دایره المعارف اسلام پدیا » موارد استعمال واژه عقل در قرآن
منوی اصلی

موارد استعمال واژه عقل در قرآن

تاریخ: ۰۴ دی ۱۳۹۰ در باب: عقل 2

خداوند متعال در قرآن کریم بیش از سیصد بار انسان‌ها را به استفاده و بهره جستن از عقل، دعوت کرده است[۱]

 

و موارد زیادی هم از مشتقات واژه عقل در قرآن استفاده شده که به تعداد آنها اشاره می شود.

عقل در قرآن کریم، یک بار به صورت «عقلوه»، ۲۴ بار «یعقلون»، یک بار «نعقل»، یک بار «یعقلها» و ۲۲ بار «تعقلون» آمده است و از دقّت در آنها به دست می آید که در تمامی موارد؛ به معنای فهم و درک است. در این جا به سه مورد از آنها اشاره می شود:

۱٫ «أفَتَطْمَعُونَ أنْ یُؤمِنُوا لَکُمْ وَ قَدْ کانَ فَریقٌ مِّنهُمْ یَسْمَعُونَ کَلامَ اللهِ ثُمَّ یُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ ما عَقَلوهُ و هُمْ یَعْلَمُونَ».[۲]

«آیا طمع دارید که یهودیان به دین شما بگروند، در صورتی که گروهی از آنان کلام خدا را شنیده و به دلخواه خود تحریف می کنند، بعد از آن که در کلام خدا تعقل کرده و معنای آن را دریافته اند».

۲٫ «فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا کَذَلِکَ یُحْیِ اللهُ الْمَوْتَی وَ یُرِیکُم آیاتِهِ لَعلَّکُم تَعقِلُونَ».[۳]

«پس دستور دادیم که پاره ای از اعضای آن گاو را بر بدن کشته بزنید تا ببینید که این گونه خدای عالم مردگان را زنده و قدرت خود را آشکار خواهد ساخت تا شما تعقل کنید و بفهمید».

۳٫ «یَا اَهلَ الْکِتابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِی إِبْرَاهِیمَ وَ مَآ اُنْزِلَتِ التَّوْرَاهُ وَ الإِنْجِیلُ اِلّاَ مِنْ بَعْدِهِ أفَلا تَعْقِلُونَ».[۴]

« ای اهل کتاب چرا در آیین ابراهیم(ع) با یک دیگر مجادله می کنید در حالی که تورات و انجیل بعد از آن نازل شده است، آیا تعقل نمی کنید و نمی خواهید بفهمید؟».

بنابراین در قرآن کریم مشتقات عقل در چند مورد استعمال شده است:

الف. مردم را به دقّت وا دارد تا با به کارگیری عقل، مسائل را درک کنند.

ب. مردم را به این دلیل که از عقل خود استفاده نکرده اند، مورد سرزنش قرار می دهد و آنها را توبیخ می کند؛ زیرا در درک و فهم مسائل تلاش نکرده اند.

ج. سومین حالت هم، جنبه بازخواست دارد؛ زیرا مردم پس از فهم دقیق مسائل و یا با وجود شرایط کامل برای فهم آنها، بهره برداری صحیحی از آن نداشته اند و برخلاف مقتضای فهم و درکشان حرکت کرده اند.

بنابراین می توان گفت که قرآن کریم از عقل همان فهم درست، دقیق و دریافت صواب از حقایق عالم و حیات را اراده کرده است.



[۱]. طباطبائی، محمد حسین، المیزان، ج ۳، ص ۵۷٫

[۲]. بقره ۷۵٫

[۳]. بقره ۷۳٫

[۴]. آل عمران ۶۵٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 5 = 13