دایره المعارف اسلام پدیا » میزان توان و ناتوانی عقل
منوی اصلی

میزان توان و ناتوانی عقل

تاریخ: ۰۴ دی ۱۳۹۰ در باب: عقل 2

شناخت جهان و پدیده‌های آن،‌ قوانین حاکم بر هستی و احکام شرع در حیطه و توان عقل است که درباره آنها تفکر و داوری کند، اما در شناخت ذات خداوند و حقیقت آن، ‌کارآیی عقل محدود است و توان شناخت آن را ندارد.

امام علی (ع) در این باره می‌فرماید: “… لم یطلع العقول علی تحدید صفته…”،[۱] …عقل‌ها هیچ گونه اشرافی بر صفات خدا ندارند… .

از آن جا که صفات خداوند عین ذاتش هستند و ذات خداوند چون هستی غیر متناهی است، ‌پس صفات کمالیه او مانند علم، ‌قدرت، حیات، ‌اراده و … نیز غیر متناهی هستند و عین ذات او هستند. وقتی صفات او غیر متناهی هستند، ‌عقل بشر به کنه آنها نمی‌رسد و حد و حدود آنها را درک نخواهد کرد. به بیانی دیگر، ‌وقتی انسان مخلوق هستی غیر متناهی است، قدرت احاطه به ذات هستی غیر متناهی را ندارد. این معنای کلام امام علی (ع)است  که می‌فرماید: (خداوند متعال) عقل‌های انسان‌ها را به کنه صفاتش آگاه نکرده است؛ البته این بدان معنا نیست که خدا انسان را منع از شناخت خود کرده باشد؛ زیرا آن حضرت در ادامه خطبه می‌فرماید: “و لم یحجبها عن واجب معرفته”،[۲] و عقل را از شناخت خود محجوب نکرده است؛ ‌یعنی خداوند انسان را از شناخت خود منع نکرده است.

امام صادق در این باره می‌فرماید: “… فبالعقل عرف العباد خالقهم و انهم مخلوقون و انه المدبر و انهم المدبرون و انه الباقی و هم الفانون…”،[۳] … به وسیله عقل، بندگان خدا،‌ خالق خود را می شناسند و می دانند که آنها مخلوق اند و او مدبر و ایشان تحت تدبیر اویند و این که خالقشان پایدار و آنها فانی هستند… .

عقل انسان تا این اندازه می‌فهمد که این جهان دارای خدایی است و آن خدا دارای صفات کمال و جلال است. دارای علم،‌ قدرت، حیات و … است. تا این اندازه از شناخت وظیفه عقل است و توان آن را هم دارد و خداوند تا این حد عقل را منع نکرده،‌ اما بیش از این مقدار که همان شناخت کنه و حقیقت ذات و صفات باری تعالی باشد،‌ عقل انسان عاجز است و توان شناخت آن را ندارد.

 


[۱]. نهج البلاغه، خطبه ۴۹٫

[۲]. همان.

[۳]. کلینی، اصول کافی، ج ۱، ‌ص ۳۳ و ۳۴٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


1 + = 8