دایره المعارف اسلام پدیا » ولايت فقيه و احزاب
منوی اصلی

ولایت فقیه و احزاب

تاریخ: ۳۰ آذر ۱۳۹۰ در باب: ولایت فقیه

احزاب سیاسى، به معناى دسته بندى هاى مختلف با دیدگاه‏هاى متفاوت، در همۀ جوامع از زمان باستان تا روزگار ما وجود داشته است. اما احزاب سیاسى به معناى جدید، بى شک، محصول الزامات آئین‏هاى انتخاباتى و پارلمانى بوده اند.[۱] با این وصف، این مفهوم نیز محصول تمدّن نوینى است که از دوران نوزایى در اروپا شکل گرفت و سپس سیطرۀ معیارها و مبانى خود را به سرتاسر جهان گسترش داد. امروز وجود احزاب نمادى از مشارکت مردمى و آزادى سیاسى محسوب مى شود.

بر این اساس، باید به این مفهوم در ساختار حکومت اسلامى به عنوان یک عنصر متغیّر که به شرایط اجتماعى، سیاسى و فرهنگى ارتباط دارد، نگریست. اگر وجود چنین پدیده اى در گسترش حضور مردم در صحنۀ سیاسى و تحکیم نظام اسلامى مؤثر باشد، این امر، ضرورت وجود آن را اقتضا مى کند. در همین راستا، اگر قانون، وجود احزاب را بپذیرد احزاب، مانند هر امر قانونى دیگرى، مادامى که مصالح اقتضا کنندۀ آنها به قوّت خود باقى است و تغییرى در قانون بر اساس مصالح جدید رخ نداده است، به حیات خود ادامه مى دهند. ضوابط شکل گیرى و محدودۀ عمل آنها بر اساس قانون تعیین مى شود و در همان چارچوب معنا پیدا مى کند.

آنچه باید مورد مداقّه قرار گیرد نسبت بین احزاب با ولایت فقیه است. در واقع احزاب نمونه اى از تجلّى ارادۀ مردم هستند، که این اراده ضامن شکل گیرى و تداوم حکومت اسلامى است؛ بنابراین، نسبت احزاب با ولایت همان نسبت مردم با رهبرى است.

البته شواهد تاریخى در کشورهاى مختلف اسلامى، از جمله ایران، همواره نشان داده است که ارادۀ ملّى، در بسیارى از موارد، با بروز و ظهور مردمى همراه بوده و کمتر در قالب احزاب تجلى پیدا کرده است.

از سوى دیگر، آنچه تا حال در داخل کشور شکل گرفته، کمتر مصداق حزب، به معناى واقعى کلمه بوده است. تشکل هاى داخلى تنها بیان‏گر نوعى سلیقه، بدون وجود تعریف و مبنایى روشن در مورد محورهاى اصلى مسایل سیاسى، است؛ از این‏رو، نه تحزّب مورد استقبال مردم ما قرار گرفته و نه آنچه ظهور کرده، حزب بوده است.

یکى از مهم ترین آفات تحزّب این است که مصالح کلى نظام یا منافع ملّى فداى منافع و مصالح حزبى گردد، چنین امرى بدون شک در نظام اسلامى و هیچ نظام معقول سیاسى دیگرى پذیرفته نمى شود.

منبع جهت مطالعه بیشتر:

مهدى هادوى تهرانى، ولایت و دیانت، مؤسسه فرهنگى خانه خرد، قم، چاپ دوم، ۱۳۸۰٫



[۱]. قاضى، ابوالفضل، حقوق اساسى و نهادهاى سیاسى، ص۷۲۱، انتشارات دانشگاه تهران، اسفند ۱۳۷۳٫




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


6 + = 13