دایره المعارف اسلام پدیا » رازقیّت خداوند متعال
منوی اصلی

رازقیّت خداوند متعال

تاریخ: ۱۲ آبان ۱۳۹۰ در باب: رزق و روزی

رازقیت خداوند متعال به این معنا است که رزق و روزى همه موجودات را به عهده گرفته و ضمانت نموده است؛ یعنی آن سهم و نصیبى که باید به مخلوقات برسد تا بتوانند به وجود و بقاى خود ادامه دهند، به آنها می رساند. البته تعهد و ضمانت الهى و رزّاقیت و روزى رسانى اى که به ذات اقدس پروردگار نسبت مى‏دهیم با ضمانت‏ها و تکفّل‏هاى انسانى متفاوت است. اگر در قرآن کریم آمده: «رزق و روزى هر جنبده‏اى بر عهدۀ خداوند است»،[۱] باید در نظر داشت کسى که رزق جنبندگان را به عهده گرفته است «اللَّه» مى‏باشد نه یک مخلوق. «اللَّه» یعنى آن کس که آفرینندۀ نظام هستى و خالق موجودات است، از این جهت تعهد الهى با تعهد مخلوقى که جزئى از همین نظام مى‏باشد و تحت تأثیر موجودات این نظام است، تفاوت دارد. «از امام علی(ع) پرسیدند اگر در خانه مردى را به رویش ببندند، روزى او از کجا خواهد آمد؟ فرمود: از آن جایى که مرگ او مى‏آید»[۲]؛ یعنی خداوند سبحان قدرت دارد که در هر شرائطی روزی موجودات را به آنها برساند.

“رازق” (اسم فاعل) از صفات خداوند بوده و صفت روزی رسانی خداوند را بیان می کند و “مرزوق” (اسم مفعول) صفت مخلوقات خداوند است که خداوند به آنها رزق و روزی می دهد.

شناختن فعل خدا و رزّاقیت او، شناخت نظام عالم است. ما خود جزو عالمیم و مانند سایر اجزاى آن وظیفه‏اى داریم. البته وظایفى هم که ما دربارۀ ارزاق و حقوق داریم و قانون خلقت یا قانون شریعت ما را به آن‏ها موظف ساخته است از شئون رزّاقیت خداوند است. قوّۀ جذب و تغذّى که در گیاهان است، نیز جهازات تغذیه، میل‏ها و غریزه‏هایى که در جانداران است و آن ها را به سوى مواد غذایى رهنمون مى‏سازد، همه از مظاهر رزّاقیت حضرت حق است. خدا است که هر جاندارى را به وسیله مجموعه‏اى از میل‏ها و رغبت‏ها مسخّر کرده تا به دنبال هر آنچه نیاز دارد برود و براى ارضاى این میل‏ها در تلاش باشد. همین اندیشه و تلاش و کوشش زمینه ساز رزّاقیت خداوند است و رزّاقیت او است که روزى و روزى خوار، رزق و مرزوق را عاشق یک دیگر قرار داده و در پى هم روانه کرده است.

در نگاه اول و با دیدی وحدت گرایانه، تمام وجود ما و آنچه که توانایی استفاده از آن را داریم، متعلق به پروردگار هستی بخش است. این واقعیت در آیات بسیاری از قرآن به مخاطبان گوشزد شده است، از جمله:

۱٫ “لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْض”؛[۳] تمام آنچه در آسمان ها و زمین است متعلق به پروردگار می باشد.

۲٫ “إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُون”؛[۴] همه متعلق به خدا بوده و به سوی او بازخواهیم گشت.

۳٫ “قُلْ لِمَنْ ما فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلَّه‏”؛[۵] بگو آنچه در آسمان ها و زمین است، متعلق به کیست؟ بگو به پروردگار!

۴٫”هُوَ الَّذی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فی‏ مَناکِبِها وَ کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَیْهِ النُّشُور”؛[۶] اوست که تمام زمین را رام شما گرداند پس در گوشه و کنار آن به راه افتید و از روزی او بخورید و بازگشتتان به سوی او خواهد بود.

از طرف دیگر و با نگاهی تکثرگرایانه، خداوند، انسان ها را مالک بخشی از مواهب موجود در جهان دانسته و در موارد مختلف، به صورت کلی و یا با تقسیم بندی هایی خاص این موضوع را خاطر نشان شده است.

در مواردی چون خمس،[۷] ارث،[۸] مالکیت،[۹] و … به نظر می رسد که پروردگار، به نوعی انسان ها را مالک بخشی از جهان مادی دانسته است. طبیعی است که بین این دو نگاه متفاوت به مالکیت که از دو منظر جداگانه بیان شده است، تفاوتی نمی توان یافت و قرآن چه زیبا در یک آیه به هر دو نگاه اشاره کرده است: “وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً مِنْهُ إِنَّ فی‏ ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُون”؛[۱۰] و آسمان ها و زمین را در اختیارتان نهاد که همه اش از او است. همانا در این نکته، برای انسان های دارای اندیشه، نشانه هایی است.



[۱]. هود، ۶٫

.[۲] سید رضی، نهج البلاغه، دشتى، محمد، ص ۷۱۵، حکمت ۳۵۶، مشهور، چاپ اول، قم، ۱۳۷۹ش.

.[۳] بقره، ۲۸۴؛ آل عمران، ۱۰۹ و ۱۲۹؛ نساء، ۱۲۶ و … .

.[۴] بقره، ۱۵۶٫

.[۵] انعام، ۱۲٫

.[۶] ملک، ۱۵٫

.[۷] انفال، ۴۱٫

.[۸] نساء، ۱۲-۱۱٫

.[۹] یس، ۷۱٫

.[۱۰] جاثیه، ۱۳٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 6 = 9