دایره المعارف اسلام پدیا » تقویت اعتقادات مذهبی
منوی اصلی

تقویت اعتقادات مذهبی

تاریخ: ۰۵ آذر ۱۳۹۰ در باب: خودکشی

به جز معصومان (ع) بخش عظیمی از انسان ها ممکن است در مواردی، در افکار، عقاید و اعمال خود دچار نوسانات و فراز و نشیب هایی شوند؛ مثلاً در وجود خدا شک کنند، یا در درستی حکمی از احکام الهی دچار تردید هایی شوند و در بعضی موارد بر اثر این شک و تردیدها دست به خودکشی بزنند؛ ولی با استعانت از خداوند متعال و با صبر و مقاومت می توان با آن مبارزه کرد و به حالت عادی خود برگشت.

اولین گام در مبارزه با این نوع شک ها و وسوسه ها، ریشه یابی آنها و شناخت منشأ آنها است. منشأ بعضی از ضعف های اعتقادی، خطا و اشتباه در دریافت و تجزیه و تحلیل اطلاعات و آگاهی های دینی است که در این صورت باید با مطالعات بیشتر، پرسش از افراد آگاه و بحث و گفتگو با آنان، این ضعف ها و اشتباهات را بر طرف نمود.

در بعضی از مواقع شک و تردیدهایی برای انسان حاصل می شود که نه تنها مضر نیستند بلکه بسیار سودمند و عین ایمان هستند.

شک و تردید در اعتقادات دو گونه است: یکی ابتدایی و موقّت که زمینۀ یقین است؛ دوم شک دائمی و همیشگی. شک های دائمی از مرض های روحی است و سلامت روحی و جسمی، فرد و جامعه را در معرض خطر می اندازد. بنابراین، باید با دقّت معالجه گردد. توضیح این که همان گونه که یقین و علم باعث آرامش روح و موجب تکامل انسان است؛ در مقابل شک و تردید موجب اضطراب و سلب آرامش و مانع حرکت و تکامل است؛ به همین جهت در اسلام شک با شرک برابری می کند.[۱]چنان که فلیسوفان اسلامی نیز ردّ شکاکیت را در رأس کارهای فلسفی و علمی خود قرار می دهند و با ابزار فکر و اندیشه به مبارزه با این بیماری می پردازند تا جامعه را از این خطر نجات دهند.[۲]

اما شک و تردید ابتدایی که زمینۀ یقین است مذموم نیست، بلکه نشانۀ آغاز بلوغ عقلی و فکری است. توضیح این که انسان همان گونه که از نظر جسمی دارای بلوغ است، از نظر فکری و عقلی نیز دارای بلوغ است که از زمان بلوغ جسمانی (۹سالگی) آغاز و تقریباً در سن چهل سالگی کامل می شود. ملاصدرا معتقد است در انسان ابتدا ویژگی های مادی و جسمی پدید می آیند و تقویت می شوند، اما ویژگی های روحی و عقلی پس از تقویت و تکمیل ویژگی های جسمی پدید می آیند و تقویت می گردند.[۳]

به نظر می رسد یکی از دلایلی که بسیاری از جوانان در سن بلوغ جسمی دچار شک و تردید در مسائل اعتقادی می شوند، همین نکته است؛ یعنی در سن بلوغ، عقل آغاز به فعالیت می کند، اما آنچه تا به حال بیشتر به آن انس داشته مسائل مادی بوده است و نسبت به مسائل ماورای مادی یا انس نداشته یا نمی توانسته به عمق آن پی ببرد. زمان بلوغ که آغاز حرکت تکاملی عقل است، می خواهد به عمق اعتقادات و باورهای خود برسد و حقیقت آن را درک کند، قهراً با سؤالات متعددی رو به رو خواهد شد؛ البته این بدان معنا نیست که این نوع شک، مریضی نیست و نباید درمان شود، بلکه به این معنا است که نباید از آن هراس و واهمه داشت و باید با دقّت و بدون نگرانی به درمان آن پرداخت.

در هر صورت به نظر می رسد این نوع شک مذموم نیست، بلکه اگر درست مدیریت شود زمینۀ خوبی برای رسیدن به یقین است. بهترین مدیریت، ارتباط داشتن با مربیان آگاه و دلسوز و دانشمندان دینی است.

