دایره المعارف اسلام پدیا » تفرقه
منوی اصلی

تفرقه

تاریخ: ۱۸ آبان ۱۳۹۰ در باب: کلام قدیم

مفهوم شناسی تفرقه

تفرقه در لغت به معنای جدایی، پراکندگی است.[۱] علامۀ دهخدا در توضیح واژه «تفرقه» می­نویسد:

تفرقه عبارت است از:«پراکنده کردن، پراکنده شدن، پراکنده و جدا جدا کردن چیزی را، جدایی، پراکندگی».[۲]

فلسفۀ ایجاد تفرقه

شکی نیست که دشمنان اسلام برای ایجاد تفرقه و جدایی بین مسلمان ها از هر وسیله و ابزاری کمک می گیرند و در این راه تلاش می کنند[۳]، و سرّ این تلاش دشمنان آن است که بتوانند با ایجاد تفرقه بدون هیچ مانع و مشکلی بر آنها تسلط یافته و آنها را استعمار نمایند.[۴]

جایگاه تفرقه در اسلام

(در حال تکمیل است)

جایگاه تفرقه در قرآن

خدای سبحان در آیات فراوانی از تفرقه و جدایی نهی کرده است؛ مانند: (وَ اعْتَصِمُواْ بحِبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَ لَا تَفَرَّقُو) .[۵] (…أَنْ أَقِیمُواْ الدِّینَ وَ لَا تَتَفَرَّقُواْ فِیه).[۶] (وَ لَا تَکُونُواْ کاَلَّذِینَ تَفَرَّقُواْ وَ اخْتَلَفُو).[۷] خدای سبحان در آیات یاد شده ابتدا به اعتصام به حبل الهی و اقامه دین فرمان داده است و این نشان می دهد که راه رهایی از تفرقه پیروی از دین و صراط مستقیم خداوند یعنی بندگی اوست چنان که در آیۀ دیگر به این مطلب تصریح کرده است: (وَ أَنَّ هذا صِراطی‏ مُسْتَقیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبیلِهِ ذلِکُمْ وَصَّاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ).[۸] وجود مبارک حضرت رسول (ص) در جمع اصحاب خود برای تبیین مضمون این آیه کریمه خط مستقیمی روی زمین رسم نمود و پس از آن خطوط جزئی و فرعی از طرف راست و چپ آن ترسیم فرمودند آن گاه از اصحاب پرسیدند: این نقشه چیست آن ها عرض کردند: ما نمی دانیم. رسول خدا(ص) فرمود: راهی که من آورده ام مانند همین راه وسط است و آن راه های چپ و راست راه های گمراهی است.

جایگاه تفرقه در روایات

متأسفانه بعد از رحلت هر یک از انبیای الاهی، بسیاری از پیروان آنان از مسیر  اصلی که توسط پیامبرانشان تعیین شده بود، منحرف شدند. پیامبر اکرم(ص) که با علم نبوت آینده امت خود را به روشنی می دیده است، در روایات متعددی (احادیث افتراق امت) از این امر خبر داده است. احادیث «افتراق امت» را محدثان سنّى و محدثان شیعه با سندهاى مختلف نقل کرده‏اند.[۹] این حدیث در منابع شیعی از جمله، خصال شیخ صدوق، تفسیر عیاشی و احتجاج طبرسی آمده است.[۱۰] گفتنی است که این احادیث دارای تواتر معنوی می باشند؛ یعنی گرچه از نظر کلمات متن، تفاوت هایی است، اما معنای همه آنها یک چیز است.  بر طبق این روایات ، پیامبر اسلام (ص) پیش بینى کرده است که امتش بعد از او به هفتاد و سه فرقه تقسیم خواهند شد. صحیح ترین سند های حدیث افتراق امت، حدیثی است که کلینی در کتاب کافی از امام محمد باقر (ع) نقل کرده است.[۱۱]  در کتب حدیثی از طریق شیعه و اهل سنت روایت شده است که پیغمبر گرامی اسلام (ص) فرمودند: امت موسی پس از او به هفتاد و یک فرقه و امت عیسی پس از وی به هفتاد و دو فرقه تقسیم شدند، و پس از من امتم به هفتاد و سه فرقه تقسیم خواهد شد که تنها یک فرقه اهل نجات خواهد بود، چنانکه از فرقه های هر یک از دو امت موسی و عیسی نیز تنها یک فرقه اهل نجات بود.[۱۲]

حضرت علی (ع) درباره استراتژی تفرقه جویان می فرماید: « إِنَّ الشَّیْطَانَ یُسَنِّی لَکُمْ طُرُقَهُ وَ یُرِیدُ أَنْ یَحُلَّ دِینَکُمْ عُقْدَهً عُقْدَهً وَ یُعْطِیَکُمْ بِالْجَمَاعَهِ الْفُرْقَهَ (وَ بِالْفُرْقَهِ «۳» الْفِتْنَهَ) فَاصْدِفُوا عَنْ نَزَغَاتِهِ وَ نَفَثَاتِهِ وَ اقْبَلُوا النَّصِیحَهَ مِمَّنْ أَهْدَاهَا إِلَیْکُمْ وَ اعْقِلُوهَا عَلَى أَنْفُسِکُم ».[۱۳]

شیطان راه های خویش را برای شما آسان جلوه می دهد و می خواهد پیمان دین شما را گره گره بگشاید و به جای جمعیت و هماهنگی تفرقه اعطا کند و با تفرقه به شما فتنه بدهد.[۱۴] در چنین حالی باید به نصیحت خیرخواهان گوش داد و آن را به جان پذیرفت.

