دایره المعارف اسلام پدیا » تفاوت (عقل انسان) با عقل اول
منوی اصلی

تفاوت (عقل انسان) با عقل اول

تاریخ: ۰۴ دی ۱۳۹۰ در باب: عقل 2

در بیان فرق بین عقل انسان و آن چه که در این حدیث شریف نبوی (“اول ما خلق الله العقل”)[۱]، به عنوان اولین مخلوق خدای تبارک و تعالی وارد شده است، باید گفت، عقلی که در وجود انسان است یکی از قوای نفس و یک حجت درونی است که با آن تفکر و تعقل و اندیشه می کند و انسان را در مسیر کمال رهبری می نماید.

در مقابل، عقل دیگری وجود دارد که، جوهرى است که هم ذاتاً مجرد است و هم فعلاً، نه خودش جوهر مادى و جسمانى است و نه براى انجام دادن کارهایش محتاج است به این که با بدن یا جسمى همانند بدن مرتبط باشد و آن را به منزله ابزارى به کار گیرد؛ چه در طبیعت و چه در ما وراء طبیعت. به این نوع موجود مجرد، “مجرد تام” نیز مى‏گویند. عقل در موجودات طبیعت تأثیر مى‏گذارد ولى خود به هیچ وجه از آنها تأثیر نمى‏پذیرد. اساساً موجود مجرد تام، ثابت محض است و هیچ نوع تغییر و تغیر و حرکتى در آن راه ندارد و چون زمان، اندازۀ حرکت و تابع آن است، پس مجرد تام، از زمان هم فارغ است و نسبت دادن زمان به آن بى‏معنا است.[۲]

البته همان گونه که جهان آفرینش و عالم مخلوقات از یک جهت به سه عالم کلى ماده و مثال و عقل تقسیم مى‏شود، ادراکات انسان نیز به ادراک حسى و خیالى و عقلى (کلى) تقسیم شده و نفس انسانى در هر مرتبه‏اى از ادراک، با عالم مناسب همان مرتبه، ارتباط برقرار مى‏نماید؛ از این رو نفس و قوه‏ ادراکى انسان در مرتبه‏ ادراک کلیات با عالم مجردات محض (عالم عقل) در ارتباط بوده و به تناسب ظرفیت وجودى خود از آن عالم، کسب فیض مى‏نماید.[۳]

 



[۱]. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۱، ص ۹۶، موسسه الوفا، بیروت، ۱۴۰۴ق.

.[۲] عبودیت، عبدالرسول، در آمدى بر فلسفه اسلامى، ص ۱۸۶، مؤسسه‏ آموزشى و پژوهشى امام خمینى (ره).

.[۳] بدایه الحکمه، مرحله‏ یازدهم، فصل دوم، ص ۱۴۳ – ۱۴۰ و مرحله دوازدهم، فصل نهم، ص ۱۷۲ و ۱۷۱؛ نهایه الحکمه، مرحله یازدهم، فصل سوم، ص ۲۴۶ – ۲۴۳ و مرحله‏ دوازدهم، فصل نهم، ص ۳۱۳ و ۳۲۳؛ اسفار، ج ۱، ص ۳۰۳، ج ۷، ص ۲۷۶ – ۲۶۲؛ مصباح یزدی، محمد تقی، تعلیقه نهایه الحکمه، ش ۳۳۵ و ۴۶۰٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 1 = 10