دایره المعارف اسلام پدیا » فرق ایمان با علم
منوی اصلی

فرق ایمان با علم

تاریخ: ۱۰ آبان ۱۳۹۰ در باب: ایمان

شایع ترین معنای علم نزد حکما، مطلق ادراک است[۱].  دانشمندان و متکلمان غربی «ایمان» را به گونه ای تعریف می کنند که با علم در یک مقوله نمی­گنجد، ولی ایمان در مکتب اسلام و بیان فلاسفه و علمای اسلام، همان یقین منطقی، به علاوه پذیرش و تلقی به قبول قلب است. توضیح این که اگر ما گزاره­ای را صد در صد قبول داشته و صحیح بدانیم، این یقین است. (واضح است که ایمان با یقین روانشناختی هم سازگار است، و بین یقین منطقی و یقین روانشناختی تفاوت هایی وجود دارد) و بعد اگر این یقین را قلبا هم پذیرفتیم،  آن گاه ایمان خواهد شد.

البته روشن است که ایمان دارای مراتب فراوانی است و هر مرتبه با مرتبه دیگر متفاوت خواهد بود. حضرت امام خمینی (ره) برای بیان فرق بین ایمان و علم؛ مثالی شنیدنی دارند، ایشان می­گوید: هم ما و هم یک فرد مرده شوی علم داریم که مردگان به انسان آسیبی نمی­رسانند، ولی مرده شوی علاوه بر علم به این واقعیت، قلبش هم تسلیم این حقیقت شده است و به این معنا ایمان پیدا کرده است و در نتیجه با طمأنینه و آرامش در میان خیل مردگان رفت و آمد می­کند و اما ما چون تنها به این قضیه علم داریم و هنور قلب ما تسلیم این حقیقت نشده است، با رؤیت مردگان و یا تنهایی با آنان، دچار اضطراب می­شویم و ترس ما را فرا می­گیرد.[۲]

علم یک قدم تا ایمان فاصله دارد. مسلماً علم به تنهایی آدمی را وادار به التزام به لوازم علمش نمی کند.[۳] فرعونیان علم داشتند، ولی علی رغم آن  کافر شدند. خداوند دربارۀ آنان می فرماید: (فرعونیان) از روی ستم و برتری جویی به آیات خدا کفر ورزیدند در حالی که در دل به آن یقین داشتند.[۴] یکی دیگر از نمونه هایی که خداوند ذکر می کند بلعم باعورا است او اگرچه عالم بود، ولی در عمل لغزید، قرآن می فرماید: “و بر آنها بخوان سرگذشت آن کس را که آیات خود را به او دادیم، ولى (سرانجام) خود را از آن تهى ساخت و شیطان در پى او افتاد، و از گمراهان شد”!.[۵] و اگر می خواستیم وی را بالا می بردیم به وسیلۀ آن (آیات)، ولی او به زمین چسبید و از هوای خویش تبعیت کرد.[۶]

لذا علم؛ فقط زمینۀ التزام به محتوایش را فراهم می آورد، ولی این زمینه، وقتی مؤثر واقع می شود که به دنبال آن ایمان باشد. با علم و ایمان است که راه عمل هموار می شود، البته باید موانع بر سر راه  ایمان نیز برداشته شود.[۷] پیروی از هواهای نفسانی، وسوسه های شیطان و .. از این موانع هستند.

نمایه های مرتبط:

۱٫ رابطۀ علم و دین، سؤال ۲۱۰ (سایت اسلام کوئست: ۱۳۰۱).

۲٫ تعریف علم، سؤال ۳۱۵۰ (سایت اسلام کوئست: ۳۴۱۴).

۳٫ رابطۀ اعتقاد و علم، سؤال ۱۸۵۵ (سایت اسلام کوئست: ۱۸۳۸).


[۱]. برای دانستن دیگر معانی علم و نظریات مختلف پیرامون آن به سؤال ۳۱۵۰ (سایت اسلام کوست: ۳۴۱۴) (تعریف علم) مراجعه کنید.

.[۳] برای آگاهی بیشتر از فرق بین علم و ایمان، نک: چهل حدیث، امام خمینی، ص ۳۷؛ اخلاق در قرآن، مصباح یزدی ص ۱۴۰٫

.[۴] نمل، ۱۴٫

[۵]. اعراف، ۱۷۵٫

[۶]. اعراف، ۱۷۶٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


8 + = 15