دایره المعارف اسلام پدیا » تاریخ در روایات
منوی اصلی

تاریخ در روایات

تاریخ: ۲۷ شهریور ۱۳۹۰ در باب: تاریخ

در باره تاریخ و اهمیت مطالعه آن و تفکر در حالات گذشتگان، در روایات فراوان سفارش شده است؛ چرا که مطالعه و تفکر در تاریخ و سرگذشت پیشینیان؛ باعث عبرت و درس گرفتن از راه و رسم آنان برای ترسیم برنامه های آینده خواهد بود. این موضوع به ویژه در سخنان امام علی (ع) برجستگی خاصی دارد؛ از این رو در این مقال به بیان دو حدیث از آن حضرت می پردازیم:

۱٫ على (ع) در نامۀ تاریخی اش به امام حسن (ع) ضمن سفارش به مسائلی درباره اهمیت تاریخ چنین مى فرماید: أَیْ بُنَیَّ إِنِّی وَ إِنْ لَمْ أَکُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ کَانَ قَبْلِی فَقَدْ نَظَرْتُ فِی أَعْمَالِهِمْ وَ فَکَّرْتُ فِی أَخْبَارِهِمْ وَ سِرْتُ فِی آثَارِهِمْ حَتَّى عُدْتُ کَأَحَدِهِمْ بَلْ کَأَنِّی بِمَا انْتَهَى إِلَیَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ أَوَّلِهِمْ إِلَى آخِرِهِم‏؛[۱] فرزندم! من هر چند عمر پیشینیان را یک جا نداشته ام، ولى در اعمال آنها نظر افکندم، در اخبارشان اندیشه نمودم، و در آثارشان به سیر و سیاحت پرداختم، آن چنان که گویى همچون یکى از آنها شدم، بلکه گویى من به خاطر آنچه از تجربیات تاریخ آنان دریافته ام با اولین و آخرین آنها زندگی کرده‏ام”.

۲٫ من لم یعتبر بغیره لم یستظهر لنفسه، کسى که از تاریخ دیگران پند نگیرد و تجربه نیاموزد در برنامه زندگى خود پشتیبانى نگرفته است.

۳٫ من لم یعتبر بتصاریف الأیام لم ینزجر بالملام، هر کس از تغییّرات روزگار عبرت نگیرد به ملامت بازداشته نمی شود.

۴٫ من لم یتعظ بالناس وعظ الله بالناس به، هر کس از مردم پند نگیرد خدا به وسیلۀ مردم به او پند می دهد.

۵٫ من لم یعتبر بغیر [بعبر] الدنیا و صروفها لم تنجع فیه المواعظ، هر کس  به حوادث دنیا و تغیّرهاى آن عبرت نگیرد، موعظه ها برای او سودی ندارد.

۶٫ لا فکر لمن لا اعتبار له، براى کسى که عبرت نمی گیرد، فکرى نیست؛ یعنى از چیزها به چیزهاى دیگر پى نمی برد.[۲]

۷٫ قال علی (ع): وَ مَنِ اعْتَبَرَ أَبْصَرَ وَ مَنْ أَبْصَرَ فَهِمَ وَ مَنْ فَهِمَ عَلِم‏، هر کس از وقایع گذشتگان عبرت بگیرد بینا مى شود، کسى که بصیرت و بینائى پیدا کرد مى فهمد، و آن کس که فهمید عالم مى‏شود.[۳]

۹٫ استدلّ على ما لم یکن بما قد کان، فإنّ الأمور أشباه، و لا تکوننّ ممّن لا تنفعه العظه إلّا إذا بالغت فی إیلامه، فإنّ العاقل یتّعظ بالآداب، و البهائم لا تتّعظ إلّا بالضّرب. اطرح عنک و اردات الهموم بعزائم الصّبر و حسن الیقین.[۴]

امام على (ع) به فرزندش حضرت مجتبى (ع) فرموده است: براى امور واقع نشده به آنچه واقع شده است استدلال نما و با مطالعۀ قضایاى تحقّق یافته، حوادث یافت نشده را پیش بینى کن؛ زیرا امور جهان، همانند یک دیگرند، از آن اشخاص نباش که موعظه سودش ندهد، مگر توأم با آزار و رنج باشد؛ زیرا انسان عاقل باید از راه آموزش و فکر، پند بپذیرد، این بهائم هستند که جز با کتک، فرمان نمى‏برند.



[۱]. نهج البلاغه، نامه ۳۱، ترجمه ‏گویا و شرح ‏فشرده اى ‏بر نهج‏ البلاغه، ج ۳، ص ۵۹٫

[۲]. تمیمى آمدى، عبد الواحد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص ۴۷۳، چاپ اول، دفتر تبلیغات، قم، ۱۳۶۶ش.

[۳]. نهج البلاغه، نامۀ ۲۰۸٫

[۴]. نهج البلاغه، نامۀ ۴۶۷٫




کلیدواژه ها: , , ,



ثبت نظر


+ 1 = 6