دایره المعارف اسلام پدیا » سجده در روایات
منوی اصلی

سجده در روایات

تاریخ: ۲۶ دی ۱۳۹۰ در باب: سجده

یکی از مسائلی که از سوی مخالفان شیعیه مطرح می شود و از این طریق شیعه را مورد حمله قرار می دهند، مسئلۀ سجده بر خاک است، اما بنابر عقیدۀ شیعیان، شیعه بر خاک سجده می کند، نه برای خاک و اگر برای خاک باشد، بدون تردید این حالتی از حالات شرک است و شیعه این نوع از سجده را حرام می داند؛ برای این که سجود این چنینی برای غیر خدا است و اثباتش نیاز به براهین و تلاش زیاد ندارد.

اخبار و روایات وارده در باب سجود را می شود به سه قسم تقسیم نمود:

۱٫ روایاتی که تأکید می کنند به ضرورت سجده بر زمین.

۲٫ روایاتی که اشاره دارند به سجده بر گیاهان؛ مانند حصیر.

۳٫ روایاتی که اشاره دارند به سجده بر پیراهن (پارچه) پنبه ای یا پشمی.[۱]

الف. روایاتی که بر سجود روی زمین تأکید می کنند.

روایات در این زمینه فراوان است و با تعابیر متفاوت و مختلف در کتاب های روایی نقل شده است که ما در این جا به ذکر چند نمونه اکتفا می کنیم:

۱٫ از پیامبر اسلام (ص) نقل شده که فرمود: “جعلت لی الارض مسجداً و طهوراً”؛ زمین برای من محل سجده و پاک کننده قرار داده شد.

این روایت در کتاب مسلم این گونه آمده است: “تمام زمین برای ما محل سجده قرار داده شد و خاکش برای ما پاک کننده (طهور)، در صورتی که آب یافت نشود”.

در سنن ترمذی این گونه آمده است: “تمام زمین برای من مسجد و طهور قرار داده شد”.

در کلام بیهقی چنین نقل شده است: “زمین برای من طهور و مسجد قرار داده شد”.

در کلام بیهقی با این بیان نیز ملاحظه می شود: “زمین برای من پاک و مسجد قرار داده شد و هر کجا که هنگام نماز شد نماز می خوانم هر طور که باشد”.[۲]

۲٫ اباذر نقل می کند که رسول خدا (ص) فرمود: “زمین برای تو محل سجده است. پس هر کجا که وقت نماز شد، نماز بخوان”.[۳]

۳٫ ابن عباس می گوید: “پیامبر (ص) بر سنگ سجده کرد”.[۴]

۴٫ ابو سعید خدری روایت می کند: “من با چشمان خودم دیدم که بر پیشانی و بینی رسول خدا (ص) اثر خاک و گل بود”.[۵]

۵٫ جابربن عبدالله می گوید: “من با رسول خدا (ص) نماز ظهر می خواندم. به خاطر شدت گرما و حرارت، یک تکه سنگ در دست خود گذاشتم تا این که سرد شود و بر آن سجده کنم”.

۶٫ انس بن مالک می گوید: “ما با پیامبر (ص) در گرمای شدید نماز می خواندیم، هر  یکی از ما سنگ بر می داشتیم و در دست خود نگه می داشتیم تا این که خنک شود، وقتی سرد شد می گذاشتیم و بر آن سجده می کردیم”.[۶]

۷٫ عمر بن خطاب می گوید: “در شب بارانی برای نماز صبح خارج شدیم؛ چون زمین گل آلود شده بود، هر یک از ما مقداری سنگ جمع آوری کردیم و در حیاط مسجد فرش کردیم و بر آن نماز گزاردیم، وقتی پیامبر (ص) متوجه این مسئله شد، فرمود: چه چیز خوبی، پس این شروع نماز خواندن با سجده بر سنگ بود”.[۷]

۸٫ عیاض بن عبدالله قرشی نقل می کند: “چون پیامبر (ص) دید مردی بر عمامه ای که بر سرش است، سجده می کند، اشاره فرمود عمامه ات را به عقب بکش و اشاره فرمود با پیشانی ات سجده کن”.[۸]

اینها نمونه ای از روایات فراوانی است که بیان می کند، سجود باید بر خاک و زمین باشد. بیهقی می گوید: … اگر سجود بر پارچه و لباس جایز بود، باید در روایات به آن اشاره می شد؛ چرا که سجده بر آن از برداشتن سنگ و خنک کردن در دست برای سجود راحت تر بود.[۹]

ب. روایاتی که می گویند سجود بر غیر زمین بدون عذر جایز است:

۱٫ انس بن مالک نقل می کند: “جده اش (ملیکه) رسول خدا (ص) را برای غذایی که برای آن حضرت پخت، دعوت کرد. پیامبر (ص) از آن غذا و طعام خورد، سپس فرمود: برخیزید و با من نماز اقامه کنید. انس بن مالک می گوید: پا شدم و حصیری را که بر اثر مرور زمان سیاه شده بود، آبی پاشیدم و نمناکش کردم. پیامبر (ص) بر آن ایستاد. من پشت سر حضرت و آن پیر زن (جده اش) پشت سر من به نماز ایستادیم.[۱۰]