عوامل  ایجاد تفرقه

(در حال تکمیل است)

هوای نفس عامل تفرقه

(در حال تکمیل است)

دشمنان داخلی  عامل ایجاد تفرقه

(در حال تکمیل است)

دشمنان خارجی عامل ایجاد تفرقه

(در حال تکمیل است)

نقش استکبار در ایجاد تفرقه

(در حال تکمیل است)

انواع تفرقه

(در حال تکمیل است)

تفرقۀ دینی ومذهبی

استاد مطهری در رابطه با تفرقه و اختلاف می فرماید: یک وقتی شایع بود و شاید هنوز هم در میان بعضی ها شایع است‏، یک وقتی دیدم یک کسی می‏گفت: این فلسطینی ها ناصبی هستند. ناصبی؛‏ یعنی دشمن علی (ع). ناصبی غیر از سنی است. سنی؛ یعنی کسی که‏ خلیفه بلا فصل را ابوبکر می‏داند و علی (ع) را خلیفه چهارم می‏داند و معتقد نیست که پیغمبر شخصی را بعد از خود به عنوان خلیفه نصب کرده است‏. می‏گوید پیغمبر کسی را به خلافت نصب نکرد و مردم هم ابوبکر را انتخاب‏ کردند. سنی برای امیرالمؤمنین احترام قائل است چون او را خلیفه چهارم و پیشوای چهارم می‏داند و علی را دوست دارد. ناصبی؛ یعنی کسی که علی را دشمن می‏دارد. سنی مسلمان است، ولی ناصبی کافر است، نجس است. ما با ناصبی نمی‏توانیم معامله مسلمان بکنیم. حال یک کسی می‏آید می‏گوید این‏ فلسطینی ها ناصبی هستند. آن یکی می‏گوید. این به آن می‏گوید، او هم یک‏ جای دیگر تکرار می‏کند و همین طور. اگر ناصبی باشند کافرند و در درجه‏ یهودی ها قرار می‏گیرند. هیچ فکر نمی‏کنند که این، حرفی است که یهودی ها جعل کرده‏اند. در هر جایی یک حرف جعل می‏کنند برای این که احساس هم دردی‏ نسبت به فلسطینی ها را از بین ببرند. می‏دانند مردم ایران شیعه‏اند و شیعه‏ دوستدار علی و معتقد است هر کس دشمن علی باشد کافر است، برای این که‏ احساس هم دردی را از بین ببرند، این مطلب را جعل می‏کنند.[۱۵]

از جمله تلاش های دشمنان این است که شیعه را نزد اهل سنت، رافضی و کافر و آنان را نزد شیعه، ناصبی و دشمن اهل بیت معرفی کنند.[۱۶]

تفرقه قومی وحزبی

(در حال تکمیل است)



[۱]. آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی، نشر نی، تهران، ۱۳۷۹، ص ۵۰۴٫

[۲]. دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۷۷، ج ۵، ص ۶۸۴۸٫

[۳] شهید مطهری،آشنایی باقرآن، جلد۴، پاورقی صفحه ۳۲. این گفتار را شهید مطهری در ضمن تفسیر سوره نور درمسجد الجواد بر زبان آورده اند.

[۴]. همان.

[۵]. سوره آل عمران آیه ۱۰۳٫

[۶]. سوره شوری آیه ۱۳٫

[۷]. سوره آل عمران آیه ۱۰۵٫

[۸]. سوره انعام آیه ۱۵۳٫

[۹]. طباطبائی، محمد حسین، المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ج‏۳، ص ۵۸۸، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۴ش؛ جعفری، یعقوب، تفسیر کوثر،ج۳، ص ۴۴۳٫

 .[۱۰]مجلسی ، محمد باقر، بحارالانوار،ج ۲۸،ص۴، موسسه الوفاء، بیروت،۱۴۰۴٫

[۱۱]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۸، ص۲۲۴، دار الکتب الاسلامیه، تهران،۱۳۶۸٫

 .[۱۲]ربانی گلپایگانی،علی، فرق و مذاهب کلامی، ص ۱۳٫

[۱۳]. نهج البلاغه، خ ۱۲۱٫

[۱۴]. همان.

[۱۵]. شهید مطهری،آشنایی باقرآن، جلد۴، پاورقی صفحه ۳۲. این گفتار را شهید مطهری در ضمن تفسیر سوره نور در مسجد الجواد بر زبان آورده اند.

[۱۶]. شهید مطهری،آشنایی باقرآن، جلد۴، پاورقی صفحه ۳۲. این گفتار را شهید مطهری در ضمن تفسیر سوره نور درمسجد الجواد بر زبان آورده اند .




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


1 + = 4