دایره المعارف اسلام پدیا » تفصیل قرآن
منوی اصلی

تفصیل قرآن

تاریخ: ۰۲ شهریور ۱۳۹۰ در باب: تفسیر

فهم عادى ما از کتاب خدا مستلزم آن است که آیاتش را جدا جدا تدبر کنیم، البته قرآن هم جدا جدا و به تدریج نازل شده است. اگرچه قرآن حقیقت دیگرى دارد که به لحاظ آن حقیقت، امرى واحد و غیر تدریجى است، و نزولش به انزال- یک دفعه- است، نه تنزیل (نزول بتدریج).

معنای آیۀ شریفۀ “وَ لَقَدْ جِئْناهُمْ بِکِتابٍ فَصَّلْناهُ عَلى‏ عِلْمٍ هُدىً وَ رَحْمَهً لِقَوْمٍ یؤْمِنُون”[۱] چنین است: در حقیقت ما بر آنان کتابى آوردیم که آن را از روى دانشى (وسیع) تفصیل دادیم (الفاظش را به آیات و سور و محکمات و متشابهات و نصوص و ظواهر، و محتوایش را به اصول و فروع و علوم و معارف گوناگون)، در حالى که سراپا هدایت و رحمت است براى گروهى که ایمان مى‏آورند”.

“فصلنا” از مصدر تفصیل باب تفعیل به معنای فصل فصل و ترتیب نمودن چیزى است.[۲]

این که قرآن دارای دو جنبۀ مقام وحدت و جمعی و مقام تفصیل و بخش بخش بودن است، از آیات کریمه قرآن استفاده مى‏شود؛ مانند آیه:” کِتابٌ أُحْکِمَتْ آیاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ خَبِیرٍ”[۳] این کتابى است که آیاتش استحکام یافته سپس تشریح شده و از نزد خداوند حکیم و آگاه (نازل گردیده) است!

در این که فرق میان” احکمت” و” فصلت” چیست؟ مفسران بحث هاى فراوان کرده‏اند و احتمالات زیادى داده‏اند، اما آن چه نزدیک تر از همه، به مفهوم آیۀ فوق به نظر مى‏رسد این است که در جملۀ اول ” احکمت” این واقعیت بیان شده است که قرآن مجموعۀ واحد به هم پیوسته‏اى است، که هم چون یک بناى محکم و استوار پا بر جا است و نشان مى‏دهد که از سوى خداوند واحد یکتا نازل شده، و به همین دلیل هیچ گونه تضاد و اختلاف در میان آیاتش دیده نمى‏شود. اما جملۀ دوم ” فصلت” اشاره به این حقیقت است که این کتاب در عین وحدت، آن چنان شاخه ها و شعب فراوان دارد که تمام نیازهاى روحى و جسمى انسان ها را در زیر پوشش خود قرار مى‏دهد، بنا بر این در عین وحدت، کثیر است و در عین کثرت، واحد.[۴]

بنابراین؛ تفصیل عبارت است از این که؛ کتاب را فصل فصل و باب باب کنند، در نتیجه؛ اِحکام به معناى آن است که به نحوى باشد که جزء جزء نداشته و اجزایش از یک دیگر متمایز نباشد، چون همه اش به یک معنا بر مى‏گردد، که آن معنا جزء و فصل ندارد.

روایاتى که از طرق شیعه از حضرت صادق (ع) رسیده و نیز مفسّرین از ابن عباس نقل کرده‏اند، منطبق با مضامین این آیات و در تأیید تفسیر اخیر است.

خلاصه مضمون این روایات با اختلاف در تعبیر چنین است: “قرآن به صورت جمعى در شب قدر یا ماه رمضان از بیت المعمور یا لوح محفوظ یا آسمان بالا، به آسمان اول یا آسمان دنیا نازل شده سپس از آن به تدریج و تفریق فرود آمده است.[۵]



[۱]. اعراف، ۵۲٫

[۲]. مهیار، رضا، فرهنگ ابجدی عربی – فارسی، ص ۲۴۵٫

[۳]. هود، ۱٫

[۴]. مکارم، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏۹، ص ۹، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ اول‏، ۱۳۷۴ ش‏.

[۵]. طالقانى، سید محمود، پرتوى از قرآن، ج ‏۴، ص ۱۹۴، شرکت سهامى انتشار، چاپ چهارم،  ۱۳۶۲ ش.




کلیدواژه ها: , ,



ثبت نظر


+ 1 = 7