دایره المعارف اسلام پدیا » علم، رزق معنوی
منوی اصلی

علم، رزق معنوی

تاریخ: ۱۲ آبان ۱۳۹۰ در باب: رزق و روزی

علامه طباطبایی (ره) دربارۀ توسعه معنای رزق از نظر قرآن می گوید:

«معناى رزق روشن و واضح است و آنچه از موارد استعمال آن به دست مى‏آید این است که در معناى این کلمه نوعى بخشش و عطا هم خوابیده؛ مثلا مى‏گویند پادشاه به لشگریان رزق مى‏دهد، که این جمله تنها شامل مواد غذایى لشگر مى‏شود، قرآن کریم هم مى‏فرماید:” وَ عَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَ کِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ”[۱]؛ مردى که صاحب فرزند است باید رزق و لباس همسران را به طور متعارف بگیرد. که در این آیه لباس جزء مصادیق رزق شمرده نشده است.

این معناى اصلى و لغوى کلمه بود، ولى بعدها در معناى آن توسعه دادند و هر غذایى را که به آدمى مى‏رسد، چه دهنده‏اش معلوم باشد و چه نباشد رزق خواندند، گویا رزق بخششى است که به اندازه تلاش و کوشش انسان به او مى‏رسد هر چند که عطا کننده آن معلوم نباشد، سپس توسعه دیگرى در معناى آن داده و آن را شامل هر سودى که به انسان رسد نموده‏اند هر چند که غذا نباشد، و به این اعتبار همه مزایاى زندگى اعم از مال و جاه و عشیره و یاوران و جمال و علم و غیره را رزق خواندند…  نیز از شعیب حکایت فرموده که به قوم خود گفت:” یا قَوْمِ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کُنْتُ عَلى‏ بَیِّنَهٍ مِنْ رَبِّی، وَ رَزَقَنِی مِنْهُ رِزْقاً حَسَناً”[۲]  که مراد وى از” رزق حسن” نبوت و علم بود».[۳]

امام مجتبى(ع) می فرماید: «حسنه» (نیکو، که در قرآن مکرّر نام برده شده: «رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَهً وَ فِی الْآخِرَهِ حَسَنَهً»[۴]) در دنیا، علم و عبادت است و در آخرت، بهشت».[۵]

صدرالمتألهین در تفسیر خود، غذای هر موجودی را از جنس آن موجود و مشابه آن معرفی می کند. پس همان طور که غذای ابدان طعام های مادی و مناسب بدن است، غذای عقول انسانی نیز مناسب آن و عبارت است از ادراک علوم عقلی. حیات عقول و تکمیل و ازدیاد آن به علم است، و در مقابل موت و هلاکت آن به جهل است. سپس ایشان رزق در آیه شریفۀ «وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقى»[۶] را رزق معنوی علمی معرفی می کند.[۷]

امام علی (ع) در بارۀ اهمیت علم می فرماید: «کمال دین طلب علم  و عمل به آن است. آگاه باشید که طلب علم از طلب مال بر شما واجب تر است».[۸] البته مشکلاتی چون امرار معاش و مخارج سنگین زندگی ممکن است فکر طالب علم را مشغول کند، اما در این رابطه نیز روایاتی، بیانگر  تضمین روزی اهل علم از جانب خداوند سبحان است. از جملۀ آنها حدیثی است که پیامبر اکرم (ص) می فرماید: “کسی که صبح گاه به دنبال علم برود ملائکه بر او سایه می افکنند و در معیشت او برکت داده می شود و از روزی او چیزی کاسته نمی شود”.[۹]



[۱]. بقره، ۲۳۳٫

.[۲] هود، ۸۸٫

[۳]. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، موسوى همدانى، سید محمد باقر، ج‏۳، ص ۲۱۵و۲۱۶، دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم‏، چاپ پنجم، قم‏، ۱۳۷۴ ش‏.

.[۴] بقره، ۲۰۱٫

[۵]. جنتى‏، احمد، نصایح، ص  ۹۶، الهادى‏، چاپ بیست و چهارم‏، قم‏، ۱۳۸۲ ش‏.

.[۶] طه، ۱۳۱٫

.[۷] صدرالمتالهین، محمد بن ابراهیم‏، تفسیر القرآن الکریم، خواجوى‏، محمد، ج‏۱، ص ۲۹۱، بیدار، چاپ دوم‏، قم‏، ۱۳۶۶ ش.‏ «و غذاء کلّ موجود من جنسه و مما یشابهه. فکما انّ غذاء الأبدان من جنسها و هو نیل المطعومات المحسوسه، فغذاء العقول الإنسانیّه إدراک العلوم العقلیّه. إذ بها حیوه تلک العقول و بها تکمل و تزید و بفقدها تموت و تهلک، و بحسب نقصانها تذبل و تضعف و إلى الرزق المعنوی العلمی وقعت الإشاره فی قوله تعالى وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقى‏».

.[۸] کلینى، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، کافی، ج‌۱، ص ۷۳، دار الحدیث للطباعه و النشر، چاپ اول، قم، ۱۴۲۹ ه‍ ق.«قَالَ سَمِعْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ یَقُولُ أَیُّهَا النَّاسُ اعْلَمُوا أَنَّ کَمَالَ الدِّینِ طَلَبُ الْعِلْمِ وَ الْعَمَلُ بِهِ أَلَا وَ إِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ أَوْجَبُ عَلَیْکُمْ مِنْ طَلَبِ الرزق…»

[۹]. علامه مجلسى‏، بحار الأنوار، ج ۱، ص ۱۸۴، اسلامیه،‏ تهران. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): ” مَنْ غَدَا فِی طَلَبِ الْعِلْمِ أَظَلَّتْ عَلَیْهِ الْمَلَائِکَهُ وَ بُورِکَ لَهُ فِی مَعِیشَتِهِ وَ لَمْ یَنْقُصْ مِنْ رِزْقِه‏ “




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


2 + 9 =