نکتۀ مهم قابل تذکر این است که  احساس نگرانی از پدید آمدن حالت شک و تردید نشانۀ خوبی از سلامت روح است، بلکه براساس روایات این احساس نگرانی علامت ایمان خالص شخص است. شخصی خدمت پیامبر اکرم (ص) رسید و گفت: ای رسول خدا (ص) هلاک شدم. رسول خدا (ص) فرمود: «شیطان به سراغت آمد و به تو گفت چه کسی تو را خلق کرد و تو گفتی خدا، پس او گفت خدا را چه کسی خلق نمود». مرد گفت: درست است یا رسول الله (ص). سپس پیامبر (ص) فرمود: «این ایمان محض است».[۴] [۵]

حاصل آن که ضعف در اعتقادات مذهبی و شک در آنها و باقی ماندن در آن، ممکن است زمینۀ خودکشی را فراهم نماید که با تقویت آگاهی های دینی و تجزیه و تحلیل درست آنها و استمداد از خداوند متعال و اهل بیت عصمت (ع) می توان از این ورطۀ خطرناک به سلامت عبور نمود.


[۱]. کلینی، کافی، ج ۲، ص ۱۲۹، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، تهران، ‏۱۳۶۵ هـ ش، “عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَهَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (ع) وَ هُوَ یَقُولُ کُلُّ قَلْبٍ فِیهِ شَکٌّ أَوْ شِرْکٌ فَهُوَ سَاقِطٌ”.

[۲]. حسن زاده آملی، حسن، معرفت نفس، ج ۱، ص ۵-۱۲، مرکز انتشارات  علمی و فرهنگی، بی جا، ۱۳۶۲هـ ش.

[۳]. ملا صدرا، محمد بن ابراهیم، اسفار، ج ۹، ص ۹۳، مکتبه المصطفوی، چاپ دوم، قم، ۱۳۷۹ش، «اول صفت که در نفس آدمی حادث می شود و سر بر می آورد صفت چهارپایگی است که در کودک، شهوت و شکمبارگی غلبه دارد. آن گاه صفت درندگی که باعث غلبه، دشمنی و مناقشه است به وجود می آید و بعد از آن صفت شیطانی پیدا می شود که ابتداء مکر و نیرنگ در او غلبه می یابد. و بعد از اینها صفت عقل که ظاهر کنندۀ نور ایمان و از حزب الله تبارک و تعالی و لشکر فرشتگان است در او خلق می شود. نیروی عقل از ابتدای بلوغ شروع به رشد می کند و در چهل سالگی به حد کمال می رسد، اما لشکر شیاطین قبل از بلوغ در قلب جای می گیرند و بر او مسلِّط می شوند و نفس با آنها الفت می گیرد و به تبعیت آنها در شهوت، آزاد و رها است، اما از زمان بلوغ که لشکر عقل در قلب شروع به رشد می کند، جنگ و مبارزه در میدان قلب شروع می شود، پس اگر عقل ضعیف باشد، شیطان بر او مسلّط می شود؛ و این شخص در نهایت از لشکر شیطان خواهد بود و در قیامت با آنها محشور خواهد شد و اگر عقل به واسطۀ نور علم و ایمان قوی گردد همۀ قوا را در تحت تسلط خود در می آورد و شخص در ردیف ملائکه و با آنها محشور خواهد شد».

[۴] . کلینی، کافی، ج ۲، ص ۴۲۵، “ابْنُ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِیِّ ص فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَکْتُ فَقَالَ لَهُ ع أَتَاکَ الْخَبِیثُ فَقَالَ لَکَ مَنْ خَلَقَکَ فَقُلْتَ اللَّهُ فَقَالَ لَکَ اللَّهُ مَنْ خَلَقَهُ فَقَالَ إِی وَ الَّذِی بَعَثَکَ بِالْحَقِّ لَکَانَ کَذَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ذَاکَ وَ اللَّهِ مَحْضُ الْإِیمَانِ”.

[۵] . برگرفته از نمایه: شک و تردید در اعتقادات، شمارۀ ۴۸۹۵ (سایت اسلام کوئست: ۵۳۵۶).




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


5 + 3 =