دایره المعارف اسلام پدیا » تحریف سخن مولوی در مثال فیل در تاریکی
منوی اصلی

تحریف سخن مولوی در مثال فیل در تاریکی

تاریخ: ۲۹ آبان ۱۳۹۰ در باب: پلورالیسم

مدعای کثرت گرایان دینی مبنی بر کثرت عرضی ادیان یا مدعای برخی[۱] مبنی بر عصری بودن معرفت دینی است. یکی از دلایلی که آنها بیان کرده اند این است که طرفداران مشرب عرفانی وحدت وجود همچون؛ ابن عربی و مولانا به گواه آثارشان نظر مساعدی نسبت به کثرت دینی دارند، از جمله داستان فیل در تاریکی مولوی است که برخلاف مقصود مولوی آن را شاهدی بر پلورالیسم گرفته اند و با توجه به آن چنین نتیجه گیری می کنند: “تصویر ما از شریعت و طبیعت هم در این عصر (و در هر عصر) تصویری بنا شده بر اجزایی اندک و ناتمام و در گرو و اسارت اجزای ناتمام دیگر است که هنوز نیامده­اند و مکشوف ما نیفتاده­اند و لذا فهم ما هم از عناصر مکشوف امروزین ناقص است”.[۲]

داستان فیل در تاریکی در دفتر سوم «مثنوی معنوی» با عنوان «اختلاف کردن در چگونگی و شکل پیل» آمده است. خلاصه داستان به این شرح است که: “هندی­ها پیلی آوردند و در خانه­ای تاریک قرار دادند و مردم آن دیار که تاکنون پیل ندیده بودند، برای تماشا گرد آمدند. از آن جا که تاریکی سراسر خانه را پوشانده بود، کسی نمی­توانست آن را ببیند؛ از این رو هر یک از آنان دست بر اندام پیل می­سود و چیزی تجسم می­کرد؛ مثلا آن که دست به خرطوم پیل می­کشید، پیل را به صورت یک ناودان تصور می­کرد، آن دیگری که دست بر گوش آن حیوان می کشید، خیال می­کرد که پیل شبیه بادبزن است. همین طور کسی که دست به پای پیل می­کشید، آن را به صورت یک ستون تجسم می­کرد و بالاخره کسی که دست به کمر پیل می­کشید می­گفت: پیل مانند تخت است. حال آن که همه اینان در اشتباه بودند.

در واقع حکایت تمثیلی پیل، بیانگر سرشت حقیقت ستیز و افسانه پوی تعصبات مذهبی و «جنگ هفتاد و دو ملت» است. مایۀ اصلی این داستان تمثیلی را مولوی در داستانی دیگر تحت عنوان «منازعت چهارکس جهت انگور» در ابیات (۳۶۸۱-۳۷۱۲) دفتر دوم مثنوی آورده است.[۳]



[۱] . از جمله: عبدالکریم سروش، قبض و بسط تئوریک شریعت.

[۲] . سروش، عبدالکریم، قبض و بسط تئوریک شریعت: نظریۀ تکامل معرفت دینی، ص ۲۵۱، تهران: صراط، چاپ ششم، ۱۳۷۷ش.

[۳]. حسینی اصفهانی، سید مرتضی، پلورالیسم دینی: نقدی بر صراط­ های مستقیم، ص ۱۶۶، نشر فرهنگ قرآن،  قم، ۱۳۸۰ش.




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


3 + 4 =