع) در حدیث کساء
منوی اصلی

اهل بیت (ع) در حدیث کساء

تاریخ: ۰۳ بهمن ۱۳۹۰ در باب: اهل بیت

حدیث کساء از احادیث مشهور بین خاصه و عامه است که در کتب فریقین (شیعه و اهل سنت) به طرق و اسانید مختلف بیان شده است و مبدأ اصطلاحاتی همچون اصحاب کساء، آل عباء، پنج تن آل عبا و… گردیده است.

مقدار مسلّم و مورد اتفاق این حدیث در تمامی آثار شیعه و سنی چنین است: “روزی پیامبر اکرم و حضرت امیر و فاطمه زهرا و حسن و حسین (علیهم السلام) در منزل ام سلمه گرد هم آمدند، پیامبر بالاپوشی بر سر خود و آن چهار تن دیگر افکند، و در آن حال چنین دعا کرد: «خدایا اینان اهل بیت و وابستگان خاص من هستند، پس هر پلیدی را از ایشان بزدای و آنان را (از هر عیب و گناه) پاک و مطهر بدار» پس از آن جبرئیل فرود آمد، و آیه تطهیر: «إِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیراً »[۱] را فرود آورد”. [۲]

در جوامع روایی مراد از “حدیث کساء” گاه مجموعه‏اى از احادیث است که در کتب حدیثى و … اهل تسنن و تشیع در شأن نزول آیه‏ تطهیر و جریان اجتماع اصحاب خمسه ‏(ع) در زیر کساء آمده است، دانشمند معروف اهل سنت حاکم حسکانى نیشابورى در شواهد التنزیل[۳] و هم چنین سید ابن طاووس [۴] این روایات را به طرق متعدّد از راویان مختلفى گردآورى کرده اند و گاه مراد حدیثى است که در برخى از کتب مانند: “المنتخب”[۵] و “عوالم العلوم…”[۶] و “منتهى الآمال”[۷] “مفاتیح الجنان”[۸] و… ذکر گردیده است.[۹]

حدیث کساء و اثبات ولایت و عصمت اهل بیت (ع):

حدیث کساء از نظر معنا دارای دو نکتۀ قابل توجه و دارای اهمیت است:

۱٫ اثبات امامت و ولایت:

حدیث کساء در مرحلۀ اول به مسئلۀ امامت و ولایت اهل بیت (ع) اشاره می کند و این مقام را در ایشان منحصر می کند.

الف) مقام امامت اهل بیت (ع): حضرت رسول (ص) در مناسبت ها و زمان های مناسب از جانشینی امام علی (ع) سخن گفته اند. حدیث کساء یکی از آن موارد است. آن حضرت (ص) در یکی از فرازهای حدیث، امام علی (ع) را برادر، وصی، خلیفه و پرچمدار خود معرفی می کند[۱۰]و برای آن که به مقام اهل بیتش و اهمیت آنان نزد خود اشاره کند تا بعد از وفاتشان حرمت آنان حفظ شود، بعد از جمع نمودن اهل بیت (ع) در زیر کساء فرمودند: اینانند خاندان من و خواص و نزدیکانم. گوشتشان گوشت من و خونشان خون من است. مى آزارد مرا هرچه ایشان را بیازارد، و به اندوه مى اندازد مرا هرچه ایشان را به اندوه در آورد. من در جنگم با هر که با ایشان بجنگد. از من هستند و من از ایشانم. پس درودهاى خود و برکت ها و مهر و آمرزشت را بر من و آنان بفرست و در صلحم با هر که با ایشان در صلح است و دشمنم با هر کس که با ایشان دشمنى کند و دوستم با هر کس که ایشان را دوست دارد.

ب) انحصار مقام امامت: بعد از این که امام حسن (ع)، امام حسین (ع)، امام علی (ع) و حضرت فاطمه (س) به خدمت رسول گرامی اسلام (ص) رسیدند ایشان کساء یمانی را روی این بزرگواران قرار دادند و از خداوند خواستند که آنها را از رجس و پلیدی دور کند که آیۀ شریفه نازل شد. اگر پیامبر (ص) این کار را برای تمییز اهل بیتش (ع) از سایرین انجام نمی داد، ممکن بود تمامی زنان و خویشاوندان آن حضرت از اطلاق آیه استفاده کنند و خود را داخل در مضمون آیه بدانند؛ لذا در بعضى از روایات آمده است که پیامبر (ص) سه بار این جمله را تکرار کرد:” خداوندا اهل بیت من این ها هستند پلیدى را از آنها دور کن.[۱۱]

۲٫ اثبات عصمت:

نکتۀ مهم دیگری که در این حدیث به آن اشاره شده، عصمت اهل بیت (ع) و به تبع آن تمامی امامان از رجس و پلیدی است. از آن جا که این حدیث، شأن نزول برای آیۀ «إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ» است، و این آیه به دلیل نفی هر گونه رجس و ناپاکی، بر معصومیت اهل بیت (ع) دلالت می کند، حدیث کساء هم این گونه است.

با بیان نکات فوق اهمیت حدیث کساء که در اثبات ولایت و عصمت اهل بیت است، روشن شد.



