دایره المعارف اسلام پدیا » دیدگاه‌های عرفانی و تفسیر قرآن
منوی اصلی

دیدگاه‌های عرفانی و تفسیر قرآن

تاریخ: ۰۲ شهریور ۱۳۹۰ در باب: تفسیر

این که هر تفسیری را که کمی از مرزهای الفاظ و درک عقل بالاتر رود، متهم به کلمات درویشی و … کنیم، کاری بس نادرست و سبب دوری ما از معارف قرآن است.

امام علی (ع) در پاسخ به زندیقی که می‌گفت: اگر در قرآن تناقض نبود من در دین شما داخل می‌شدم، فرمودند: “بخشی از کلام الاهی را عالم و جاهل می‌شناسند، ولی دسته‌ای دیگر را تنها کسانی می‌فهمند که برخوردار از صفای باطن و لطافت حس و شرح صدر باشند”.[۱]

امام خمینی (ره) نیز معتقدند؛ آنان که ذوق عرفانی ندارند، نمی‌توانند بخشی از معارف دین را بفهمند و درباره آیات ۸ و ۹ سوره نجم می‌گوید: این را تنها کسی می‌فهمد که خودش قرب به خدا را درک کرده باشد”.[۲] البته ایشان از کسانی که می‌گویند این معارف سخنان درویشی است، انتقاد می‌کنند و می‌گویند اینها همه به نحو لطیفی در قرآن وجود دارد.[۳]

گذشته از این، بخشی از تفاسیر موجود از علمای شیعه تفاسیر عرفانی است که در این زمینه می‌توانید به کتب ملاصدرای شیرازی، ملاعلی نوری، حاج ملاهادی سبزواری، آقا محمد رضا قمشه‌ای و امام خمینی (ره) مراجعه کنید. البته بیان این نکته مهم است که این افراد؛ ضمن این که مطالب عرفانی خود را به شکلی معقول و برهانی بیان می‌کردند، اما همگی از شطحیات نامعقول و سطحی و سؤال برانگیز دوری می‌کردند.[۴]

بنابراین تفسیر عرفانی در فهم قرآن بسیار ضرورت دارد و حتی به نظر امام خمینی (ره) مفسری که از بیان مطالب عرفانی و اخلاقی غفلت کند از مقصود قرآن و منظور اصلی انزال کتب و ارسال رسل غفلت ورزیده است.[۵] با این حال این نکته مهم است که ایشان مبدأ تفاسیر عرفانی را معارف اهل بیت می‌داند.[۶]

با این حال در تفاسیر عرفانی توجه به دو نکته مهم است: نکته اول این که در این تفاسیر باید پایه و مبنا معارف اهل بیت (ع) باشد، نه بافته‌های شخصی. و نکته دیگر این که بهتر است یافته‌های عرفانی، برهانی و عقلانی شود؛ چراکه در غیر این صورت برای دیگران قابل قبول نخواهد بود.



[۱] . علامه مجلسی، بحار الانوار، ج ۹۰، ص ۱۲۰، دار الکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۶۲٫

[۲] . صحیفه امام، ج ۱۷، ص ۴۵۷ – ۴۵۸، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

[۳] . همان، ج ۱۷، ص ۴۵۸٫

[۴] . ایازی، سید محمد علی، تفسیر قرآن مجید برگرفته از آثار امام خمینی، ج ۱، ص ۴۵۶، با نظارت محمد هادی معرفت، نشر عروج.

[۵] . همان، ص ۲۱۹٫

[۶] . همان، ص ۲۲۵٫




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


7 + = 14