دایره المعارف اسلام پدیا » تقدیر ارزاق زمین در چهار روز
منوی اصلی

تقدیر ارزاق زمین در چهار روز

تاریخ: ۱۲ آبان ۱۳۹۰ در باب: رزق و روزی

قرآن کریم در بعضی از آیات، به مدت آفرینش آسمان ها و زمین ها و تقدیرارزاق زمینیان اشاره نموده است:

«إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فی‏ سِتَّهِ أَیَّامٍ[۱] : پروردگار شما، خداوندى است که آسمان ها و زمین را در شش روز [شش دوران‏] آفرید».

«قُلْ أَ إِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذی خَلَقَ الْأَرْضَ فی‏ یَوْمَیْنِ[۲]: بگو: آیا شما به آن کس که زمین را در دو روز آفرید کافر هستید».

«وَ جَعَلَ فیها رَواسِیَ مِنْ فَوْقِها وَ بارَکَ فیها وَ قَدَّرَ فیها أَقْواتَها فی‏ أَرْبَعَهِ أَیَّامٍ سَواءً لِلسَّائِلین‏[۳]: او در زمین کوه‏هاى استوارى قرار داد و برکاتى در آن آفرید و موادّ غذایى آن را مقدّر فرمود،- اینها همه در چهار روز بود- درست به اندازه نیاز تقاضا کنندگان»!

«فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ فی‏ یَوْمَیْنِ[۴]: در این هنگام آنها را به صورت هفت آسمان در دو روز آفرید».[۵]

مراد از کلمه «یوم» در آیات مورد بحث پاره‏اى از زمان است، نه روز به معنای معمولى و معهود ذهن ما، چون روز از نظر ما ساکنان زمین عبارت است از مقدار حرکت کره زمین به دور خودش، که یک دور آن را یک روز و یا به عبارتى؛ یک شبانه روز مى‏نامیم، اطلاق روز بر پاره‏اى از زمان بسیار شایع است، از آن جمله کلام خدا است که مى‏فرماید:” ما این ایام را در بین مردم جا به جا مى‏کنیم”.[۶] و نیز مى‏فرماید:” پس آیا در انتظار آنند که همان ایامى که امت‏هاى گذشته داشتند داشته باشند”،[۷] و امثال این موارد که ایام در پاره‏اى از زمان اطلاق شده است.[۸]

 باید توجه داشت که اگرچه روز به این معنا است ولی شبهه ای که مطرح است این است که:

در آیات فوق (سورۀ فصلت) آفرینش زمین را در دو روز، و کوه‏ها و برکات و غذاها در چهار روز، و در دنباله این آیات، آفرینش آسمان ها را نیز در دو روز ذکر کرده که مجموعاً هشت روز مى‏شود، در حالى که در آیات فراوانى از قرآن مجید آفرینش آسمان ها و زمین مجموعاً در شش روز، یا به تعبیر دیگر در شش دوران، بیان شده است.[۹]

مفسران، برای پاسخ به این شبهه، راه هایی را انتخاب کردند:

راه اول (که مشهور و معروف است) این است که: آن جا که مى‏گوید: “اربعه ایام” (چهار روز) منظور تتمه چهار روز است، به این ترتیب که در دو روز اول از این چهار روز زمین آفریده شد، و در دو روز بعد سایر خصوصیات زمین(تقدیر ارزاق آن)، این مدت به اضافه خلقت آسمان ها در دو روز مجموعاً شش روز (شش دوران) مى‏شود.

نظیر این تعبیر در زبان عرب و تعبیرات فارسى نیز وجود دارد که فى المثل گفته مى‏شود: از این جا تا مکه ده روز طول مى‏کشد، و تا مدینه پانزده روز، یعنى پنج روز فاصله مکه و مدینه است و ده روز فاصله این جا تا مکه، البته اگر آیات متعدد آفرینش در شش روز نبود چنین تفسیرى پذیرفته نمى‏شد، ولى از آن جا که آیات قرآن یک دیگر را تفسیر مى‏کنند، و قرینه یک دیگر مى‏شوند، تفسیر بالا به خوبى قابل قبول است.

راه دیگرى که تعداد کمى از مفسران آن را انتخاب کرده‏اند این است که:

اربعه ایام (چهار روز) مربوط به آغاز خلقت نیست بلکه اشاره به فصول چهارگانه سال است که مبدء پیدایش ارزاق و پرورش مواد غذایى انسان ها و حیوانات است.[۱۰]

راه سوم: دربارۀ رزق و روزی، واژۀ “قدّر” به کار برده شده است، در حالی که دربارۀ خلقت آسمان و زمین واژۀ “خلق” به کار گرفته شده است؛ یعنی این چهار روز تقدیر ارزاق است نه خلقت آن. با این بیان شاید اصل شبهه به کلی از بین برود؛ زیرا شبهه جایی است که ایام تقدیر روزی را در ردیف خلقت بیاوریم، در غیر این صورت، اشکال از اصل زائل می شود.

علامه طباطبایی (ره) در این باره می فرماید: «ایامى که در این آیات براى خلقت آسمان ها و زمین آمده، چهار روز است: دو روز براى خلقت زمین، و دو روز براى به پا داشتن آسمان هاى هفت گانه، بعد از آن که دود بود و اما ایامى که در آن روزی ها درست شده ایام تقدیر آنها است، نه خلقت روزی ها، و آن چه که در کلام خدا مکرر آمده این است که خدا آسمان ها و زمین را در شش روز آفریده، نه مجموع خلق و تقدیر روزی را.

پس حق این است که ظرف مزبور تنها قید براى جمله اخیر است و دیگر نه حذفى لازم مى‏آید، و نه تقدیرى، و مراد بیان تقدیر ارزاق زمین در چهار فصل سال است‏».[۱۱]



[۱]. اعراف، ۵۴٫

[۲]. فصلت، ۹٫

[۳]. فصلت، ۱۰٫

[۴]. فصلت ، ۱۲٫

[۵]. مکارم شیرازى، ناصر، ترجمه قرآن(مکارم)، دار القرآن الکریم (دفتر مطالعات تاریخ ومعارف اسلامى)، چاپ دوم، قم، ۱۳۷۳ ش.

[۶]. آل عمران، ۱۴۰٫

[۷]. یونس، ۱۰۲٫

[۸]. طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج ۱۷، ص ۳۶۲ و ۳۶۳، دفتر انتشارات اسلامى جامعًۀ مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، قم، ۱۴۱۷ ق.

[۹]. اعراف، ۵۴٫

[۱۰]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۲۰، ص ۲۲۵٫

[۱۱]. المیزان فى تفسیر القرآن، همان، ص ۳۶۳ و ۳۶۴٫




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


+ 3 = 6