دایره المعارف اسلام پدیا » مفهوم شناسی معتزله
منوی اصلی

مفهوم شناسی معتزله

تاریخ: ۰۳ شهریور ۱۳۹۰ در باب: معتزله

معتزله عنوان گروهی با صبغۀ کلامی است که در نیمۀ اول قرن دوم هجری(هشتم میلادی) در بصره بنیان گذاشته شد و بعداً یکی از مهم ترین مکاتب کلامی اسلام شد.[۱] در لغت اعتزال به معنای دوری گزیدن و کناره گرفتن است.[۲] این گروه به نام های دیگری همچون اصحاب توحید و عدل نیز خوانده می شدند. انگیزه اولیه معتزلیان در ایجاد یک فرقه، منزله الفاسق بود نه مسأله جبر و اختیار (گر‌چه بعداً به آن پرداختند). افرادی که در این مسئله اتفاق نظر داشتند، تحت لوای معتزله جمع شدند؛ یعنی معتزله هم در بر گیرنده گروهی جبری و هم قدری بود و پس از گذشت زمان، معتزلیان قدری بر جبری‌ها فائق آمدند و فرقه معتزله به معنای قرن سومی را تشکیل دادند. در قرن اول و اوایل قرن دوم، حد و مرزها و تعاریف در برخی مسائل دینی روشن نبود؛ از این رو تفاوت زیادی میان معتزله قرن اول و دوم با معتزله قرن سوم مشاهده می‌شود.[۳]

به عبارت دیگر معتزله گروهی فکری بودند که به ذهنیات علاقه فراوانی داشتند، و تلاش خود را صرف جمع بین عقل و دین کردند.[۴] آنها برای این که محدوده این گروه را مشخص کنند اصولی را وضع کردند و کسانی را که به این اصول پایبند نبودند، جزو معتزله نمی شمردند. به همین جهت تمام معتزلیان با هر گرایش و فکری که بودند، خود را پایبند به این اصول می دانستند. این اصول عبارتند از:

۱٫ توحید

۲٫ عدل

۳٫ وعد و وعید

۴٫ منزلی میان دو منزل

۵٫ امر به معروف و نهی از منکر .



[۱] فرمانیان، مهدی، فرق تسنن ص ۳۱۱، نشر ادیان، ۱۳۸۶،قم

[۲] آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی- فارسی، تحت کلمه اعتزال، تهران، نشر نی، ۱۳۷۹،

[۳] به این آدرس مراجعه کنید.

[۴] برای اطلاع بیشتر و آشنایی با “آراء مختلف در شکل گیری معتزله و تأثیر و تأثر آنان به پاسخ شمارۀ ۸۶۸۹″ که در سایت اسلام کوئست موجود است مراجعه نمایید.




کلیدواژه ها: , , , ,



ثبت نظر


1 + 8 =