دایره المعارف اسلام پدیا » مفهوم شناسی خلافت
منوی اصلی

مفهوم شناسی خلافت

تاریخ: ۲۱ دی ۱۳۹۰ در باب: خلافت و جانشینی پیامبر

خلافت از ریشهٔ خلف بر وزن فَعْل است و در معانی: جانشینی، آیندگان و پشت به کار برده می شود. به آیات شریفه ای که در این مورد بیان می شود، توجه فرمایید: فَالْیَوْمَ نُنَجِّیکَ بِبَدَنِکَ لِتَکُونَ لِمَنْ خَلْفَکَ آیَهً[۱]؛ امروز پیکر تو را نجات می دهیم و از آب بیرون می افکنیم تا براى کسانی که از پس تو می آیند (آیندگان)، مایه عبرت باشى، خلف در این آیه شریفه به معنای آیندگان آمده است.

اتَّقُوا ما بَیْنَ أَیْدِیکُمْ وَ ما خَلْفَکُمْ[۲]؛ پروا کنید از آنچه پیش روی و پشت سر شماست، خلف در این آیه به معناى پس و پشت سر است.

همچنین خلف بر وزن فَعْل معنای وصفی هم دارد که به معنای جانشین بد و آخر ماندۀ بد می آید، مثل: فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْکِتابَ یَأْخُذُونَ عَرَضَ هذَا الْأَدْنى،‏[۳] از پس آنها جانشینان بد به جا ماندند که کتاب آسمانى را به میراث بردند، مال دنیا را (به حرام) مى‏گیرند.

فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاهَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ،[۴] بعد از آنها جانشینان بد، ماندند که نماز را ضایع کردند و پیرو شهوات شدند.

اما خلیفه، به معناى نائب و جانشین است، حال گاهی این نیابت به خاطر غیبت منوب عنه است، یا به جهت مرگ وی و یا براى عاجز بودن او و یا براى شرافت نائب است، و از همین قبیل است که خداوند اولیاء خویش را در زمین، خلیفه و جانشین خود کرده؛ یعنى براى شرافت اولیاء، به آنها مقام خلافت از خود را داده است؛ مانند این ایه شریفه: هُوَ الَّذِی جَعَلَکُمْ خَلائِفَ الْأَرْضِ،[۵] او کسى است که شما را جانشینان این زمین کرده، (بعضى را بر بعضى دیگر مرتبه‏هایى برترى داده) است.[۶]



[۱] . یونس، ۹۲٫

[۲] . یس، ۴۵٫

[۳] . اعراف، ۱۶۹٫

[۴] . مریم، ۵۹٫

[۵] . انعام، ۱۶۵٫

[۶] . اصفهانی، راغب، مفردات، ج ۱، ص ۲۹۴(کتاب نامه تکمیل شود).




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


8 + = 16