دایره المعارف اسلام پدیا » ربوبیت کمالی برای انسان
منوی اصلی

ربوبیت کمالی برای انسان

تاریخ: ۱۳ دی ۱۳۹۰ در باب: انسان

بر اساس بینش توحیدی، جز ذات متعالی خداوند هیچ موجودی دارای وجود استقلالی نیست؛ غیر از او همه نشانه، مظهر و تجلی آن ذات متعالی هستند که در ذات و صفات خود محتاج و وابسته به او هستند، بلکه ذاتشان عین نیاز به خداوند است. براین اساس، ربوبیت ذاتی و استقلالی مخصوص خداوند است و نسبت دادن این صفت الاهی به مخلوق، فقط به عنوان این که مظهر و تجلی صفات خداوند هستند، ممکن و جایز است؛ از این رو بر اساس حکمت و عرفان می توان گفت: انسان کامل که نمودار مجموع عالم جسمانى و عالم مثالى و نور است، می تواند مثال عالم ربوبیّت باشد و به همین جهت گفته اند که انسان کامل مظهر اسم اللّه و ربوبیت الاهی است؛ زیرا اسم اللّه شامل همۀ اسم هاى خداوند است و آن مرتبۀ ربوبیّت است؛ چون عالم ربوبیّت معنایی است که  شامل جمیع موجودات است. البته خداوند قیوم بذاته و موجود به وجود اصلی و استقلالی است و غیر او وجودش فرعی و سایه ای است.[۱]

عارفان و حکیمان متأله معتقدند: انسان که عالم اصغر است، مثال عالم ربوبیّت است که عالم اکبر است؛ یعنی انسان مجموعه ای از موجودات ملکى و لطایف ملکوتى است، و اشرف از همه است؛ پس آنچه در عالم ربوبیّت هست در انسان وجود دارد.

در هر صورت انسان کامل به دلیل جامعیت وجودی و برخورداری از مراتب بالای هستی، نسبت به مراتب پایین تر دارای نقش ربوبی و واسطه ای در خلق و پرورش آنها است؛ زیرا نفس انسان کامل واسطۀ فیض خداوند به سوی مخلوقات است.[۲] علاوه این که براساس سخن امام صادق (ع) انسان هر قدر در راه عبودیت و فنا در ذات خدا تلاش کند به همان اندازه می تواند به مقام تجلی ربوبی برسد.[۳]

«بندگی خدا گوهر گران بهایی است که باطن آن ربوبیت است»[۴] که هر کس به آن دست یافت سلطنت بر همه ما سوی الله کند.

نکتۀ پایانی این که هر چند فهم این مطالب و جدا کردن مرز بین توحید و شرک، غالبا برای عموم مردم دشوار است و چه بسا در اثر نداشتن دانش لازم، دچار انحراف از توحید و افتادن در  ورطۀ شرک می گردند، و به همین جهت ائمه (ع) یاران خود را از انتساب و به کارگیری صفت ربوبی در بارۀ خودشان (ائمه) برحذر می داشتند؛ ولی در عین حال با تثبیت اصل قطعی مخلوق و محتاج بودن آنان به خداوند می توان ایشان را به داشتن صفات الاهی و فرابشری توصیف کرد.[۵]



[۱]. محمد شریف نظام الدین احمد بن الهروى، انواریه (ترجمه و شرح حکمه الاشراق سهروردى)، ص ۱۸۸، امیر کبیر، چاپ دوم، تهران، ۱۳۶۳ ش‏.

[۲]. گرامی، محمد علی، لولا فاطمه، ص۲۲، چاپ اول، دار الفکر، ۱۳۸۱ ش.

[۳]. “العبودیه جوهر کنهها الربوبیه فما فقد من العبودیه وجد فی الربوبیه”، امام صادق (ع)، مصباح الشریعه، ج ۱، ص ۷، مؤسسۀ الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۰ ق.

[۴]. منسوب به امام صادق علیه السلام، مصباح الشریعه فی حقیقه العبودیه “العبودیه جوهره کنهها الربوبیه”.

[۵]. فَقَالَ الصادق (ع): “اعْلَمَا أَنَّ لَنَا رَبّاً یَکْلَؤُنَا بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ نَعْبُدُهُ یَا مَالِکُ وَ یَا خَالِدُ قُولُوا فِینَا مَا شِئْتُمْ وَ اجْعَلُونَا مَخْلُوقِینَ فَکَرَّرَهَا عَلَیْنَا مِرَاراً وَ هُوَ وَاقِفٌ عَلَى حِمَارِهِ، بحار الانوار، ج ۴۷، ص ۱۴۸٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 7 = 14