همچنین از انس روایت دیگری است با این مضمون که می گوید: “یکی از عمه هایم برای پیامبر (ص) طعامی پخت و خطاب به پیامبر اکرم (ص) گفت: من دوست دارم در منزل من غذا میل کنی و در آن جا نماز بخوانی! انس می گوید: پیامبر (ص) آمد، حصیر بزرگی که در منزل بود، دستور داد آن را در گوشه ای از اتاق گذاشتیم و روی آن را آب و جارو کردیم، پس پیامبر (ص) بر روی آن به نماز ایستاد و ما پشت سر آن حضرت نماز اقامه کردیم”.[۱۱]

همچنین از انس بن مالک روایت است که می گوید: “ام سلیم از رسول خدا (ص) درخواست نمود تا به منزلش بیاید و نماز بخواند، تا وی آن جا را مکان همیشگی نمازش قرار دهد! رسول خدا (ص) درخواست ام سلیم را اجابت کرد، به منزل او آمد، حصیری را که در خانه اش بود با آب مرطوب نمودم و پیامبر در آن جا نماز خواند، ام سلیم با پیامبر (ص) نماز گزارد و آن جا را مصلای خویش قرار داد”. [۱۲]

۲٫ ابن عباس نقل می کند: “رسول خدا (ص) بر حصیر کوچک نماز می گزارد”.[۱۳]

۳٫ ابو سعید خدری می گوید: “بر پیامبر (ص) وارد شدم، دیدم آن حضرت بر روی حصیر نماز می خواند و بر همان حصیر سجده می کند”.[۱۴]

۴٫ میمونه (همسر پیامبر) نقل می کند: “رسول الله در حال نماز بود و من در کنارش بودم به گونه ای که پیراهنش به من می خورد، هنگامی که به سجود می رفت، و بر حصیر نماز می گزارد”.[۱۵]

روایات در این زمینه فراوان است که به جهت اختصار به همین مقدار اکتفا می کنیم.

ج. روایاتی که می گویند سجده بر غیر زمین در حال عذر جایز است:

در این قسمت به بیان حدیث انس بن مالک اکتفا می کنیم. انس می گوید: “ما با رسول خدا (ص) نماز می خواندیم. هرگاه یکی از ما به جهت شدت گرما، نمی توانستیم پیشانی خود را بر زمین بگذاریم، در حال سجده، پیراهن خود را پهن می کردیم و بر آن سجده می کردیم”.

این روایت در منابع مختلف اهل سنت؛ مانند صحیح بخاری و صحیح مسلم با الفاظ و تعابیر مختلف نقل شده است.[۱۶]

دو نکته از این روایات برداشت می شود:

اول: سجده باید بر خاک باشد، پس از آن چیزهایی که از زمین می روید، غیر از خوردنی ها و پوشیدنی ها

دوم: در حال اضطرار بر پیراهن و پارچه می توان سجده نمود.



[۱]. علامه امینی، السجود علی التربه الحسینیه، ص ۱۳(نیاز به تکمیل دارد).

[۲]. صحیح البخاری، ج ۱، ص ۱۱۳(نیاز به تکمیل دارد)؛ صحیح مسلم، ج ۲، ص ۶۴(نیاز به تکمیل دارد)؛ صحیح النسائی، ج ۲، ص ۳۲(نیاز به تکمیل دارد)؛ صحیح ابی داود، ج ۲، ص ۱۱۴(نیاز به تکمیل دارد)؛ السنن الکبری، ج ۲، ص ۴۳۳- ۴۳۵(نیاز به تکمیل دارد).

[۳]. صحیح النسائی، ج ۲، ص ۳۷٫

[۴]. حاکم در مستدرک آن روایت را نقل کرده و ذهبی آن را تصحیح نموده است، ج ۳، ص ۴۷۳(نیاز به تکمیل دارد).

[۵]. صحیح البخاری، ج ۱، ص ۲- ۱۹۸- ۱۶۳- ۲۵۳- ۲۵۶- ۲۵۸- ۲۵۹؛ سنن ابی داود، ج ۱، ص ۱۴۳ و ۱۴۴؛ السنن الکبری، ج ۲، ص ۱۰۶(نیاز به تکمیل دارد).

[۶]. السنن الکبری، ج ۲، ص ۱۰۶٫

[۷] .سنن ابوداود؛ ج ۱، ص ۷۵؛ السنن الکبری، ج ۲، ص ۴۴۰٫

[۸]. السنن الکبری، ج ۲، ص ۱۰۵٫

[۹]. مسند احمد حنبل، ج ۱، ص ۳۲۱(نیاز به تکمیل دارد)؛ السنن الکبری، ج ۲، ص ۱۰۵٫

[۱۰].بخاری، صحیحه، ج ۱، ص ۱۰۱؛ صحیح النسائی، ج ۲، ص ۵۷٫

[۱۱]. ابن ماجه، سنن، ج ۱، ص ۲۵۵(نیاز به تکمیل دارد).

[۱۲]. صحیح النسائی، ج ۲، ص ۵۷٫

[۱۳]. ترمذی، صحیح، ج ۲، ص ۱۲۶(نیاز به تکمیل دارد).

[۱۴]. صحیح مسلم، ج ۲، ص ۶۲، ۱۲۶٫

[۱۵]. بخاری، صحیح، ج ۱، ص ۱۰۱؛ مسلم، صحیح، ج ۲، ص ۱۲۸٫

[۱۶]. بخاری، صحیح، ج ۱، ص ۱۰۱؛ مسلم، صحیح، ج ۲، ص ۱۰۹؛ ابن ماجه، السنن، ج ۱، ص ۳۲۱؛ ابوداود، السنن، ج ۱، ص ۱۰۶٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


7 + = 15