دایره المعارف اسلام پدیا » اهمیت تفسیر قرآن
منوی اصلی

اهمیت تفسیر قرآن

تاریخ: ۰۲ شهریور ۱۳۹۰ در باب: تفسیر

تفسیر قرآن همانند دیگر علوم اسلامی در حرکت از سرمنزل وحی تا به امروز، به پیشرفت و سیر تکاملی خود ادامه داده و به صورت دانشی روشمند و گسترده درآمده است. یکی از مهم ترین وظایفی که از جانب خداوند متعال به پیامبر اکرم (ص) واگذار شده، براساس آیه “و أنزلنا الیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم و لعلهم یتفکرون”[۱] تبیین و تفسیر قرآن است؛ لذا پیامبر (ص) نخستین کسی است که به تفسیر آیات قرآن پرداخته و در طول عمر شریف خود بر این امر اهتمام ورزیده است.

کلمه “تفسیر” در آغاز به شرح کتب و نوشته های علمی و فلسفی اطلاق می شد و مترادف با شرح و بیان معانی آنها بود. از این روی؛ شرح های یونانی و عبری آثار ارسطو را تفسیر می گفته اند، اما رفته رفته این واژه در فرهنگ اسلامی، بیشتر به کتاب های خاصی که در شرح قرآن کریم نوشته می شد اطلاق گردید.[۲] واژه “تفسیر” یک بار در قرآن آمده و آن هم به معنای بیان و شرح است: “و لا یأتونک بمثل الا جئناک بالحق و أحسن تفسیراً”[۳] این آیه در پاسخ مشرکان مکه که همواره پیامبر (ص) را مورد شماتت قرار می دادند و در نبوت و رسالت حضرت، تشکیک می کردند، چنین پاسخ می دهد: “و [کافران و مشرکان] برای تو هیچ مثلی نیاورند، مگر آن که [جوابی] حق و خوش بیان تر برایت بیاوریم.” مفسران و دانشمندان علوم قرآنی در اهمیت و شرافت “علم تفسیر” سخنان فراوانی ایراد کرده اند. از جمله مرحوم طبرسی، مؤلف تفسیر مجمع البیان، علم تفسیر را اجلّ علوم می داند.[۴]

سیوطی، مؤلف «الاتقان فی علوم القرآن»، نیز معتقد است: “شریف ترین علمی که انسان به آن مشغول می شود و در آن غور می نماید، علم تفسیر است”.[۵] وی همچنین در کتاب «الاتقان» از راغب اصفهانی چنین نقل می کند: “ارزنده ترین فنی که انسان بیاموزد، تفسیر قرآن است.”[۶] توضیح این که: اهمیت یک فن یا به جهت اهمیت موضوع آن است یا از جهت هدف و غرض از آن و یا از لحاظ نیاز بیشتر به آن است و فن تفسیر از هر سه جهت برتری دارد.

زیرا اولاً: از جهت موضوع، موضوع آن، کلام خداوند است که سرچشمه تمام حکمت ها است.

ثانیاً: از جهت غرض و هدف که هدف از این فن، شناخت معانی آیات قرآن و مقصود خداوند و رسیدن به سعادت واقعی است و ثالثاً از لحاظ نیاز به آن، از آن جا که هر کمال دینی یا دنیوی نیازمند علوم شرعی و معارف دینی است و این علوم و معارف نیز متوقف بر قرآن است، لذا از این جنبه نیز تفسیر قرآن بر دیگر علوم و فنون برتری دارد.



[۱]. نحل، ۴۴٫

[۲]. دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج ۱، ص ۶۳۵٫

[۳]. فرقان، ۳۳٫

[۴]. طبرسی، مجمع البیان لعلوم القرآن، ج ۱، ص ۳۵٫

[۵]. ایزدی مبارکه، شروط و آداب تفسیر و مفسر ص ۱۹ به نقل از سیوطی، معترک الاقران فی اعجاز القرآن، ج ۱، ص ۱۰۱٫

[۶]. سیوطی، الاتقان فی علوم القرآن، ج ۲، ص ۵۵۵٫




کلیدواژه ها: ,



ثبت نظر


8 + = 13