[۱]. احزاب، ۳۳٫

[۲]. ر.ک: تفاسیر ذیل آیۀ ۳۳ احزاب؛ طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۶، ص ۳۰۹ – ۳۲۰، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ ق؛ موحد ابطحى، محمد على، آیه التطهیر فى احادیث الفریقین؛ تفسیر البرهان، ج ۳، ص ۳۰۹ – ۳۲۹؛ شوشتری، احقاق الحق، ج ۲، ص ۵۰۲ – ۵۷۳، ج ۳، ص ۵۱۳ – ۵۳۱ و…؛ فضائل الخمسه من الصحاح السته، ج ۱، ص ۲۲۴ – ۲۴۳؛ علامه بحارالانوار، ج ۲۲، ص ۲۴۵ – ۲۴۶ و ج ۳۵، ص ۲۰۶ – ۲۳۷؛ تأویل الآیات الظاهره، ج ۲، ص ۴۵۷ – ۴۵۹؛ بحرانى، سید هاشم، غایه المرام؛ حر عاملى، محمد بن حسن، اثبات الهداه؛ حیدر، اسد، الامام الصادق و المذاهب الاربعه؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ج ۲، ص ۵ -۱۴۰؛ سنن ترمذى؛ قندوزى، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده؛ الدر المنثور، سیوطى و…؛ مسند احمد، ج ۶، ص ۲۹۸؛ حسین، میرحامد، عبقات الانوار؛ المالکى، على بن محمد بن احمد، الفصول المهمه فى معرفه احوال الائمه؛ امینى، ابراهیم، بررسى مسائل کلى امامت، ص ۱۷۴ – ۱۹۶؛ مرتضى عاملى، سید جعفر، اهل بیت در آیه تطهیر؛ رى شهرى، محمد، اهل البیت فى الکتاب و السنه، ص ۳۵ – ۷۱؛ حلى، حسن بن یوسف، نهج‏ الحق و کشف الصدق، ص ۲۲۸ و ۲۲۹، مؤسسه دار الهجره قم، ۱۴۰۷ هـ ق، در “مسند أحمد بن حنبل” از طرق متعدد و در “الجمع بین الصحاح السته” عن أم سلمه نقل شده که گفت: فاطمه (س) بر پیامبر (ص) وارد شد حضرت فرمود: همسر و دو فرزند پسرت را بگو بیایند همه زیر کساء خیبری بودند که این آیه نازل شد. “إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکمْ تَطْهِیراً” حضرت گوشۀ کساء را گرفت و به سوی آسمان اشاره کرد و گفت: هؤلاء أهل بیتی، ام سلمه می گوید: سرم را داخل کساء کردم عرض کردم من هم جزء اهل بیت هستم؟ حضرت فرمود: تو شخص خوبی هستی (امّا داخل اهل بیت نیستی)؛ همین معنا از صحیح أبی داود، موطإ مالک و صحیح مسلم فی جاهای متعدد و طرق مختلف وارد شده است.تکمیل شود.

[۳] . حسکانى، حاکم، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۱۷، نشر مؤسسه طبع و نشر، تهران، ۱۴۱۱ق.

[۴] . سید بن طاووس، الطرائف فی معرفه مذاهب الطوائف، ج ۱، ص ۱۲۴،  نشر خیام، ۱۴۰۰ق.

[۵] نویسندۀ این کتاب، شیخ فخرالدین، محمد بن على بن احمد، معروف به “شیخ طریحى” مى‏باشد. در نجف اشرف متولد شده و در سال ۱۰۸۵ هـ ق وفات نموده است.

[۶]. این‏کتاب، که “عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الاخبار و الاقوال” نام دارد، توسط محدث عالی قدر، شیخ عبداللَّه بن نوراللَّه بحرانى از علماى قرن دوازدهم، تألیف گردیده است.

[۷]. مؤلف کتاب “منتهى الآمال در احوالات نبى و الآل”، مرحوم حاج شیخ عباس قمى است که در سال ۱۳۵۹هـ ق وفات نموده است و از محدثان عظیم الشأن جهان تشیع مى‏باشد.

[۸]. قمى، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، الهی قمشه ای، مهدی، ص ۱۱۶۵، فاطمه الزهراء، چاپ یازدهم، قم، ۱۳۸۲ش.

[۹]. برای بررسی بیشتر سند حدیث کساء در کتاب های مذکور به نمایه های:  حدیث کساء و سند آن، شمارۀ ۲۱۳، سایت اسلام کوئست:۱۳۸۵، و سند حدیث کساء در مفاتیح الجنان، شمارۀ ۸۹۰۹، سایت اسلام کوئست:۸۹۲۸، مراجعه شود.

[۱۰]. قالَ لَهُ وَعَلَیْک السَّلامُ یا اَخى یا وَصِیّى وَخَلیفَتى وَصاحِبَ لِواَّئى، بر اساس آنچه در مفاتیح الجنان آمده است.

[۱۱]. اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَیْتِی فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهِّرْهُمْ تَطْهِیرا، شیخ صدوق، أمالی الصدوق، ص ۴۷۳، نشر اعلمى، چاپ پنجم، بیروت، ۱۴۰۰ق.




کلیدواژه ها: , , , , , , , ,



ثبت نظر


+ 7 = 9