دایره المعارف اسلام پدیا » مجازات فرار از خمس
منوی اصلی

مجازات فرار از خمس

تاریخ: ۱۴ آبان ۱۳۹۰ در باب: خمس

خمس یکی از فرایض و واجبات دین اسلام است، ترک آن گناه کبیره محسوب می شود و  کسی که آن را نپردازد، شارع مقدس برای او مجازات و برخوردهای خاصی در نظر گرفته است، که به بعضی از روایات وارده در این زمینه، و همچنین دیدگاه برخی از مراجع معظم تقلید در مورد فرار از خمس بوسیله هدیه دادن بعضی از اموال، اشاره می شود.

ابتدا به نقل روایات پرداخته می شود:

ابو بصیر مى‏گوید: از امام باقر (ع) شنیدم که مى‏فرمودند: هر کس چیزى از خمس را خریدارى کند، خداوند عذر او را نمى‏پذیرد. او چیزى را خریده که برایش حلال نیست.[۱]

از حضرت مهدى (ع) نقل شده است: به نام خداوند بخشاینده مهربان. لعنت خدا و فرشتگان و همۀ مردم بر کسى که یک درهم حرام از مال ما بخورد.[۲]

باز از آن حضرت (ع) نقل شده است: امّا آنان که اموال ما را در اختیار گرفته‏اند، هر کس چیزى از آن را حلال بداند و بخورد یقینا آتش خورده است.[۳]

از على (ع) نقل شده که فرمودند: هر که مالش فراوان گردد و حقّ آن را ادا نکند روز قیامت مال او تبدیل به مارهائى مى‏شود، که پیوسته او را مى‏گزند.[۴]

از هشام بن حکم از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: هر کس حقّ خدا را ندهد، دو برابر آن را در باطل خرج خواهد کرد.[۵]

اما نظرات بعضی مراجع معظم تقلید دربارۀ پرداخت هدیه جهت فرار از خمس:

حضرت امام خمینی(ره): در جواب این سوال که: قطعه زمینى است که براى تأمین منزل خریدارى شده و فعلا تصمیم گرفته‌ایم این زمین را جهت خرید منزل بفروشیم، ولى این پول به مقدار خرید منزل نیست، آیا مى‌توانیم تا وقتی که سال مالى ما نرسیده پول زمین یا خود زمین را به همسر یا فرزندمان هبه کنیم یا نه؟ فرموده اند: هبه (هدیه) مانع ندارد ولى اگر زمین از در آمد و حقوق بدون دادن خمس تهیّه شده، با فروش، خمس پول آن را باید بپردازید و هم چنین اگر هبۀ خود زمین، زائد بر شأن یا براى فرار از خمس باشد، باید خمس زمین داده شود.[۶]

حضرت آیت الله خامنه ای: در جواب این سوال که: زن و شوهرى براى این که خمس به اموال آنها تعلق نگیرد، قبل از رسیدن سال خمسى‌شان، اقدام به هدیه کردن سود سالانه خود به یک دیگر مى‌کنند، لطفا حکم خمس آنها را بیان فرمائید، فرموده اند: با این گونه بخشش که صورى و براى فرار از خمس است، خمسِ واجب از آنان ساقط نمى‌شود.[۷]

حضرت آیت الله صافی گلپایگانی: در جواب این سؤال که: آیا عمل کسانى که قبل از رسیدن سال، براى فرار از خمس، اموال خود را مى‌بخشند صحیح است یا خیر؟ فرموده اند: اگر بخشش آنها در حدّ شأن آنها باشد اشکال ندارد.[۸]

حضرت آیت الله مکارم شیرازی: در جواب این سوال که: آیا جایز است شخص قبل از رسیدن سال، اموال خود را به قصد فرار از خمس به همسرش، یا به شخص دیگرى ببخشد؟ فرموده اند: چنانچه واقعاً ببخشد و این مقدار بخشش در شأن او باشد، خمس به او تعلّق نمى‌گیرد؛ ولى از فضیلتى محروم شده است.[۹]

حضرت آیت الله فاضل لنکرانی: در جواب این سؤال که: آیا جایز است انسان قبل از رسیدن سال خمسى براى فرار از خمس، اموال خود را به دیگرى ببخشد؟ فرموده اند: در صورتى که بخشش مناسب با شأن انسان نباشد راه فرار از خمس نمى‌باشد و باید خمس آن را بدهد و همچنین است اگر بخشش به عنوان حیله‌اى براى فرار از خمس باشد؛ مثل این که مال خود را به کسى ببخشد و با او قرار بگذارد که بعد از فرارسیدن سال خمسى، مال را به صاحب مال ببخشد.[۱۰]

نتیجه: بنا بر نظر کسانی که خمس هدیه را لازم نمی دانند، در صورتی هدیه خمس ندارد که مناسب با شأن هدیه گیرنده باشد و هدیه دادن به علت فرار از خمس نیز نباشد.



.[۱] الحکم الزاهره با ترجمه انصارى، ص ۳۱۳… عن ابی بصیر عن ابی جعفر (علیه السّلام) قال: سمعته یقول: من اشترى شیئا من الخمس لم یعذره اللَّه، اشترى ما لا یحلّ له، حر عاملی، الوسائل ج ۶، ص ۳۳۸٫

.[۲] همان، عن المهدی (ع): بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم لعنه اللَّه و الملائکه و النّاس اجمعین على من اکل من مالنا درهما حراما، مجلسی، محمد باقر، بحار ج ۵۳، ص ۱۸۴؛ طبرسى، ابو منصور احمد بن علی، الاحتجاج، ۲ج، ص۳۰۰٫

.[۳] عن المهدی (علیه السّلام): و امّا المتلبّسون بأموالنا فمن استحلّ منها شیئا فأکله فإنّما یأکل النّیران، اعلام الورى، ص ۴۲۴؛ کشف الغمه ج۲، ص ۵۳۲٫

.[۴] عن علیّ (علیه السّلام) إنّه قال: َ مَنْ کَثُرَ مَالُهُ وَ لَمْ یُعْطِ حَقَّهُ فَإِنَّمَا مَالُهُ حَیَّاتٌ تَنْهَشُهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ، بحار، ج ۹۳، ص ۲۹٫

.[۵] … عن هشام بن الحکم عن ابی عبد اللَّه (علیه السّلام) قال: مَنْ مَنَعَ حَقّاً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْفَقَ فِی بَاطِلٍ مِثْلَیْهِ، کلینی، کافی، ج ۳، ص ۵۰۶٫

.[۶] امام خمینی، سید روح الله، استفتاءات (امام خمینى)، ج‌ ۱، ص ۴۰۵، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، ۱۴۲۲٫

.[۷] حسینی خامنه ای ، سید علی، اجوبه الاستفتاءات (فارسی)، ص ۱۷۸، دفتر معظم له، قم،۱۴۲۲٫

.[۸] صافی گلپایگانی، لطف الله، جامع الاحکام، ج ۱، ص ۱۷۳، انتشارات حضرت معصومه(س)، قم، ۱۴۱۷٫

.[۹] مکارم شیرازی، ناصر، استفتاءات جدید، ج ۲ ، ص ۱۸۷، انتشارات مدرسۀ امام علی (ع)، قم، ۱۴۲۷٫

.[۱۰] فاضل لنکرانی، محمد، جامع المسائل، ج ۱، ص ۲۰۸، انتشارات امیر قلم، چاپ یازدهم، قم.




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


9 + = 10