دایره المعارف اسلام پدیا » مفهوم شناسی اصول فقه
منوی اصلی

مفهوم شناسی اصول فقه

تاریخ: ۱۴ آبان ۱۳۹۰ در باب: اصول فقه

معنای لغوی اصول فقه

اصول جمع اصل و اصل در لغت چیزی است که شیء دیگر بر آن مبتنی است.[۱]

فقه در لغت به معنای فهم عمیق.[۲]

معنای اصطلاحی اصول فقه

در تعریف اصطلاحی اصول فقه عبارت‌های مختلفی از اصولیین شیعه و اهل سنت ارائه شده که در ذیل به چند تعریف معروف اشاره‌ای گذرا خواهیم داشت:

۱٫ بسیاری از فقیهان قدیم، علم اصول ‌فقه را چنین تعریف کرده‌اند: «هو العلم بالقواعد الممهّده لاستنباط الأحکام الشرعیه الفرعیه»؛[۳] یعنی اصول فقه عبارت است از علم به قواعدی که برای به دست آوردن احکام شرعی فرعی، آماده شده است.

ولی متأخرین بر این تعریف اشکال نموده‌اند که چنین تعریفی شامل مسئله حجیت ظن در صورت انسداد و مسئله اصول عملیه نخواهد شد.[۴] از این رو‌ در گریز از این اشکال جمله دیگری بر این تعریف افزوده‌اند: «او التی ینتهی الیها فی مقام العمل، یا هر آنچه که نهایتا در مقام عمل به آن استناد می‌شود».

۲٫ مرحوم نائینی، تعریف دیگری ارائه کرده است: «هو العلم بالکبریات التی لو انضمّت الیها صغریاتها یستنتج منها حکم فرعی کلی»؛[۵] علم اصول علم به کبریاتی است که چنانچه صغریات به آنها ضمیمه شود، حکم فرعی کلی استنتاج می‌گردد».

۳٫ تعریف حضرت امام خمینی (قدس سره) از علم اصول: «هو القواعد الالیه التی یمکن ان تقع کبری لاستنباط الاحکام الکلیه الفرعیه الالهیه او الوظیفه العملیه»؛[۶] علم اصول فقه قواعد آلی و ابزاری می‌باشد که ممکن است در مسیر استنباط احکام کلی فرعی قرار گیرد و یا بیان کننده وظیفه عملی مکلف باشد.

۴٫ اصولیین شافعی مذهب، علم اصول را این گونه تعریف کرده‌اند: «هو معرفه دلائل الفقه اجمالا و کیفیه الاستفاده منها و حال المستفید».[۷]



[۱]. فیومی، المصباح المنیر، ج۱، ص۱۶، قم، دارالهجره، چاپ دوم، ۱۴۱۴.

[۲]. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ۹، ص۱۲۳، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

[۳]. بجنوردی، سید حسن، منتهی الاصول، ج ۱، ص ۱۴، بی‌جا، مطبعه موسسه العروج، ۱۳۷۹ ش.

[۴]. آخوند خراسانی، محمد کاظم، کفایه الاصول، ج ۱، ص ۲۳، قم، موسسه النشر الاسلامی، چ دوم، ۱۴۱۴ ق.

[۵]. کاظمی، محمد علی، فوائد الاصول، تقریر درس مرحوم نائینی، ج ۱، ص ۱۹، قم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۷ ق.

[۶]. خمینی، روح الله، مناهج الوصول، ج ۱، ص ۵۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۱۴ ق.

[۷]. زمیلی، وهبه، اصول الفقه الاسلامی، ج ۱، ص ۲۴، بیروت، ‌دار الفکر المباشر، چاپ دوم، ۱۴۲۲ ق.




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


6 + = 11